Vesveseden Kurtuluş

Haram ve çirkin manzaraları hayal ettirme suretinde gelen vesvese

Manalar kalpten çıktıkları zaman, suretlerden ve şekillerden çıplak olarak hayale girer ve oradan suretleri giyerler. Demek insana gelen manaların suret giydiği yer kalp değil, hayaldir. Hayal ise, her vakit bir sebep altında suretleri dokur. Ve manalara bir elbise diker. Bununla birlikte önem ve ehemmiyet verdiği şeylerin suretlerini yol üzerinde bırakır. Hangi mana kalpten çıplak olarak çıkıp, hayale gidecek olsa, yol üzerinde bırakılan o suretleri giyer yada hayal ona ya giydirir, ya takar, ya bulaştırır, yada perde eder.

Eğer manalar temiz ve münezzeh, yol üzerindeki suretler pis ve rezil ise, giymek yoktur, sadece temas vardır. Ancak vesveseli adam bu teması, giymek ile karıştırır. “Eyvah kalbim ne kadar bozulmuş, bu sefillik, bu alçaklık beni Allahın huzurundan kovdurur” der….Şeytan onun bu damarından çok istifade eder.

Bu vesveseden kurtulma çaresi

Bu yaranın merhemi şudur: Nasıl ki senin namazının bir şartı olan zahiri temizliğine, karnındaki necaset zarar vermez. Öylede mukaddes manaların, çirkin suretlere yakınlığı da zarar etmez. Mesela siz, Kur’an’ın ayetlerini tefekkür ediyorsunuz, birden bir hastalık, yada bir iştah, yada şehvet gibi heyecan veren bir şey şiddetle sizin hissine dokunuyor.

Elbette sizin hayaliniz, hastalığın devasını, iştah duyduğu şeyi yada şehvet ile ilgili görüntüleri dokuyacak ve onları görecek. O hallere uygun basit ve çirkin suretleri dokuyacaktır. Kalpten gelen, temiz ve ulvi manalar ise onların ortalarından geçecek. Geçeceklere ne zarar vardır, ne pis suretlerle temas vardır, ne de tehlike vardır. Ancak tehlike; zarar olduğunu zan etmek ve bu çirkin görüntülerden kurtulmaya çalışmaktır.

Evet insan kalben ve fikren ilahi hakikatlere bakıp düşündüğü zaman, bilhassa namaz ve ibadet esnasında gerek şeytan tarafından, gerek nefsi tarafından pek fena, pis ve çirkin vesveseler, hatıralar sinekler gibi kalbe ve akla hücum ederler. Bu gibi çirkin şeylerin defiyle uğraşan adam, o vesveselere mağlup olur. Ancak onları mağlup edip, kaçırmak çaresi; müdafayı terk edip onlar ile uğraşmamaktır.

Evet arılar ile uğraşıldıkça, onlar hücumlarını artırırlar. Onlara karışılmadığı taktirde, insanı terk eder, giderler. Yada pis bir odanın deliklerinden, semanın güneş ve yıldızlarına, cennetin gül ve çiçeklerine bakılırsa, o deliklerdeki pislik, ne bakana, ve nede bakılana bulaşmaz. Aynen bunun gibi, ilahi hakikatlere, hayal odasının deliklerinden bakıldığında, hayal deliklerinde ki kirlilik ve pislik, ne bakana, nede bakılana bulaşmaz ve zarar vermez.

2- Hayal dokuduğu resimlerden bazılarını, bir sebep tahtında yol üzerinde bırakır. Buna mani olmak mümkün değildir. Ve insan yol üzerindeki bu suretlerden dolayı da mesul değildir.

3- Mukaddes manalar, suret giymek için hayale giderken, yol üzerindeki resmin yanından yada ortasından geçer. Çıplak olan mana ile yol üzerindeki resmin kendisi aynı anda insanın fikir aynasında yansır. Bu suret mukaddes manaya ait olmadığından zarar söz konusu değildir. Ancak bu sırrı bilmeyenler, nefislerini levm ederek zarar gördüklerini zannederler.

4- Kişi zarar gördüğünü zannettiğinde artık zarara düşmüştür. Zaten şeytanın da istediği budur. Zira artık onu ümitsizliğe düşürmüş, Allah’ın huzurundan durma ve mukaddes manaları tefekkür etme kapısını ona kapatmıştır.

Hz. Peygamber (sav)’ın ashabından bir kısmı ona sordular: “Bazılarımızın aklından bir kısım vesveseler geçiyor, normalde bunu söylemenin günah olacağına kaniyiz.” dediler.
Hz. Peygamber (s.a.v): “Gerçekten böyle bir korku duyuyor musunuz?” diye sordu. Oradakiler Evet! deyince: “İşte bu imandan gelir dedi.”

Diğer bir rivayette: “(Şeytanın) hilesini vesveseye dönüştüren Allah’a hamdolsun” demiştir.

“Dediler ki: “Ey Allah’ın Resulü, bazılarımız içinden öyle sesler işitiyor ki, onu (bilerek) söylemektense kömür kesilinceye kadar yanmayı veya gökten yere atılmayı tercih eder. “.

Hz. Peygamber (sav): “Hayır bu gerçek imanın ifadesidir” cevabını verdi.”
Evet unutmamak gerekir ki boş bir eve hırsız girmez ve korsanlar içerisinde hazine bulunmayan bir gemiye saldırmazlar .bizler böyle bir vesveseye maruz kaldığımızda bilmeliyiz ki iman var ki şeytan geliyor .Bunun için kalp gemisindeki iman hazinesinden dolayı Allah’a hamdetmeli ve en kıymetli hazinemizi çalmaya çalışan şeytanın hilelerini çok iyi anlamalı ve Cenabı Hakka sığınmalıyız.

Şeytanın kendi çirkin sözlerini, kalbin sözleri zannettirmesi

Şeytan evvela şüpheyi kalbe atar. Eğer kalb şüpheyi kabul etmezse, şüpheden sövme ve küfretmeye döner. Hayale karşı, sövmeye benzeyen pis hatıraları ve edebe zıt çirkin halleri tasvir eder. Kalbe “eyvah” dedirtir, kişiyi ümitsizliğe düşürür.
Vesveseli adam zanneder ki; kalbi, Allaha karşı edepsizlikte bulunuyor. Bu durumdan müthiş bir heyecan ve sıkıntı hisseder, ve bundan kurtulmak için; Allahı düşünmemek, O’nun huzurundan kaçmak ve gaflete dalmak ister. Şeytanın bu vesvesesine mağlup olan kişilerden şu gibi sözleri işitmişsinizdir: “Kalbim, Allaha ve diğer iman hakikatlerine küfrediyor, onun bu sövmesini susturmaya çalışıyorum ama susturamıyorum. Susturmaya çalıştıkça, kalbim daha yüksek bir seda ile bağırmaya başlıyor…”
Bu vesvesenin ve yaranın merhemi şudur; Bilmeliyiz ki kalbimizden geldiğini zannettiğimiz o çirkin sözler, kalbimize ait değildir. Kalbimizin sözleri olmadığına delil ise; kalbimizin, o sözlerden müteessir olması ve üzüntü duymasıdır. Eğer o çirkin sözler, kalbimizin sözleri olsaydı, kalb asla üzülmeyecek ve titremeyecekti. Zira kişi, kendi iradesiyle söylediği sözlerden dolayı üzüntü duymaz.
Hem o sözlerin, kalbimizin sözleri olmadığına başka bir delil de; susturmaya çalıştığımız halde, susturamayışımızdır. Eğer o sözler bize ait olsaydı, susturmak istediğimizde susardı. Zira konuşan kişi, ne zaman susmak isterse, o zaman susabilir.
Öyleyse, acaba bu sözler kime aittir?
Bu sözler şeytandan gelir ve lümme-i şeytaniyeye aittir.
Lümme-i şeytaniye; kalbin üzerindeki şeytanın noktası ve karargahıdır. Kalpte iki nokta vardır. Bu noktalardan bir tanesi meleğe ait olup, o noktadan insana iyi işlerin ilhamı gelir. Diğer nokta ise; şeytana ait olup, o noktadan da vesveseler, sövmeler ve günahların teşviki gelir. İşte şeytan bu nokta da konuşmaktadır. Bu nokta, kalbe yakın olduğu için, lümme-i şeytaniyenin varlığını bilmeyenler, şeytanın bu çirkin sözlerini kendi kalplerine mal eder, şeytanın sözlerini, kendi kalplerinin sözü zannederler.
Şeytanın bu vesvesede ki amacı; Bu çirkin sözleri zararlı zannettirmekle, kalben üzülmesini sağlamak ve kişiyi ümitsizliğe düşürmektir. Zaten vesvesenin zararı; kişinin zarar gördüğünü zannetmesidir. Zira bu durumda şeytanın işini, kendi kalbine mal eder, şeytanın sözünü, kalpten zanneder ve zarara düşer. Zaten şeytanın istediği de odur; Zira kişi ümitsizliğe düşünce, bocalayacak, sıkıntılar içinde kalacak, netice de ibadet ve tefekkür vazifesini hakkıyla yapamayacaktır. Hatta bırakın hakkıyla yapmayı, Allahın huzurundan kaçarak, Allahı düşünmemekle rahatlamaya çalışacaktır.
O halde buraya kadar anlattıklarımızdan şunları öğrendik:
1- İnsanın kalbinden geldiğini zannettiği küfür ve çirkin sözler kalbe ait değildir.
2- Bu sözler, lümme-i şeytaniyeden gelen, şeytana ait sözlerdir. Onun fısıldaması ve vesveseleridir.
3- Bu sözlerin kalbe ait olmadığının ve şeytana ait olduğunun delili: kalbin bu sözlerden dolayı üzülmesi ve sesi susturmaya çalıştığı halde susturamamasıdır. Zira sözler onun kalbine ait olsaydı, bundan müteessir olmayacak ve susturabilecekti.
4- Şeytanın bu vesvesedeki amacı; kişiyi, telaş, sıkıntı ve ümitsizlik içinde boğarak Allahtan uzaklaştırmaktır.
5- Bu vesvesedeki zarar: kişinin zarar gördüğünü ve kalbinin bozulduğunu zan etmesidir. Bu zannı kim hissederse, şeytan onu kandırmış demektir.
Demek bu vesvesede şeytana mağlup olmamak için yapılacak tek iş; Bu sözlerin şeytanın sözü olduğunu bilmek, bu konuşmalara karşı gülüp geçmek ve onlardan kurtulmaya çalışmamaktır.

• Asla şeytanın sözlerini, kalbimize mal etmeyeceğiz.
• Asla kalbimizin bozulduğunu düşünmeyeceğiz.
• Ve asla o çirkin sözleri sahiplenmeyeceğiz.
• Zaten bunu yaptığınızda artık şeytanın bu sözlerini işitmemeye başlayacaksınız.

Şeytanın, amelin sahih olup olmadığında şüpheye düşürerek vesvese vermesi

Şeytanın amel cihetinde en çok verdiği ve kişiyi en çok muzdarip ettiği vesvese; “acaba amelim sahih oldu mu?” dedirtmek suretiyle verdiği vesvesedir.
Bu vesveseye yakalanan kişilerin, saatler süren gusül abdesti aldıklarını, kıldıkları namazı defalarca tekrar ettiklerini, abdest alıp oturduktan sonra, “acaba şu uzvumu yıkadım mı?” diyerek, tekrar kalkıp abdest almaya gittiklerini çokça duymuşsunuzdur. Hatta namaza durup, niyet ettiklerinde bile, “acaba niyetim oldu mu?” diyerek defalarca niyeti tekrar ederler ve bir türlü namaza başlayamazlar.
Bu vesvesenin 3 merhemi vardır:
1. Merhem: Fıkıh ilmini bilmek ve bu sayede amelin ölçüsüne vakıf olmaktır. Zira bu vesvesenin gelmesinin en büyük sebebi; onun cehaletidir. Bu bölümde kişiyi en çok vesveseye düşüren amellerin, ölçülerini nakil edeceğiz ki, şeytan, amelinin sahih olup, olmadığı hususundan ona vesvese veremesin.

• Hanefi mezhebinde, bir elbiseye, namaza mani olacak bir necaset bulaşsa, ama pisliğin yeri belirlenemese, elbisenin tamamını yıkamaya gerek yoktur. Elbisenin bir bölümünü yıkamak kafidir. Pislik başka yerde olsa ve yıkanmasa dahi, artık bu elbise temiz sayılır ve onunla namaz kılınabilir.
• Bir kimse namazda 3. rekatta mı yoksa 4. rekatta mı olduğunu belirleyemese bakılır, eğer bu kişi böyle bir kararsızlığı çokça düşüyor ve bu tür vesvese ona çokça geliyorsa kuvvetli zannı hangi rekatta olduğuna hükmediyorsa ona göre namazını tamamlar ve sehiv secdesi de yapmaz. Zannında yanılmış olsa ve namazı eksik yada fazla kılsa, bu namazına zarar vermez. Çünkü insan, gücünün yettiği ile mükelleftir.

• Bir insan tuvaletten çıktığında, üstüne küçük abdest bulaştığını zannetse, eğer bu zan bir delilden gelmiyorsa, elbisesinin üstüne su serper. Bu sayede elbisesinde ıslak yer arama telaşından kurtulur. Elbisesinde gördüğü ıslaklığı serptiği suya hamleder. Bunu yapan kişinin gözünden elbisesine bulaşan küçük abdest izi kaçsa ve elbisesi hakikatte kirli olsa dahi bu ondan mesul değildir.
• Bir kimse vakit namazını kılıp kılmadığından şüphe etse, eğer vakit çıkmamışsa, o namazı kılar. Ama eğer vakit çıkmışsa, o namazı kılmaz. Çünkü Müslümanın namazını vaktinde kılması esastır. Böyle vakit çıktıktan sonra şüphe eden ve vakit çıktığı için namazı kılmayan kişi, hakikatte o namazı kılmamış olsa dahi, O bundan mesul değildir.
• Bir kimse abdest aldıktan sonra, bir uzvunu yıkayıp yıkamadığı hususunda şüphe etse bakılır, eğer o kişi bu tür bir şüpheye hiç düşmüyorsa, döner ve şüphe ettiği uzvu yıkar. Hanefilere göre abdesti baştan alması gerekmez, sadece yıkamadığı zannettiği uzvu yıkar. Ama bu tür şüpheye devamlı düşen birisi ise, bu, vesvese kabul edilir ve o kişi, şüphe ettiği uzvunu yıkamaz. Velev ki, abdest anında o uzvu yıkamamış olsa dahi O bundan mesul değildir ve abdesti öylece kabuldür.
• Bir kimse namaz kılarken, zamlı sureyi bitirdikten sonra yada zamlı sureyi okurken, Fatiha suresini okuyup, okumadığından şüphe etse, fatiha süresini tekrar okuması gerekmez. Çünkü asıl olan fatiha suresini namazın başında okumasıdır ve sadece şüphe onun okumadığını göstermez. Bu şüpheye düşenin yapacağı şey; fatiha suresini okumuş kabul ederek namazını tamamlamaktır.
• Gusül abdesti alan bir kişi, gusülden sonra, bir uzvunu yıkayıp yıkamadığından şüphe etse, bakılır, bu tür şüphe her zaman kendisine gelmeyen biri ise, döner ve kuşkulandığı uzvu yıkar. Ama bu vesvese her zaman kendine gelen birisi ise, o uzvunu yıkanmış kabul eder. Hakikatte yıkanmamış olsa bile bu guslüne zarar vermez.. kuvvetli bir zan ile her tarafının yıkandığına hükmettiğinde abdestini tamamlamış olur. Gusül abdesti almak için saatlerce yıkananlara her halde bu fetva bir merhem olacaktır.
• Bir kimse abdest aldığından emin olsa, bozup bozmadığını ise hatırlayamasa, abdestli kabul edilir. Çünkü abdest aldığı bilgisi, yakîndir. Yani kesin bilgidir. Abdestini bozması ise, şektir, yani şüphedir. Şüphe ise, kesin bilgiyi hükümden düşüremez.
• Eserimiz vesvese ile alakadar olup, müstakil bir fıkıh eseri olmadığından bu kadar fetva ile yetinerek, işin aslını ilgili fıkıh eserlerine havale ediyoruz. Burada naklettiğimiz fetvalardan özellikle şunu anlamalıyız ki; dinde zorluk yoktur. Din kolaylıktır. Dini kendisine zorluk yapanlar, bu dinin hakikatini bilmeyenler ve fıkıh ilminden çok uzak olanlardır.

2. Merhem: Ehl-i sünnet itikadında olan birisi, bu vesveseye yakalanmaya layık değildir. Zira Ehl-i sünnet itikadınca: Cenab-ı hak, bir şeyi emreder, o güzel olur. Bir şeyi de yasaklar, o çirkin olur. Yani; emir ile, güzellik, yasak ile de, çirkinlik tahakkuk eder. Yoksa bir şeyin güzel veya çirkin olması, o şeyin bizzat kendi zatına ait değildir.
Mesela içkinin pis olması, Cenab-ı Hakkın onu yasaklaması ve ona pis demesinden ötürüdür. Suyun temiz olması ise; Cenab-ı Hakkın ona temiz deyip, helal etmesinden ötürüdür. Yada inek etinin helal olması, Allah’ın ona temiz deyip, helal etmesinden, domuzun haram olması ise Allahın ona pis deyip, yasaklamasından ötürüdür…
Bunlar gibi, kulun bilgisi olmadığı için hakikatte kusurlu ve eksik olan bir amele, Allah güzel derse, o amel güzelleşir ve kabul edilir. Zira ameldeki güzellik ve çirkinlik, kulun bilgisine bakar ve ona göre şekillenir.
Mesela, bir yolcu, eşyalarının arasında su olmadığını zannederek, namaz kılmak için teyemmüm etse ve namazını kılsa, daha sonra eşyalarının içinde suyu bulsa, bu kişi İ. Azam ve İ..Muhammede göre namazı iade etmez. Zira bu kişinin, suyun varlığına bilgisi yoktur. Bilgi olmazsa kudret te olmaz. Ve kudret olmazsa mesul de olunmaz…. Görüldüğü gibi, su varken teyemmüm alınamazken, kişinin suyun varlığından haberi olmadan teyemmüm ederek kıldığı namaz kabul edilmiştir. Bunun sebebi, güzellik ve çirkinliğin kulun bilgisine bağlı oluşudur. Kul, suyun varlığını bilmediğinden, hakikatte çirkin ve caiz olmayan bir amel, onun için güzel ve caiz olmuştur. Zira güzellik veya çirkinlik, amelin dünyaya bakan yüzünde değil, ahirete bakan yüzündedir.
Bu sırdandır ki, siz abdest alsanız yada namaz kılsanız, halbuki abdestiniz veya namazınız eksik olsa, yada abdest ve namazı bozacak bir durum meydana gelse, ama siz bunu bilmeseniz, hem namazınız hem de abdestiniz geçerlidir. O halde sözün özü: İslamın zahirine uygun olarak işlediğimiz amele “Acaba sahih oldu mu?” diyerek, vesveseye kapılmamalıyız. Fakat, “kabul olmuş mu?” diyerek, gururlanmamalıyız.
3. Merhem: Madem Dinde zorluk yoktur ve dört 4 mezhep haktır. O halde kişinin ameli bu 4 mezhepten birine uygun düşse, yeterlidir. Zira “amelden sonra taklit; caizdir.”
Mesela, Hanefi olan bir kimsenin abdesti, vücudundan kan çıkınca bozulur. Şimdi bir Hanefi namazını kılsa ve namazı tamamlandıktan sonra, elinde kan görse, namazını iade etmesi gerekmez. Çünkü kan, şafilere göre abdesti bozmaz ve amelden sonra taklit caizdir. Ancak bu kanı namaz kılarken görürse, yada daha evvel kanadığını gördüğü halde, abdest almayı unutarak namazını kılmışsa, o zaman iade eder. Çünkü 1. durumda, kanın varlığından haberdar değildir ve namazını tamamlamıştır. 2 durumda ise daha namazı bitmemiştir ve kanın varlığını namazdan önce bilmesine rağmen kendi kusuruyla abdesti unutmuştur. Demek asıl olan; kişinin kusurunun ve bilgisinin olup olmadığıdır….
Yine İ. Yusuf hamamda gusül abdesti alarak cumayı kılar. Sonra da kendisine; hamamın kuyusunda ölü bir fare bulunduğunu haber verirler. Hanefi mezhebine göre, o büyüklükteki bir kuyuda ölü fare suyu kirletir ve onun ile abdest alınamaz. Yani hakikat-i halde İ. Yusuf cuma namazını abdestsiz kılmış gibi gözükmektedir. Buna karşı İ. Yusuf der ki, “Şafi olan kardeşlerimizin görüşünü alırız. Onlara göre, su 15 teneke olursa, pislik taşımaz.”
O halde biz, artık ameldeki vesveseyi atalım ve şeytana diyelim ki; “bizdeki bu vesvese hali bir zorluktur, hakikatin kendisine vakıf olarak amelin sahih olup olmadığını anlamak güçtür. Bu da dindeki kolaylığa zıt ve “din kolaylıktır” kaidesine uygun değildir. Elbette benim amelim bir hak mezhebe uygun gelir. O da bana kafidir. Hem ben aczimi itiraf ediyorum ki, ibadeti layık-ı vechiyle eda edemiyorum, bundan dolayı da Allaha yalvararak ve hatalarıma istiğfar ederek, merhametine sığınıyorum. Benim bu halim, kusurumun af ve, kusurlu amelimin kabul olunmasına inşallah bir vesiledir. Zira vesveseli kişi için, tövbeyi netice veren kusurunu anlamak, gurura kapı açan ameli güzel görmekten daha evladır.”
Yani böyle vesveseli adam, amelini güzel görüp gurura düşmektense, amelini kusurlu görüp istiğfar etmesi daha evladır.

Şeytanın, iman hakikatlerinin büyüklüğü cihetinde vesvese vermesi

Şeytanın en büyük vesveselerinden bir tanesi de; iman hakikatlerinin azameti ve büyüklüğü cihetinde vesvese vererek, dar kalpli ve kısa fikirli insanları aldatmasıdır…
Şeytan, iman hakikatlerinin azameti cihetinden insana yaklaşır ve der ki: “Bir tek zat, bütün zerreleri ve gezegenleri ve diğer mevcutları, bütün halleriyle idare ve terbiye ediyor, deniliyor. Böyle acayip bir meseleye nasıl inanılır? Fikir bunu nasıl kabul eder? Bir tek zat yani Allah, bu büyük kainatı nasıl idare eder?…
Yada şeytan der ki: Ölüm ile insan toprak oluyor. Kemikleri bile çürüyor. Böyle çürümüş kemikleri, kaybolmuş cesetleri tekrar yaratmak hiç mümkün olur mu? Hele bütün ölüleri bir anda diriltmek nasıl olabilir?…
Şeytan, Allahın birliği ve ahiretin varlığı hakkında böyle şüpheler verdiği gibi, diğer iman hakikatleri olan meleklerin varlığı, peygamberlerin gönderilmesi, kitapların indirilmesi gibi hususlarda da, o iman hakikatlerinin büyüklüğünü, insanın dar kalbine ve kısa aklına göstererek vesvese ve şüpheler vermekte, insanın aczi noktasında bir inkar hissi uyandırmaktadır.
Bu vesveseden kurtuluşun çaresi ve şeytanın bu desisesini susturan sır: Allah-u ekberdir. Yani Allahın büyüklüğünü düşünmek ve bu büyüklüğü ifade eden delilleri tefekkür etmektir. Zaten Allah-u ekber zikrinin ziyade tekrarı ve İslamın şiarları arasına girmesi; şeytanın bu vesvesesini yok etmek içindir. Evet insanın aciz kuvveti ve zayıf kudreti ve dar fikri, böyle hadsiz büyük hakikatleri ancak “Allah-u ekber” nuruyla görüp tasdik edebilir. Demek bu vesveseden kurtulmanın tek yolu; Allahın büyüklüğünün ayetlerini ve vesvese gelen iman hakikatlerinin delillerini çok iyi bilmektir. Zira delil; bir süpürgedir. Vesveseyi temizler, şüpheyi yok eder.
Marmara eğitim hizmetleri, Risale-i Nur külliyatını kaynak eser kullanarak, her bir iman hakikati hakkında özel eserler hazırlamış ve her iman hakikatini, iki kere iki dört eder katiyetinde ispat etmiştir. Bizler iman hakikatleri hakkındaki bu delilleri, ilgili eserlere havale ederek, makam münasebetiyle, sadece Allah’ın birliği ile birlikte şu koca kainatı nasıl idare ettiğinin yüzler delillerinden, bir delile işaret edeceğiz;
Dünya evimizin bir lambası hükmünde olan güneş, tek olmakla birlikte, denizlerin bütün kabarcıklarında, yağmurun bütün damlacıklarında, yeryüzünün bütün camlarında ve şeffaf eşyalarda aynı anda gözükür. Ve o aynı anda hayat sahiplerinin başını da ışığı ile okşar. Birini aydınlatması, diğerini aydınlatmasına mani olmaksızın hepsini aynı anda aydınlatır. Şimdi eğer güneşin ışığı, kudreti olsaydı ve diğer 7 rengi de hayat, irade, ilim, görmek, konuşmak, işitmek ve yaratmak sıfatları olsaydı, bu halde güneş, tek başıyla, ışığının ulaştığı bütün eşyada aynı anda tasarruf edebilecekti. Bir iş, başka bir işe mani olmayacaktı.
Aynen bunun gibi, Cenab-ı Hak ta zatı itibariyle bir olmakla birlikte, şeffafiyet sırrıyla, ilim, kudret, yaratmak gibi bütün sıfatlarıyla her mahlukun yanındadır. Ona şah damarından daha yakındır. Güneşin bir olmakla birlikte, tüm eşyayı aynı anda aydınlatması gibi, Allah’ta bir olmakla birlikte umum eşyada aynı anda tasarruf eder. Bir iş bir işe mani olmaz, birini idare etmesi, diğerinin idaresini zorlaştırmaz, bütün eşyayı bir tek eşya gibi idare eder.
Hem büyüklük ve küçüklük nisbi yani kıyas ile alakadar hakikatlerdir. Mesela kuş, karıncaya kıyasla büyüktür ama kediye kıyasla küçüktür. Kainat ta insana kıyasla büyüktür, yoksa Allahın büyüklüğüne ve azametine kıyasla çok küçüktür.
Bu hakikati şu temsille anlayabiliriz. Mikroskopla milyonlarca defa büyütüldükten sonra ancak görülebilen bir mikrobu, insanın ciğerleri üzerinde hayal edelim. Şimdi bu mikroba denilse ki, “üzerinde bulunduğun şu ciğer ruh tarafından idare edilmektedir.” Herhalde o mikrop bu hakikati aklına tam şığıştıramayacaktır. Zira bize göre dünya neyse, mikroba göre de ciğer odur. Mikrop, ciğerin büyüklüğünü kendi küçüklüğüne kıyas edecek ve bu büyüklükteki bir eşyanın tek merkezden idaresini anlayamayacaktır. Sonra o mikroba denilse ki: “buda bir şey mi? Daha bu ciğerin ötesinde kalp, mide, sindirim sistemi gibi onlarca organ var. Onlarında tamamını aynı ruh idare etmektedir” herhalde mikrobun aklı daha da karışacaktır.
Zira bize göre galaksiler ve yıldızlar ne ise, mikroba göre de insan vücudu ve ondaki organlar aynı şeydir. Halbuki mikrobun anlamakta zorlandığı bu meseleyi bizler ne kadar kolay anlayabilmekteyiz. Çünkü bize göre insan vücudu o kadar da büyük bir yapı değildir. Ama biz de kainattaki tasarrufu anlamakta mikrop gibi zorlanmaktayız. Çünkü kainat bize göre çok büyüktür.
Ancak bilmeliyiz ki; bize göre büyük olan şu kocaman kainat, Allah’ın azameti ve büyüklüğü karşısında son derece küçüktür. Bizler yanlış bir kıyas ile Allah’ı kendimize kıyas etmekte, bize göre büyük olan kainatı Allah için de büyük zannetmekteyiz. Mikrobun ruhu kendisine kıyas etmesi, ve kendisinin, tek başına insan vücudunu idare etmesini mümkün görmediğinden, ruh için de mümkün olmadığını zannetmesi gibi…
Allah’ın birliği ve diğer iman hakikatlerinin delillerini ve izahlarını ilgili eserlere havale ederek bu uzun meseleyi burada kısa kesiyoruz.

Şeytanın, yüzler delille ispat edilen bir iman hakikatini bir şüphe ile inkar ettirmek istemesi

Bir saray farzediyoruz. Bu sarayın yüz kapısı olsun. Ve bu yüz kapının 99 tanesi açık ve sadece biri kapalı olsun. Bizler saraya davet ediliyoruz ve oraya girmek istiyoruz.
Acaba yapmamız gereken şey; açık 99 kapıdan birisini mi kullanmaktır?
Yoksa, kapalı olan kapının önünde bekleyerek; “bu kapı kapalı, bu saraya girilmez” diyerek, saraya girmekten vazgeçmek midir?
Elbette yapmamız gereken şey, açık olan bir kapıdan içeriye girmektir. Zaten içeriye girdiğimizde, kapalı olan kapıyı da içeriden açmamız mümkündür. Şimdi biz açık bir kapıdan saraya girerken, birisi gelse ve dese ki; “bu saraya girilmez, bak bu kapı kapalı.”…
Siz elbette o kişiye derdiniz ki; “Evet bir kapı kapalı gibi gözüküyor, ama bak! bu sarayın 99 kapısı ağzına kadar açık, kapalı bir kapı ile meşgul olup, açık kapıları görmemezlikten gelmek insaf ehlinin işi olamaz. Hem ben bu saraya şu açık kapılardan bir gireyim, o zaman kapalı zannedilen kapıda kendiliğinden bana açılır”
Misalimizdeki saray: Bir iman hakikatidir… Açık olan kapılar ise: O iman hakikatini ispat eden delillerdir….Kapalı kapı ise: O iman hakikatinde anlayamadığımız ve kavrayamadığımız meseledir… Açık bir kapıdan saraya girerken gelen ve “bu saraya girilmez, bak bu kapı kapalı” diyen kimse de şeytandır.
Evet şeytanın mühim bir desisesi; İnsanın fikir selametini ve iman hakikatlerine karşı sıhhatli muhakemesini bozmaktır. Şeytan, bir iman hakikatini ispat eden yüzlerce delilin hükmünü, o iman hakikatinin yokluğuna delalet eden bir emare ile kırmak ister.
Mesela, muhteşem bir saray farzediyoruz. Öyle bir saray ki, içinde yüzlerce odası var. Her bir odası, son derece hikmetle inşa edilmiş. Ve sarayın her bir taşında da saray kadar nakışlar var. Bu saray; yoktan yapılmasıyla, içindeki nakışlarla, intizamlı idaresiyle, hikmetli tedbiriyle ve daha birçok halleriyle, bir padişahın ve sultanın varlığına delalet etmekte iken, şeytan insana, sarayın, görünüşte intizamsız ve hikmetsiz gibi gözüken bir taşını gösterir. Adeta bu taşı onun gözüne sokar ve der ki: “eğer bu sarayın bir padişahı olsaydı, bu taş böyle hikmetsiz, nakışsız ve intizamsız kalmazdı. Demek bu saray tesadüfün işi, kendi kendine olmuş…”
Bu vesveseye kapılan zavallı kişi de, sarayda sultanın varlığını ispat eden onlarca hali, tavrı ve delili bir kenara bırakarak, küçük bir emareyi, binler delil kuvvetinde bir delilmiş gibi kabul eder, şeytanın sözünü dinler ve sarayın sultanını inkar eder…
Misalimizdeki saray; şu kainattır. Bu kainat sarayının odaları ise; yıldızlar ve gezegenlerdir. Dünyamız ise; bu sarayın sadece küçük bir odasıdır. Evet kainat öyle bir saraydır ki, yıldızlar bu sarayın kandilleridir, kocaman güneş, bu saraydaki dünya odasının sobası ve lambasıdır. Ay, bu odanın gece lambası ve takvimidir…
İşte şeytan, her haliyle ve her şeyiyle, sahibi, maliki ve sultanı olan Allah’a işaret eden bu kainat sarayındaki, küçücük bir intizamsızlığı göze göstererek Allah’ın varlığından şüpheye düşürmek hatta Allah’ı inkar ettirmek ister. Ve bazen de başarılı olur… Sizler şeytanın Allah’ın varlığı hakkındaki bu vesvesesini diğer iman hakikatlerine kıyas ediniz.
Bu vesveseden kurtulmanın çaresi şunu bilmektir: Bir tek kapının açılmasıyla iman sarayına girilebilir. Ve saraya girilince de kapalı zannedilen diğer kapılar açılır. Sarayın 99 kapısı açık olsa, bir iki tanesi kapalı gibi gözükse, kimse o saraya girilemeyeceğini söyleyemez. İman hakikatleri bu saraydır. O iman hakikatini ispat eden her bir delil ise, anahtardır, hakikati ispat ediyor, kapıyı açıyor. Bir tek kapının kapalı kalmasıyla o iman hakikatinden vazgeçilmez ve o iman hakikati inkar edilemez.