Arapça Dil Bilgisi Tabirleri

Meftûh:Fetha ile harekeli harf
Meksûr:Kesra ile harekeli harf
Meczûm:Sükunlu harf
Ref’ / merfû:Son harfinin harekesi ötre / damme olan kelime(fâil, mübteda, haber…)
Nasb / mansub:son harfinin harekesi üstün / fetha olan kelime (mef’ûlün bih, hal …)
Cer / mecrur:Son harfinin harekesi esre /kesra olan kelime (harf-i cer’li isim, m.ileyh…)
Câr:önüne geldiği ismin sonunu kesralı yapan (harf-i cerler)
Şibh-i cümle:Cümle benzeri (câr ve mecrûr’dan yahut zarftan oluşur)
Sıfat / na‘t:Bir ismi niteleyen kelime
Mevsuf / men‘ût:Nitelenen kelime
İ‘rab: Kelimenin sonundaki harf ve hareke değişikliği
Mu‘rab:İ’raba tâbi kelime (son harfinde değişiklik kabul eden)
Mebnî:Cümledeki konumu ne olursa olsun, son harfinin harekesi değişmeyen kelime
Gayru’l-munsarıf:Sonuna kesra ve tenvin kabul etmeyen, kesra yerine fetha ile mecrur olan isim (memnû mine’s-sarf da denir)
Sarf:Şekil bilgisi, morfoloji (istenilen manayı elde etmek için kelimenin aldığı şekillerden bahseden ilim dalıdır, sadece isim ve fiil kapsamı alanına girer)
Tasrîf:Çekim (bir kelimenin bir şekilden diğer bir şekle konması)
Nahiv:Söz dizimi, sentaks (kelimenin cümle içindeki durumunu ve bu duruma göre i’rabını inceleyen bilim dalıdır)
Belâgat:Meramın iyi suretle düzgün ve sanatlı sözlerle ifadesi
vasılokurken kelimeler arasında durmayıp, birbirine bağlamak
Vakıf:Okurken durmak, kelimeleri birbirine bağlamayıp ayırmak (kelimenin son harekesi hazfolunur)
İbdâl: Bir harfin yerine başka bir harf getirmek
İdgâm:Aynı iki harf yan yana gelirse, kolay okuyup yazmak için bu iki harfi bir harf olarak yazıp şeddelemek
İzhâr: Aynı iki harf yan yana geldiğinde şeddelemeden ayırmak
Zâid:Harf kelimeyi meydana getiren kök harflerden başka, çeşitli sebeplerle kelimelere ilave edilen harf /-ler
Mutasarrıf:Çekim kabul eden isim (müfred iken müsenna,cemi‘ yapılabilmesi gibi)

Mehmûz fiil:Aslî harflerinden biri hemzeli olan fiil
Muzaaf fiil:Son iki harfi aynı olup, idgam yapılarak şeddelenmiş fiil
Misâl fiil:Aslî harflerinden birincisi “vav” veya “yâ” olan fiil
Ecvef fiil:Aslî harflerinden ortadaki illet harfi olan (elif, vâv, yâ) olan fiil
Nâkıs fiil: Aslî harflerinden sonuncusu illet harfi olan fiil
Lefif fiil:Aslî harflerinden ikisi illet harfi olan fiil
Emir:Bir işin yapılmasını istemek
Nehiy:Bir işin yapılmamasını istemek, yasaklamak (olumsuz emir) (misal: tembellik yapma!)
Nefy:Olumsuzluk (misal: tembellik yapmıyor)
Câmid fiil: (Donuk fiiller) yalnızca bir zamanı veya bir / birkaç şahsı bulunan fiiller
Taaccüb fiilleri:Bir şey karşısında duyulan hayret ve şaşkınlığı anlatan camid isimler
Masdar:İş ve oluşu, şahsa ve zamana bağlı olmadan anlatan kelime
Sıfat-ı müşebbehe:İsm-i fâil nev’inden olup, türediği fiilin ifade ettiği güzellik, çirkinlik, sakatlık ve kusurluluk gibi sıfatlarda ve bazı duygularda devamlılık ifade eden müştak kelime (genellikle lazım fiilden türetilir)
İsm-i tafdîl: (Üstünlük sıfatı) renk, şekil ve sakatlığa delalet etmeyen, vasıfları ve nitelikleri aynı olan iki şeyi mukayese eden veya bir varlıktaki bir vasfın başka varlıklardan daha üstün olduğunu gösteren isim (fiilden türetilir)
İsm-i tasgîr: (Küçültme ismi) küçüklük ve azlık ifade etmek, sevgi veya hor görmeyi ifade etmek için kullanılan isim (isimden türetilir)
İsm-i mensûb:Bir yere, bir aileye, bir mesleğe, bir din veya mezhebe yahut herhangi bir şeye mensub olmayı bildiren, isimden türeyen ve sonu (mâkabli meksur) “çift yâ”lı isim
İsm-i zaman:Ve mekân bir fiilin vukû bulduğu yeri ve zamanı gösteren isim (fiilden türetilir)
İsm-i âlet:Alet ismi (işlediği işi ifade eden fiilden yapılır; müteaddî-sülasî fiilden türetilir)