Birinci Mektub

girerek nuranî bir letâfet kesb eder. Âdetâ beden-i misalî letâfetinde ve cesed-i necmî nuraniyetinde olan cism-i dünyevîleriyle semâvâtta bulunurlar. “Âhirzamanda Hazret-i İsâ Aleyhisselâm gelecek, şeriat-ı Muhammediye (a.s.m.) ile amel edecek”1 meâlindeki hadîsin sırrı şudur ki:

Âhirzamanda, felsefe-i tabiiyenin verdiği cereyan-ı küfrîye ve inkâr-ı ulûhiyete karşı, İsevîlik dini tasaffi ederek ve hurafattan tecerrüd edip İslâmiyete inkılâp edeceği bir sırada, nasıl ki İsevîlik şahs-ı mânevîsi, vahy-i semâvî kılıcıyla o müthiş dinsizliğin şahs-ı mânevîsini öldürür. Öyle de, Hazret-i İsâ Aleyhisselâm, İsevîlik şahs-ı mânevîsini temsil ederek, dinsizliğin şahs-ı mânevîsini temsil eden Deccalı öldürür; yani, inkâr-ı ulûhiyet fikrini öldürecek.

Dördüncü tabaka-i hayat: Şüheda hayatıdır. Nass-ı Kur’ân’la, şühedanın, ehl‑i kuburun fevkinde bir tabaka-i hayatları vardır. Evet, şüheda, hayat-ı dünyevîlerini tarik-i hakta feda ettikleri için, Cenâb-ı Hak, kemâl-i kereminden, onlara hayat-ı dünyeviyeye benzer, fakat kedersiz, zahmetsiz bir hayatı âlem-i berzahta onlara ihsan eder. Onlar kendilerini ölmüş bilmiyorlar. Yalnız kendilerinin daha iyi bir âleme gittiklerini biliyorlar, kemâl-i saadetle mütelezziz oluyorlar, ölümdeki firak acılığını hissetmiyorlar.2 Ehl-i kuburun çendan ruhları bâkidir; fakat kendilerini ölmüş biliyorlar. Berzahta aldıkları lezzet ve saadet, şühedanın lezzetine yetişmez.

Nasıl ki, iki adam bir rüyada cennet gibi bir güzel saraya girerler. Birisi rüyada olduğunu bilir; aldığı keyif ve lezzet pek noksandır. “Ben uyansam şu lezzet kaçacak” diye düşünür. Diğeri rüyada olduğunu bilmiyor; hakikî lezzet ile hakikî

[NOT]Dipnot-1 Buhari, Mezâlim: 31; Büyû’: 102; Müslim, Îmân: 242, 343; İbni Mâce, Fiten: 33.
Dipnot-2 bk. Tirmizî, Cihâd, 6; Nesâî, Cihâd, 35; İbni Mâce, Cihâd, 16; Dârimî, Cihâd, 7.
[/NOT]

[TABLE]
[TR]
[TD]Aleyhisselâm: Allah’ın selâmı onun üzerine olsun (bk. s-l-m)[/TD]
[TD]Cenâb-ı Hak: Hakkın ta kendisi olan, şeref ve azamet sahibi yüce Allah (bk. ḥ-ḳ-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Deccal: kıyamet kopmadan önce gelen, İslâmı kaldırmaya çalışan, dinlere savaş açan, yalancı ve aldatıcı kimse[/TD]
[TD]Hazret-i İsâ: (bk. bilgiler – İsâ (a.s.))[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]beden-i misalî: görüntüden ibaret beden (bk. m-s̱-l)[/TD]
[TD]berzah: dünya ile âhiret arasındaki âlem, kabir âlemi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâki: devamlı, kalıcı (bk. b-ḳ-y)[/TD]
[TD]cereyan-ı küfrîye: küfür ve inançsızlık akımı (bk. k-f-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cesed-i necmî: parlayan bir yıldız gibi akıp giden; nurâni ceset[/TD]
[TD]cism-i dünyevî: dünyaya ait cisim, beden[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ehl-i kubur: kabirdekiler, ölüler[/TD]
[TD]felsefe-i tabiiye: herşeyi tabiata dayandıran felsefe (bk. ṭ-b-a)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fevkinde: üstünde[/TD]
[TD]firak: ayrılık (bk. f-r-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadis: Peygamberimize ait söz, emir veya davranışlar (bk. ḥ-d-s̱)[/TD]
[TD]hakikî: gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hayat-ı dünyeviye: dünya hayatı (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[TD]hayat-ı dünyevî: dünya hayatı (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hurafat: aslı esası olmayan saçma inanışlar[/TD]
[TD]ihsan: bağış, iyilik, lütuf (bk. ḥ-s-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inkâr-ı ulûhiyet: Cenâb-ı Allah’ı inkâr fikri (bk. n-k-r; e-l-h)[/TD]
[TD]inkılâp: dönüşme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kemâl-i kerem: lütuf ve cömertliğin mükemmelliği, kusursuz ikram edicilik (bk. k-m-l; k-r-m)[/TD]
[TD]kemâl-i saadet: tam ve mükemmel mutluluk (bk. k-m-l)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kesb: kazanma, elde etme[/TD]
[TD]letâfet: maddî ağırlık ve sınırlamalarla kısıtlı olmama (bk. l-ṭ-f)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]meâl: açıklama, anlam[/TD]
[TD]mütelezziz: lezzetlenme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nass-ı Kur’ân: Kur’ân’ın kesin ve açık hükmü[/TD]
[TD]nuraniyet: nur özelliği, nurluluk (bk. n-v-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nuranî: nurlu, parlak (bk. n-v-r)[/TD]
[TD]saadet: mutluluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]semâvât: gökler (bk. s-m-v)[/TD]
[TD]tabaka-i hayat: hayat tabakası (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tarik-i hak: hak yolu (bk. ṭ-r-ḳ; ḥ-ḳ-ḳ)[/TD]
[TD]tasaffi etme: temizlenme, safileşme (bk. ṣ-f-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tecerrüt: soyutlanma, sıyrılma[/TD]
[TD]vahy-i semâvî: Allah tarafından peygambere gelen vahiy (bk. v-ḥ-y; s-m-v)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âhirzaman: dünya hayatının kıyamete yakın son devresi (bk. e-ḫ-r)[/TD]
[TD]âlem: dünya (bk. a-l-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem-i berzah: dünya ile âhiret arasındaki kabir âlemi (bk. a-l-m)[/TD]
[TD]çendan: gerçi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]İsevîlik: Hz. İsa’nın getirdiği din, Hıristiyanlık[/TD]
[TD]şahs-ı mânevî: belli bir kişi olmayıp bir topluluktan meydana gelen tüzel kişilik (bk. a-n-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şeriat-ı Muhammediye: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) getirdiği din; İlâhî kanun ve hükümler (bk. ş-r-a; ḥ-m-d)[/TD]
[TD]şüheda: şehitler, Allah yolunda ölenler (bk. ş-h-d)[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

“Mevt dahi hayat gibi mahlûktur; hem bir nimettir” diye ifham ediliyor. Halbuki, zâhiren mevt inhilâldir, ademdir, tefessühtür, hayatın sönmesidir, hâdimü’l-lezzâttır. Nasıl mahlûk ve nimet olabilir?

Elcevap: Birinci sualin cevabının âhirinde denildiği gibi, mevt, vazife-i hayattan bir terhistir, bir paydostur, bir tebdil-i mekândır, bir tahvil-i vücuttur, hayat-ı bâkiyeye bir davettir, bir mebde’dir, bir hayat-ı bâkiyenin mukaddimesidir. Nasıl ki hayatın dünyaya gelmesi bir halk ve takdirledir. Öyle de, dünyadan gitmesi de bir halk ve takdirle, bir hikmet ve tedbirledir. Çünkü, en basit tabaka-i hayat olan hayat-ı nebâtiyenin mevti, hayattan daha muntazam bir eser-i san’at olduğunu gösteriyor. Zira, meyvelerin, çekirdeklerin, tohumların mevti tefessühle, çürümek ve dağılmakla göründüğü halde, gayet muntazam bir muamele-i kimyeviye ve mizanlı bir imtizâcât-ı unsuriye ve hikmetli bir teşekkülât-ı zerreviyeden ibaret olan bir yoğurmaktır ki, bu görünmeyen intizamlı ve hikmetli ölümü, sümbülün hayatıyla tezahür ediyor. Demek çekirdeğin mevti, sümbülün mebde-i hayatıdır; belki ayn-ı hayatı hükmünde olduğu için, şu ölüm dahi hayat kadar mahlûk ve muntazamdır.

Hem zîhayat meyvelerin yahut hayvanların mide-i insaniyede ölümleri, hayat‑ı insaniyeye çıkmalarına menşe olduğundan, o mevt onların hayatından daha muntazam ve mahlûk denilir.İşte, en ednâ tabaka-i hayat olan hayat-ı nebâtiyenin mevti böyle mahlûk, hikmetli ve intizamlı olsa, tabaka-i hayatın en ulvîsi olan hayat-ı insaniyenin başına gelen mevt, elbette, yeraltına girmiş bir çekirdeğin hava âleminde bir ağaç olması gibi, yeraltına giren bir insan da âlem-i berzahta elbette bir hayat-ı bâkiye sünbülü verecektir.Amma mevt nimet olduğunun ciheti ise, çok vücuhundan dört vechine işaret ederiz.Birincisi: Ağırlaşmış olan vazife-i hayattan ve tekâlif-i hayatiyeden âzâd edip,

[TABLE]
[TR]
[TD]adem: yokluk, hiçlik[/TD]
[TD]ayn-ı hayat: hayatın ta kendisi (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön[/TD]
[TD]ednâ: en aşağı, en önemsiz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eser-i san’at: san’at eseri (bk. ṣ-n-a)[/TD]
[TD]halk: yaratma (bk. ḫ-l-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hayat-ı bâkiye: devamlı ve kalıcı olan âhiret hayatı (bk. ḥ-y-y; b-ḳ-y)[/TD]
[TD]hayat-ı insaniye: insanî hayat (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hayat-ı nebâtiye: bitkilerin hayatı (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[TD]hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması (bk. ḥ-k-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâdimü’l-lezzât: lezzetleri yok eden[/TD]
[TD]ifham: anlatma, bildirme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]imtizâcât-ı unsuriye: elementlerin kaynaşması, kimyevî birleşme [/TD]
[TD]inhilâl: çözülme, dağılma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]intizam: düzen, tertip (bk. n-ẓ-m)[/TD]
[TD]mahlûk: yaratık (bk. ḫ-l-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mebde: başlangıç[/TD]
[TD]mebde-i hayat: hayatın başlangıcı (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]menşe: kaynak, esas[/TD]
[TD]mevt: ölüm (bk. m-v-t)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mide-i insaniye: insanın midesi[/TD]
[TD]mizan: ölçü (bk. v-z-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muamele-i kimyeviye: kimyasal işlem[/TD]
[TD]mukaddime: başlangıç, giriş (bk. ḳ-d-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muntazam: düzenli (bk. n-ẓ-m)[/TD]
[TD]nimet: iyilik, lütuf, ihsan (bk. n-a-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabaka-i hayat: hayat tabakası (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[TD]tahvil-i vücut: vücudun başka hâle girmesi, değişmesi (bk. v-c-d)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]takdir: Allah’ın ezelî ilmiyle belirlemesi (bk. ḳ-d-r)[/TD]
[TD]tebdil-i mekân: yer değişikliği (bk. m-k-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tedbir: idare etme, çekip çevirme (bk. d-b-r)[/TD]
[TD]tefessüh: çürüyüp bozulma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tekâlif-i hayat: hayatla ilgili sorumluluklar ve yükümlülükler (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[TD]terhis: göreve son verme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tezahür: belirme, ortaya çıkma (bk. ẓ-h-r)[/TD]
[TD]teşekkülât-ı zerreviye: atomların teşekkülü, oluşması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ulvî: yüksek, yüce[/TD]
[TD]vazife-i hayat: hayat vazifesi (bk. ḥ-y-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vech: yön[/TD]
[TD]vücuh: vecihler, yönler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zira: çünkü[/TD]
[TD]zâhiren: görünürde (bk. ẓ-h-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zîhayat: hayat sahibi, canlı (bk. ẕî; ḥ-y-y)[/TD]
[TD]âhir: son (bk. e-ḫ-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem-i berzah: dünya ile âhiret arasındaki kabir âlemi (bk. a-l-m)[/TD]
[TD]âzâd etme: hürriyetine kavuşturma[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

oldukları için görünmezler. Kamer, nuru çekildikçe vücudunu kaybettiği gibi, nursuz çok küreler, mahlûklar, gözümüzün önünde olup göremiyoruz.

Cehennem ikidir. Biri suğrâ, biri kübrâdır. İleride, suğrâ kübrâya inkılâp edeceği ve çekirdeği hükmünde olduğu gibi, ileride ondan bir menzil olur. Cehennem-i Suğrâ, yerin altında, yani merkezindedir. Kürenin altı, merkezidir. İlm-i tabakatü’l-arzca malûmdur ki, ekseriya her otuz üç metre hafriyatta, bir derece-i hararet tezayüd eder. Demek, merkeze kadar nısf-ı kutr-u arz, altı bin küsûr kilometre olduğundan, iki yüz bin derece-i harareti câmi, yani iki yüz defa ateş-i dünyevîden şedit ve rivayet-i hadîse muvafık bir ateş bulunuyor.1

Şu Cehennem-i Suğrâ, Cehennem-i Kübrâya ait çok vezâifi, dünyada ve âlem‑i berzahta görmüş ve ehâdislerle işaret edilmiştir. Âlem-i âhirette, küre-i arz nasıl ki sekenesini medar-ı senevîsindeki meydan-ı haşre döker. Öyle de, içindeki Cehennem-i Suğrâyı dahi Cehennem-i Kübrâya emr-i İlâhî ile teslim eder. Ehl-i İtizâlin bazı imamları “Cehennem sonradan halk edilecektir” demeleri, halihazırda tamamıyla inbisat etmediğinden ve sekenelerine tam münasip bir tarzda inkişaf etmediğinden galattır ve gabâvettir.

Hem perde-i gayb içindeki âlem-i âhirete ait menzilleri dünya gözümüzle görmek ve göstermek için, ya kâinatı küçültüp iki vilâyet derecesine getirmeli, veyahut gözümüzü büyütüp yıldızlar gibi gözlerimiz olmalı ki, yerlerini görüp tayin edelim. وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللهِ 2 Âhiret âlemine ait menziller bu dünyevî gözümüzle görülmez. Fakat, bazı rivâyâtın işârâtıyla, âhiretteki Cehennem bu dünyamızla münasebettardır. Yazın şiddet-i hararetine مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ 3 denilmiştir.

[NOT]Dipnot-1 bk. Buhârî, Bedü’l-Halk, 10; Müslim, Cennet, 30; Tirmîzî, Cehennem, 7; Müsned, 2:313.

Dipnot-2 Gerçek ilim Allah katındadır.

Dipnot-3 “Muhakkak ki yaz sıcağının şiddeti Cehennem sıcağındandır.” Buharî, Mevâkît: 9, 10; Müslim, Mesâcid: 180, 181; Ebû Dâvud, Salât: 4; Tirmizî, Mevâkît: 5; Nesâî, Mevâkît: 5.

[/NOT]

[TABLE]
[TR]
[TD]Cehennem-i Kübrâ: Büyük Cehennem[/TD]
[TD]Cehennem-i Suğrâ: Küçük Cehennem[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ateş-i dünyevî: dünya ateşi[/TD]
[TD]câmi: kapsamlı, içine alan (bk. c-m-a)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]derece-i hararet: sıcaklık derecesi[/TD]
[TD]dünyevî: dünyaya ait[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ehl-i İtizâl: ehl-i sünnet dışı Mu’tezile mezhebine mensup olan kimseler [/TD]
[TD]ehâdis: hadisler, Peygamberimize ait söz, emir veya davranışlar (bk. ḥ-d-s̱)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ekseriya: genellikle, çoğunlukla (bk. k-s̱-r)[/TD]
[TD]emr-i İlâhî: Allah’ın emri (bk. e-l-h)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]gabâvet: ahmaklık, zekâ geriliği[/TD]
[TD]galat: hatâ, yanlış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hafriyat: yeri derinlemesine kazma[/TD]
[TD]halk etmek: yaratmak (bk. ḫ-l-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ilm-i tabakatü’l-arz: yeraltı ilmi, jeoloji (bk. a-l-m)[/TD]
[TD]inbisat: genişleme, yayılma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inkişaf: açılma, gelişme (bk. k-ş-f)[/TD]
[TD]inkılâp: dönüşme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]işârât: işaretler[/TD]
[TD]kamer: ay[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n)[/TD]
[TD]kübrâ: büyük (bk. k-b-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahlûk: yaratık (bk. ḫ-l-ḳ)[/TD]
[TD]malûm: bilinen (bk. a-l-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]medar-ı senevî: (dünyanın) güneş etrafındaki bir yıllık yörüngesi[/TD]
[TD]menzil: yer, mekân (bk. n-z-l)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]meydan-ı haşir: haşir meydanı (bk. ḥ-ş-r)[/TD]
[TD]muvafık: uygun[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebettar: ilgili, bağlantılı (bk. n-s-b)[/TD]
[TD]münasip: uygun (bk. n-s-b)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nısf-ı kutr-u arz: dünyanın yarıçapı[/TD]
[TD]perde-i gayb: mânevî âlemleri gözümüzden saklayan perde (bk. ğ-y-b)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rivayet-i hadis: Peygamberimizden rivayet edilen söz, emir veya davranışlar (bk. ḥ-d-s̱)[/TD]
[TD]rivâyât: rivayetler, nakledilen şeyler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sekene: sâkinler, ikâmet edenler (bk. s-k-n)[/TD]
[TD]suğrâ: küçük[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tezayüd: artma[/TD]
[TD]vezâif: vazifeler, görevler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık (bk. v-c-d)[/TD]
[TD]âhiret âlemi: öteki dünya, öldükten sonraki hayat (bk. e-ḫ-r; a-l-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem-i berzah: dünya ile âhiret arasındaki kabir âlemi (bk. a-l-m)[/TD]
[TD]âlem-i âhiret: öldükten sonraki hayat, âhiret âlemi (bk. a-l-m; e-ḫ-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şedit: şiddetli[/TD]
[TD]şiddet-i hararet: sıcaklığın şiddeti[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

Hem şu silsile-i kâinatın iki neticesidir. Neticelerin mahalleri, silsilenin iki tarafındadır. Süflîsi, sakîli aşağı tarafında; nuranîsi, ulvîsi yukarı tarafındadır.

Hem şu seyl-i şuûnâtın ve mahsulât-ı mâneviye-i arziyenin iki mahzenidir. Mahzenin mekânı ise, mahsulâtın nev’ine göre, fenası altında, iyisi üstündedir.

Hem ebede karşı cereyan eden ve dalgalanan mevcudat-ı seyyâlenin iki havzıdır. Havzın yeri ise, seylin durduğu ve tecemmu ettiği yerdedir. Yani, habîsâtı ve müzahrefâtı esfelde, tayyibâtı ve sâfiyâtı âlâdadır.Hem lütuf ve kahrın, rahmet ve azametin iki tecellîgâhıdır. Tecellîgâhın yeri ise her yerde olabilir. Rahmân-ı Zülcemâl ve Kahhâr-ı Zülcelâl nerede isterse tecellîgâhını açar.

Amma Cennet ve Cehennemin vücutları ise, Onuncu ve Yirmi Sekizinci ve Yirmi Dokuzuncu Sözlerde gayet kat’î bir surette ispat edilmiştir. Şurada yalnız bu kadar deriz ki: Meyvenin vücudu dal kadar ve neticenin silsile kadar ve mahzenin mahsulât kadar ve havzın ırmak kadar ve tecellîgâhın, rahmet ve kahrın vücutları kadar kat’î ve yakîndir.

DÖRDÜNCÜ SUAL: Mahbuplara olan aşk-ı mecazî aşk-ı hakikîye inkılâp ettiği gibi, acaba ekser nasta bulunan, dünyaya karşı olan aşk-ı mecazî dahi bir aşk-ı hakikîye inkılâp edebilir mi?

Elcevap: Evet. Dünyanın fâni yüzüne karşı olan aşk-ı mecazî, eğer o âşık, o yüzün üstündeki zeval ve fenâ çirkinliğini görüp ondan yüzünü çevirse, bâki bir mahbup arasa, dünyanın pek güzel ve âyine-i esmâ-i İlâhiye ve mezraa-i âhiret olan iki diğer yüzüne bakmaya muvaffak olursa, o gayr-ı meşru mecazî aşk, o vakit aşk-ı hakikîye inkılâba yüz tutar. Fakat bir şartla ki, kendinin zâil ve hayatıyla bağlı kararsız dünyasını haricî dünyaya iltibas etmemektir. Eğer ehl-i dalâlet

[TABLE]
[TR]
[TD]Kahhâr-ı Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi olan ve herşeye her zaman mutlak galip gelen ve kahretmeye gücü yeten Allah (bk. ḳ-h-r; ẕü; c-l-l)[/TD]
[TD]Rahmân-ı Zülcemâl: sonsuz güzellik sahibi ve kullarına karşı çok merhametli olan ve rahmet eserleri bütün varlık âlemini kuşatan Allah (bk. r-ḥ-m; ẕü; c-m-l)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]azamet: büyüklük (bk. a-ẓ-m)[/TD]
[TD]aşk-ı hakikî: gerçek aşk; gerçek güzellik sahibi olan Allah’a duyulan sevgi (bk. ḥ-ḳ-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]aşk-ı mecazî: gerçek olmayan aşk; geçici ve sınırlı bir güzelliğe karşı duyulan sevgi (bk. c-v-z)[/TD]
[TD]bâki: devamlı, kalıcı, ölümsüz (bk. b-ḳ-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cereyan: hareket[/TD]
[TD]ebed: sonu olmayan, sonsuzluk (bk. e-b-d)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ehl-i dalâlet ve gaflet: doğru ve hak yoldan sapmış, inançsız ve âhiretten habersiz, mânevî sorumluluklarına karşı duyarsız kimseler (bk. ḍ-l-l; ğ-f-l)[/TD]
[TD]ekser: pekçok (bk. k-s̱-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esfel: aşağı ve alçak yer[/TD]
[TD]fena: kötü (bk. f-n-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fenâ: gelip geçicilik, ölümlülük (bk. f-n-y)[/TD]
[TD]fâni: geçici, ölümlü (bk. f-n-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]gayr-ı meşru: helâl olmayan, dine aykırı (bk. ş-r-a)[/TD]
[TD]habîsât: kötü ve çirkin şeyler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]haricî: dışa ait[/TD]
[TD]havz: havuz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]iltibas: karıştırma[/TD]
[TD]inkılâp: dönüşme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kahr: mahvetme, yok etme[/TD]
[TD]kat’î: kesin[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]lütuf: iyilik, ihsan, bağış (bk. l-ṭ-f)[/TD]
[TD]mahal: yer, mekân[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahbup: sevgili (bk. ḥ-b-b)[/TD]
[TD]mahsulât: mahsuller, ürünler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahsulât-ı mâneviye-i arziye: yeryüzünün mânevî ürünleri (bk. a-n-y)[/TD]
[TD]mahzen: depo[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mecazî: gerçek olmayan (bk. c-v-z)[/TD]
[TD]mekân: yer (bk. m-k-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcudat-ı seyyâle: devamlı akıp giden varlıklar (bk. v-c-d)[/TD]
[TD]mezraa-i âhiret: âhiretin tarlası (bk. e-ḫ-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muvaffak: başarılı olma[/TD]
[TD]müzahrefât: süprüntüler, atıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nas: insanlar[/TD]
[TD]nev’: çeşit, tür[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nuranî: nurlu, parlak (bk. n-v-r)[/TD]
[TD]rahmet: şefkat, merhamet (bk. r-ḥ-m)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sakîl: ağır[/TD]
[TD]seyl: sel, akıntı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]seyl-i şuûnât: olayların, iş ve fiillerin akışı (bk. ş-e-n)[/TD]
[TD]silsile: zincir[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]silsile-i kâinat: kâinat zinciri, varlık halkaları (bk. k-v-n)[/TD]
[TD]suret: biçim, şekil (bk. ṣ-v-r)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sâfiyât: saf ve temiz şeyler (bk. ṣ-f-y)[/TD]
[TD]süflî: aşağı, alçak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tayyibât: iyi ve güzel şeyler[/TD]
[TD]tecellîgâh: yansıma ve görünme yeri (bk. c-l-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tecemmu: birikme, toplanma (bk. c-m-a)[/TD]
[TD]ulvî: yüksek, yüce[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücut: varlık (bk. v-c-d)[/TD]
[TD]yakin: şüpheye yer bırakmayacak derecede kesinlik (bk. y-ḳ-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zeval: geçip gitme, sona erme (bk. z-v-l)[/TD]
[TD]zâil: geçici, yok olucu (bk. z-v-l)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlâ: yüce ve yüksek yer[/TD]
[TD]âyine-i esmâ: Allah’ın isimlerini gösteren ayna, varlıklar (bk. s-m-v)[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

aynı umumî dünya gibi sabit bilip kendini lâyemut farz ederek dünyaya saplansa, şedit hissiyatla ona sarılsa, onda boğulur, gider. O muhabbet onun için hadsiz belâ ve azaptır. Çünkü, o muhabbetten yetimâne bir şefkat, meyusâne bir rikkat tevellüt eder. Bütün zîhayatlara acır, hattâ güzel ve zevâle maruz bütün mahlûkata bir rikkat ve bir firkat hisseder; elinden birşey gelmez, ye’s-i mutlak içinde elem çeker.

Fakat gafletten kurtulan evvelki adam, o şedit şefkatin elemine karşı ulvî bir tiryak bulur ki, acıdığı bütün zîhayatların mevt ve zevâlinde bir Zât-ı Bâkînin bâki esmâsının daimî cilvelerini temsil eden âyine-i ervahları bâki görür; şefkati bir sürura inkılâp eder. Hem zeval ve fenâya maruz bütün güzel mahlûkatın arkasında bir cemâl-i münezzeh ve hüsn-ü mukaddes ihsas eden bir nakış ve tahsin ve san’at ve tezyin ve ihsan ve tenvir-i daimîyi görür. O zeval ve fenâyı, tezyid-i hüsün ve tecdid-i lezzet ve teşhir-i san’at için bir tazelendirmek şeklinde görüp, lezzetini ve şevkini ve hayretini ziyadeleştirir.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى 1
Said Nursî

[NOT]Dipnot-1 Bâkî olan sadece Odur.

[/NOT]

[TABLE]
[TR]
[TD]Zât-ı Bâkî: kendi varlığı sonsuza kadar devam eden ve dilediği varlığa bekâ veren, onları sonsuz ve kalıcı hale getiren Zât; Allah (bk. b-ḳ-y)[/TD]
[TD]azap: acı, şiddetli sıkıntı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâki: devamlı, kalıcı, sonsuz (bk. b-ḳ-y)[/TD]
[TD]cemâl-i münezzeh: kusur ve çirkinlikten uzak güzellik (bk. c-m-l; n-z-h)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cilve: görüntü, akis (bk. c-l-y)
[/TD]
[TD]daimî: devamlı, sürekli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]elem: acı, keder, üzüntü[/TD]
[TD]esmâ: isimler (bk. s-m-v)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]farz etmek: varsaymak[/TD]
[TD]fenâ: gelip geçicilik, ölümlülük (bk. f-n-y)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]firkat: ayrılık (bk. f-r-ḳ)[/TD]
[TD]gaflet: âhirete, Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli, umursamazlık (bk. ğ-f-l)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sınırsız[/TD]
[TD]hissiyat: hisler, duygular[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hüsn-ü mukaddes: kutsal ve kusursuz güzellik (bk. ḥ-s-n; ḳ-d-s)[/TD]
[TD]ihsan: bağış, iyilik, lütuf (bk. ḥ-s-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihsas: hissettirme[/TD]
[TD]inkılâp: dönüşme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]lâyemut: ölümsüz (bk. mâ-lâ; m-v-t)[/TD]
[TD]mahlûkat: yaratıklar (bk. ḫ-l-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]maruz: tesiri altında ve karşısında olma[/TD]
[TD]mevt: ölüm (bk. m-v-t)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]meyusâne: ümitsizce[/TD]
[TD]muhabbet: sevgi (bk. ḥ-b-b)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rikkat: acıma[/TD]
[TD]sürur: mutluluk, sevinç[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tahsin: güzelleştirme (bk. ḥ-s-n)[/TD]
[TD]tecdid-i lezzet: lezzeti yenileme, tazeleme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tenvir-i daimî: daimî, sürekli aydınlık, aydınlatma (bk. n-v-r)[/TD]
[TD]tevellüt: doğma, meydana gelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tezyid-i hüsün: güzelliğin ziyadeleşmesi, artması (bk. ḥ-s-n)[/TD]
[TD]tezyin: süsleme (bk. z-y-n)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşhir-i san’at: san’atın sergilenmesi (bk. ṣ-n-a)[/TD]
[TD]tiryak: ilaç, derman[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ulvî: yüksek, yüce[/TD]
[TD]umumî: genel, herkese ait[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]yetimâne: yetimce[/TD]
[TD]ye’s-i mutlak: tam bir ümitsizlik (bk. ṭ-l-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zeval: geçip gitme, sona erme (bk. z-v-l)[/TD]
[TD]ziyadeleştirmek: artırmak, fazlalaştırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zîhayat: hayat sahibi, canlı (bk. ẕî; ḥ-y-y)[/TD]
[TD]âyine-i ervah: ruhların aynası (bk. r-v-ḥ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şedit: şiddetli[/TD]
[TD]şefkat: içten ve karşılıksız merhamet, sevgi (bk. ş-f-ḳ)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şevk: şiddetli arzu ve istek[/TD]
[/TR]
[/TABLE]