- Bu konu 24 yanıt içerir, 2 izleyen vardır ve en son
tarafından güncellenmiştir.
-
Yazılar
-
Üçüncü Hüccet-i İmâniye
(Yirmi Üçüncü Lem’a)
Tabiat Risalesi
Tabiattan gelen fikr-i küfrîyi dirilmeyecek bir surette öldürüyor, küfrün temel taşını zîrüzeber ediyor.
İHTAR: Şu Notada, tabiiyyunun münkir kısmının gittikleri yolun içyüzü ne kadar akıldan uzak ve ne kadar çirkin ve ne derece hurafe olduğu, lâakal doksan muhali tazammun eden Dokuz Muhal ile beyan edilmiş. Sair risalelerde o muhaller kısmen izah edildiğinden; burada gayet muhtasar olmak haysiyetiyle, bâzı basamaklar tayyedilmiştir. Onun için, birden bire, “Bu kadar zâhir ve âşikâre bir hurafeyi nasıl bu meşhur âkıl feylesoflar kabul etmişler, o yolda gidiyorlar?” hatıra geliyor.
Evet, onlar mesleklerinin iç yüzünü görememişler. Hem, hakikat-i meslekleri ve mesleklerinin lâzımı ve muktezası odur ki, yazılmış herbir muhalin ucunda beyan edilen o çirkin ve müstekreh ve gayr-ı mâkul HAŞİYE-1 hülâsa-i mezhepleri ve mesleklerinin lâzımı ve zarurî muktezası olduğunu gayet bedihîve kat’î burhanlarla, şüphesi olanlara tafsilen beyan ve ispat etmeye hazırım.
[NOT]Haşiye-1 Bu risalenin sebeb-i telifi, gayet mütecavizâne ve gayet çirkin bir tarzla, hakaik-i imaniyeyi tezyif edip, bozulmuş aklı yetişmediği şeye hurafe deyip, dinsizliği tabiata bağlayarak, Kur’ân’a hücum edilmesidir. O hücum ise şiddetli bir hiddeti kalbe (kaleme) verdi ki, şiddetli ve galiz tokatları o mülhidlere ve haktan yüz çeviren bâtıl mezheplilere yedirdi. Yoksa, Risale-i Nur’un mesleği, nezihâne ve nazikâne ve kavl-i leyyindir. [/NOT]
[TABLE]
[TR]
[TD]bedihî: açık, aşikâr[/TD]
[TD]beyan etmek: açıklamak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]binaen: dayanarak[/TD]
[TD]burhan: kuvvetli delil[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâtıl: gerçek dışı, yalan[/TD]
[TD]feylesof: filozof, felsefeci[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fikr-i küfrî: Allah’ın varlığını inkâr etme düşüncesi[/TD]
[TD]galiz: çirkin, kaba[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]gayr-ı mâkul: akla uymayan[/TD]
[TD]hak: doğru, gerçek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hakaik-i imaniye: iman hakikatleri, gerçekleri[/TD]
[TD]hakikat-i meslek: takip edilen bir yöntemin gerçek yönü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]haysiyetiyle: özelliğiyle[/TD]
[TD]haşiye: dipnot, açıklayıcı not[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hiddet: öfke[/TD]
[TD]hurafe: delile dayanmayan saçma inanış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hülâsa-i mezhep: takip edilen metodun özeti[/TD]
[TD]ihtar: hatırlatma, uyarı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]izah etmek: açıklamak[/TD]
[TD]kat’î: kesin[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kavl-i leyyin: yumuşak söz[/TD]
[TD]küfür: Allah’ın varlığını inkâr etme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]lem’a: parıltı[/TD]
[TD]lâakal: en az[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mezhep: tutulan yol, ekol[/TD]
[TD]muhal: imkansızlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhtasar: özet[/TD]
[TD]mukteza: bir şeyin gereği[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mülhid: dinsiz[/TD]
[TD]münkir: Allah’ın varlığını inkâr eden, kabul etmeyen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müstekreh: çirkin[/TD]
[TD]mütecavizâne: haddi aşarak, saldırgan bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nazikâne: nazikçe[/TD]
[TD]nezihâne: temiz ve kibar bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nota: bildiri[/TD]
[TD]risale: Risale-i Nur’u oluşturan bölümlerden her birisi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sair: başka[/TD]
[TD]sebeb-i telif: bir eserin yazılma sebebi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]suret: biçim, şekil[/TD]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem; materyalist düşünce[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiiyyun: tabiatçılar, herşeyin tabiatın tesiriyle meydana geldiğini iddia edenler[/TD]
[TD]tafsilen: ayrıntılı olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tayyedilmek: atlanmak[/TD]
[TD]tazammun etmek: içine almak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tezyif etmek: hakaret; küçük düşürme; çürütme[/TD]
[TD]zahir: açık, görünen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zarurî: zorunlu[/TD]
[TD]zîrüzeber etmek: yerle bir etmek, yıkmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âkıl: akıllı[/TD]
[TD]âşikâre: açık, belli[/TD]
[/TR]
[/TABLE]
قَالَتْ رُسُلُهُمْ اَفِى اللهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمٰوَاتِ وَاْلاَرْضِ 
1
Şu âyet-i kerime, istifham-ı inkârî ile, “Cenâb-ı Hak hakkında şek olmaz ve olmamalı” demekle, vücud ve vahdâniyet-i İlâhiye bedâhet derecesinde olduğunu gösteriyor.Şu sırrı izahtan evvel bir ihtar: 1338’de Ankara‘ya gittim. İslâm Ordusunun Yunan’a galebesinden neş’e alan ehl-i imanın kuvvetli efkârı içinde, gayet müthiş bir zındıka fikri, içine girmek ve bozmak ve zehirlendirmek için dessâsâne çalıştığını gördüm. “Eyvah,” dedim. “Bu ejderha imanın erkânına ilişecek!” O vakit, şu âyet-i kerime bedâhet derecesinde vücud ve vahdâniyeti ifham ettiği cihetle, ondan istimdad edip, o zındıkanın başını dağıtacak derecede Kur’ân-ı Hakîmden alınan kuvvetli bir burhanı, Nur’un Arabî risalesinde yazdım. Ankara’da, Yeni Gün Matbaasında tab ettirmiştim. Fakat maatteessüf Arabî bilen az ve ehemmiyetle bakanlar da nadir olmakla beraber, gayet muhtasar ve mücmel bir surette o kuvvetli burhan tesirini göstermedi. Maatteessüf, o dinsizlik fikri hem inkişaf etti, hem kuvvet buldu. Bilmecburiye, o burhanı Türkçe olarak bir derece beyane deceğim. O burhanın bazı parçaları bazı risalelerde tam izah edildiğinden, burada icmâlen yazılacaktır. Sair risalelerde inkısam etmiş olan müteaddit burhanlar, bu burhanda kısmen ittihad ediyor, herbiri bunun bir cüz’ü hükmüne geçiyor.
MukaddimeEy insan! Bil ki, insanların ağzından çıkan ve dinsizliği işmam eden dehşetli kelimeler var; ehl-i iman bilmeyerek istimal ediyorlar. Mühimlerinden üç tanesinibeyan edeceğiz.
[NOT]Dipnot-1 “Peygamberleri onlara dedi ki: Gökleri ve yeri yoktan var eden Allah hakkında şüphe olur mu?” İbrahim Sûresi, 14:10.[/NOT]
[TABLE]
[TR]
[TD]Ankara: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Arabî: Arapça[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Cenâb-ı Hak: Hakkın tâ kendisi olan şeref ve yücelik sahibi Allah[/TD]
[TD]Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Yunan: (bk. bilgiler – Yunanistan)[/TD]
[TD]bedahet: açıklık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]beyan etmek: açıklamak[/TD]
[TD]bilmecburiye: mecburen, zorunlu olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]burhan: kuvvetli delil[/TD]
[TD]cihet: yön[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cüz’: parça[/TD]
[TD]dessâsâne: hileli ve aldatıcı bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]efkâr: fikirler, düşünceler[/TD]
[TD]ehl-i iman: Allah’a inananlar, mü’minler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]erkân: rükünler, esaslar[/TD]
[TD]galebe: galip gelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icmâlen: kısaca, özet olarak[/TD]
[TD]ifham etmek: anlatmak, bildirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtar: hatırlatma[/TD]
[TD]inkişaf etmek: meydana çıkmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inkısam etmek: bölünmek, kısımlara ayrılmak[/TD]
[TD]istifham-ı inkârî: bir şeyin öyle olmayacağını soru sorma şekliyle ifade etme; “Hiç böyle olur mu?”[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]istimal etmek: kullanmak[/TD]
[TD]istimdad etmek: yardım istemek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ittihad etmek: birleşmek[/TD]
[TD]izah: açıklama[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]işmam etmek: hissettirmek[/TD]
[TD]maatteessüf: ne yazık ki[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhtasar: kısa, özet[/TD]
[TD]mukaddime: başlangıç, giriş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mücmel: özet halinde[/TD]
[TD]müteaddit: bir çok, çeşitli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]neş’e almak: sevinmek[/TD]
[TD]risale: Risale-i Nur’u oluşturan bölümlerden her birisi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sair: başka, diğer[/TD]
[TD]suret: biçim, şekil[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tab etmek: basmak[/TD]
[TD]vahdâniyet: Allah’ın bir ve benzersiz oluşu; ortağının olmayışı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık[/TD]
[TD]vücud ve vahdâniyet-i İlâhiye: Allah’ın varlığı, bir ve benzersiz oluşu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zındıka: dinsizlik, inançsızlık[/TD]
[TD]âyet-i kerime: şerefli âyet, Kur’ân’ın herbir cümlesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şek: şüphe[/TD]
[/TR]
[/TABLE]Birincisi: Evcedethu’l-esbab, yani, “Esbab bu şeyi icad ediyor.”
İkincisi: Teşekkele binefsihî, yani, “Kendi kendine teşekkül ediyor, oluyor, bitiyor.”
Üçüncüsü: İktezathu’t-tabiat, yani, “Tabiîdir, tabiat iktiza edip icad ediyor.”
Evet, madem mevcudat var ve inkâr edilmez. Hem, her mevcut san’atlı ve hikmetli vücuda geliyor. Hem madem kadîm değil, yeniden oluyor. Herhalde, ey mülhid, bu mevcudu, meselâ bu hayvanı, ya diyeceksin ki, esbab-ı âlem onu icad ediyor, yani esbabın içtimaında o mevcut vücut buluyor; veyahut o kendi kendine teşekkül ediyor; veyahut, tabiat muktezası olarak, tabiatın tesiriyle vücuda geliyor; veyahut bir Kadîr-i Zülcelâlin kudretiyle icad edilir.
Madem aklen bu dört yoldan başka yol yoktur. Evvelki üç yol muhal, battal,mümteni, gayr-ı kabil oldukları kat’î ispat edilse, bizzarure ve bilbedâhe, dördüncü yol olan tarik-i vahdâniyet şeksiz, şüphesiz sabit olur.
AMMA BİRİNCİ YOL ki, esbab-ı âlemin içtimaıyla teşkil-i eşya ve vücud-u mahlûkattır. Pek çok muhâlâtından yalnız üç tanesini zikrediyoruz.
BİRİNCİSİ
Bir eczahanede, gayet muhtelif maddelerle dolu, yüzer kavanoz şişeler bulunuyor. O edviyelerden, zîhayat bir macun istenildi. Hem hayattar, harika bir tiryak, onlardan yapılmak icap etti. Geldik, o eczahanede, o zîhayat macunun ve hayattar tiryakın çoklukla efradını gördük. O macunlardan her birisini tetkik ettik.
Görüyoruz ki, o kavanoz şişelerden her birisinden, bir mizan-ı mahsusla, bir iki dirhem bundan, üç dört dirhem ötekinden, altı yedi dirhem başkasından, ve hâkezâ,muhtelif miktarlarda eczalar alınmış. Eğer birinden, bir dirhem ya noksan veya fazla alınsa, o macun zîhayat olamaz, hâsiyetini gösteremez. Hem o hayattar tiryakı da tetkik ettik. Herbir kavanozdan bir mizan-ı mahsusla bir madde alınmış ki, zerre miktarı noksan veya ziyade olsa, tiryak hassasını kaybeder.
[TABLE]
[TR]
[TD]Kadîr-i Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi ve herşeye gücü yeten Allah[/TD]
[TD]aklen: akıl bakımından[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]battal: bâtıl, boş, hükümsüz[/TD]
[TD]bilbedâhe: açık bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bizzarure: zorunlu olarak[/TD]
[TD]dirhem: eskiden kullanılan ve 3 gramlık ağırlığa karşılık gelen bir ölçü birimi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ecza: parçalar[/TD]
[TD]edviye: devâlar, ilâçlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]efrad: fertler, bireyler[/TD]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab-ı âlem: bu âlemdeki sebepler[/TD]
[TD]gayr-ı kabil: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hassa: özellik[/TD]
[TD]hayattar: canlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hikmetli: belli bir amaç ve hedefe yönelik olma[/TD]
[TD]hâkezâ: bunun gibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâsiyet: özellik[/TD]
[TD]icad etmek: yaratmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icap etmek: gerekmek[/TD]
[TD]iktiza etmek: gerektirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]içtima: toplanma, bir araya gelme[/TD]
[TD]kadîm: eski[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kat’î: kesin[/TD]
[TD]kudret: güç, kuvvet[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]macun: karışım halinde ilaç[/TD]
[TD]mevcud: var olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[TD]mizan-ı mahsus: özel terazi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[TD]muhtelif: değişik, çeşitli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhâlât: olması imkânsız şeyler[/TD]
[TD]mukteza: bir şeyin gereği[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mülhid: dinsiz[/TD]
[TD]mümteni: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sabit olmak: kesinleşmiş olmak[/TD]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiî: tabiat gereği[/TD]
[TD]tarik-i vahdâniyet: bütün varlıkların sadece Allah tarafından yaratıldığını kabul etme yolu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tesir: etki[/TD]
[TD]tetkik etmek: incelemek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşekkül etmek: meydana gelmek, oluşmak[/TD]
[TD]teşkil-i eşya: varlıkların oluşması, meydana gelmesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tiryak: kuvvetli ilâç[/TD]
[TD]vücud-u mahlûkat: varlıkların yaratılması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücuda gelmek: meydana gelmek, var olmak[/TD]
[TD]zikretmek: anlatmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ziyade: çok[/TD]
[TD]zîhayat: hayat sahibi, canlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şeksiz: şüphesiz[/TD]
[/TR]
[/TABLE]O kavanozlar elliden ziyade iken, her birisinden ayrı bir mizanla alınmış gibi, ayrı ayrı miktarda eczaları alınmış.
Acaba hiçbir cihette imkân ve ihtimal var mı ki, o şişelerden alınan muhtelif miktarlar, şişelerin garip bir tesadüf veya fırtınalı bir havanın çarpmasıyla devrilmesinden, her birisinden alınan miktar kadar, yalnız o miktar aksın, beraber gitsinler ve toplanıp o macunu teşkil etsinler? Acaba bundan daha hurafe, muhal,bâtıl birşey var mı? Eşek muzaaf bir eşekliğe girse, sonra insan olsa, “Bu fikri kabul etmem” diye kaçacaktır.
İşte bu misal gibi, herbir zîhayat, elbette zîhayat bir macundur. Ve herbir nebat, hayattar bir tiryak gibidir ki, çok müteaddit eczalardan, çok muhtelif maddelerden, gayet hassas bir ölçüyle alınan maddelerden terkip edilmiştir. Eğer esbaba, anâsıra isnad edilse ve “Esbab icad etti” denilse, aynen eczahanedeki macunun, şişelerin devrilmesinden vücut bulması gibi, yüz derece akıldan uzak, muhal ve bâtıldır.
Elhasıl, şu eczahane-i kübrâ-yı âlemde, Hakîm-i Ezelînin mizan-ı kazâ ve kaderiyle alınan mevâdd-ı hayatiye, hadsiz bir hikmet ve nihayetsiz bir ilim ve herşeye şâmilbir irade ile vücut bulabilir. “Kör, sağır, hudutsuz, sel gibi akan küllî anasır ve tabâyive esbabın işidir” diyen bedbaht, “O tiryak-ı acip, kendi kendine, şişelerin devrilmesinden çıkıp olmuştur” diyen divane bir hezeyancı, sarhoş bulunan bir ahmaktan daha ziyade ahmaktır. Evet, o küfür ahmakane, sarhoşâne, divanece bir hezeyandır.
İKİNCİ MUHAL
Eğer herşey, Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Zülcelâle verilmezse, belki esbaba isnad edilse, lâzım gelir ki, âlemin pek çok anâsır ve esbabı, herbir zîhayatın vücudunda müdahalesi bulunsun. Halbuki, sinek gibi bir küçük mahlûkun vücudunda,
[TABLE]
[TR]
[TD]Hakîm-i Ezelî: her işini hikmetle yapan ve varlığının başlangıcı olmayıp zamanla sınırlı olmayan Allah[/TD]
[TD]Kadîr-i Zülcelâl: sonsuz haşmet ve yücelik sahibi ve herşeye gücü yeten, kudret sahibi Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Vâhid-i Ehad: bir olan ve birliği her bir şeyde tecellî eden Allah[/TD]
[TD]ahmakane: aptalca[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]anâsır: unsurlar, elementler[/TD]
[TD]bedbaht: talihsiz, kötü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâtıl: hak olmayan, boş[/TD]
[TD]cihet: yön[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]divane: akılsız, deli[/TD]
[TD]divanece: akılsızca, delice[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ecza: kısımlar, parçalar[/TD]
[TD]eczahane-i kübrâ-yı âlem: büyük bir eczane olan âlem, kâinat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]elhasıl: kısaca, özetle[/TD]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sınırsız, sayısız[/TD]
[TD]hayattar: canlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hezeyan: boş söz, saçmalama[/TD]
[TD]hezeyancı: boş söz söyleyen, saçmalayan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hikmet: her şeyin yerli yerinde ve anlamlı olması ve bir hedefe yönelik olarak yaratılması[/TD]
[TD]hudutsuz: sınırsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hurafe: delile dayanmayan saçma inanış[/TD]
[TD]icad etmek: var etmek, yaratmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]irade: dileme, tercih etme[/TD]
[TD]isnad: dayandırma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]küfür: Allah’ın varlığını inkâr etme[/TD]
[TD]küllî: geniş, kapsamlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]macun: karışım halinde ilaç[/TD]
[TD]mahlûk: varlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevâdd-ı hayatiye: hayat için gerekli maddeler[/TD]
[TD]mizan: ölçü, tartı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mizan-ı kazâ ve kader: kazâ ve kader terazisi[/TD]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhtelif: değişik, çeşitli[/TD]
[TD]muzaaf: kat kat, katmerli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müteaddit: türlü türlü, çeşitli[/TD]
[TD]nebat: bitki[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nihayetsiz: sınırsız[/TD]
[TD]sarhoşane: sarhoşça[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabâyi: tabiatlar[/TD]
[TD]terkip etmek: birleştirmek, sentez yapmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşkil etmek: meydana getirmek, oluşturmak[/TD]
[TD]tiryak: güçlü ilâç[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tiryak-ı acip: hayret verici ilâç[/TD]
[TD]vücut bulmak: meydana gelmek; var olmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ziyade: çok[/TD]
[TD]zîhayat: canlı; hayat sahibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem: dünya, evren[/TD]
[TD]şâmil: kapsamlı[/TD]
[/TR]
[/TABLE]kemâl-i intizamla, gayet hassas bir mizan ve tamam bir ittifakla, muhtelif ve birbirine zıt, mübâyin esbabın içtimaı o kadar zâhir bir muhaldir ki, sinek kanadı kadar şuuru bulunan, “Bu muhaldir, olamaz” diyecektir.
Evet, bir sineğin küçücük cismi, kâinatın ekser anâsır ve esbabıyla alâkadardır, belki bir hülâsasıdır. Eğer Kadîr-i Ezelîye verilmezse, o esbab-ı maddiye, onun vücudu yanında bizzat hazır bulunmak lâzım; belki onun küçücük cismine girmek gerektir. Belki, cisminin küçük bir nümunesi olan gözündeki bir hücresine girmeleri icapediyor. Çünkü, sebep maddî ise, müsebbebin yanında ve içinde bulunması lâzım geliyor. Şu halde, iki sineğin iğne ucu gibi parmakları yerleşmeyen o hücrecikte,erkân-ı âlem ve anâsır ve tabâyiin, maddeten içinde bulunup, usta gibi içinde çalıştıklarını kabul etmek lâzım geliyor. İşte, Sofestâînin en eblehleri dahi böyle bir meslekten utanıyor.
ÜÇÜNCÜ MUHAL
اَلْوَاحِدُ لاَ يَصْدُرُ اِلاَّ عَنِ الْوَاحِدِ kaide-i mukarreresiyle, “Bir mevcudun vahdeti varsa, elbette bir vâhidden, bir elden sudur edebilir.” Hususan o mevcut, gayet mükemmel bir intizam ve hassas bir mizan içinde ve câmi bir hayata mazhar ise, bilbedâhe,sebeb-i ihtilâf ve keşmekeş olan müteaddit ellerden çıkmadığını, belki gayet kadîr,hakîm olan birtek elden çıktığını gösterdiği halde; hadsiz ve câmid ve cahil,mütecaviz, şuursuz, karmakarışıklık içinde, kör, sağır esbab-ı tabiiyenin karmakarışık ellerine—hadsiz imkânat yolları içinde ve içtima ve ihtilâtla o esbabın körlüğü, sağırlığı ziyadeleştiği halde—o muntazam ve mevzun ve vâhid bir mevcudu onlaraisnad etmek, yüz muhali birden kabul etmek gibi akıldan uzaktır.
Haydi, bu muhalden kat-ı nazar, esbab-ı maddiyenin elbette tesirleri, mübaşeretle
[TABLE]
[TR]
[TD]Kadîr-i Ezelî: herşeye gücü yeten, varlığının başlangıcı olmayıp zamanla sınırlı olmayan Allah[/TD]
[TD]Sofestâîler: kâinatın yaratıcısını kabul etmemek için herşeyi, hattâ kendilerini dahi inkâr edenler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]alâkadar: ilgili, bağlantılı[/TD]
[TD]anâsır: unsurlar, elementler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bilbedâhe: açık bir şekilde[/TD]
[TD]câmi: kapsamlı, geniş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]câmid: cansız[/TD]
[TD]ebleh: ahmak; geri zekâlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ekser: pek çok[/TD]
[TD]erkân-ı âlem: maddî âlemin temel unsurları[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[TD]esbab-ı maddiye: maddî sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab-ı tabiiye: tabiî, doğal sebepler[/TD]
[TD]hadsiz: sınırsız, sayısız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hakîm: her işini hikmetle ve belli bir gaye ile yapan[/TD]
[TD]hususan: bilhassa, özellikle[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hülâsa: esas, öz[/TD]
[TD]icap etmek: gerekli olmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtilât: karışıklık[/TD]
[TD]imkânat: olabilirlikler; varlığı ile yokluğu imkân dahilinde olanlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]intizam: tertip, düzen[/TD]
[TD]isnad etmek: dayandırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ittifak: birleşme[/TD]
[TD]içtima: toplanma, bir araya gelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kadîr: güç ve kudret sahibi[/TD]
[TD]kaide-i mukarrere: kesinleşmiş kural[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kat-ı nazar: görmezden gelme[/TD]
[TD]kemâl-i intizam: mükemmel ve eksiksiz düzen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]keşmekeş: karışıklık[/TD]
[TD]kâinat: evren[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mazhar: erişme, sahip olma[/TD]
[TD]meslek: gidilen yol, metod[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcud: varlık[/TD]
[TD]mevzun: ölçülü, dengeli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mizan: terazi, ölçü[/TD]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhtelif: değişik, çeşitli[/TD]
[TD]muntazam: düzenli, tertipli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mübaşeret: doğrudan temas[/TD]
[TD]mübâyin: farklı, birbirinin zıddı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müsebbeb: sebebin neticesi[/TD]
[TD]müteaddit: birden fazla, çok sayıda[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mütecaviz: saldırgan, haddi aşan[/TD]
[TD]nümune: örnek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sebeb-i ihtilâf: anlaşmazlık ve uyuşmazlık sebebi[/TD]
[TD]sudur etmek: ortaya çıkmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabâyi: tabiatlar[/TD]
[TD]tesir: etki[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahdet: birlik[/TD]
[TD]vâhid: bir olan ve birliği herşeyi kaplayan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık[/TD]
[TD]ziyadeleşmek: artmak, çoğalmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zâhir: açıkça görünen[/TD]
[TD]şuur: anlayış, idrâk, bilme, farkına varma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şuursuz: bilinçsiz[/TD]
[/TR]
[/TABLE]ve temasla olur. Halbuki, o esbab-ı tabiiyenin temasları, zîhayat mevcutların zâhirleriyledir. Halbuki görüyoruz ki, o esbab-ı maddiyenin elleri yetişmediği ve temas edemedikleri o zîhayatın bâtını, on defa zâhirinden daha muntazam, dahalâtif, san’atça daha mükemmeldir. Esbab-ı maddiyenin elleri ve âletleriyle hiçbir cihetle yerleşemedikleri, belki tam zâhirine de temas edemedikleri küçücük zîhayat, küçücük hayvancıklar, en büyük mahlûklardan daha ziyade san’atça acip, hilkat çebedî bir surette oldukları halde, o câmid, cahil, kaba, uzak, büyük ve birbirine zıt olan sağır, kör esbaba isnad etmek, yüz derece kör, bin derece sağır olmakla olur.
AMMA İKİNCİ MESELE teşekkele binefsihî‘dir. Yani, “Kendi kendine teşekkülediyor.” İşte bu cümlenin dahi çok muhâlâtı var; çok cihetle bâtıldır, muhaldir. Nümune için, muhâlâtından üç tanesini beyan ederiz.
BİRİNCİSİ
Ey muannid münkir! Senin enâniyetin seni o kadar ahmaklaştırmış ki, yüz muhali birden kabul etmeyi bir derece hükmediyorsun. Çünkü sen mevcutsun. Ve basit bir madde ve câmid ve tagayyürsüz değilsin. Belki, daima teceddüdde olarak, gayetmuntazam bir makine ve harika ve daima tahavvülde bir saray gibisin. Senin vücudunda her vakit zerreler çalışıyorlar. Senin vücudun kâinatla, hususan rızıkmünasebetiyle, hususan bekà-yı nev’î itibarıyla alâkadar ve alışverişi vardır. Senin vücudunda çalışan zerreler, o münasebâtı bozmamak ve o alâkadarlığı kırmamak için dikkat ediyorlar, öylece ihtiyatla ayaklarını atıyorlar. Güya bütün kâinata bakıyorlar, senin münasebâtını kâinatta görüp öyle vaziyet alıyorlar. Sen zâhirî ve bâtınîduygularınla, o zerrelerin o harika vaziyetine göre istifade edersin.
Eğer sen vücudundaki zerreleri, Kadîr-i Ezelînin kanunuyla hareket eden küçücük memurları veya bir ordusu veya kalem-i kaderin uçları (herbir zerre bir kalem ucu) veya kalem-i kudretin noktaları (herbir zerre bir nokta) olduğunu kabul etmezsen, o vakit senin gözünde çalışan herbir zerreye öyle bir göz lâzım ki,
[TABLE]
[TR]
[TD]Kadîr-i Ezelî: herşeye gücü yeten, varlığının başlangıcı olmayıp zamanla sınırlı olmayan Allah[/TD]
[TD]acip: hayret verici[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ahmaklaştırmak: aptallaştırmak[/TD]
[TD]alâkadar: alâkalı, ilgili[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bedî: güzel; benzersiz[/TD]
[TD]beka-yı nev’î: bir canlı türünün devamlılığı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]beyan etmek: açıklamak[/TD]
[TD]bâtıl: doğru olmayan, yanlış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâtın: görünmeyen, gizli[/TD]
[TD]bâtınî: gizli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön, taraf[/TD]
[TD]câmid: cansız, katı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]enâniyet: benlik, gurur[/TD]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab-ı maddiye: maddî sebepler[/TD]
[TD]esbab-ı tabiiye: tabiî, doğal sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hilkat: yaratılış[/TD]
[TD]hususan: bilhassa, özellikle[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtiyat: önlem alma, tedbirli hareket etme[/TD]
[TD]isnad etmek: dayandırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]istifade etmek: faydalanmak[/TD]
[TD]itibarıyla: özelliğiyle[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kalem-i kader: kader kalemi[/TD]
[TD]kalem-i kudret: Allah’ın kudret kalemi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kâinat: evren, bütün yaratılmışlar[/TD]
[TD]lâtif: güzel, hoş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahlûk: varlık[/TD]
[TD]mevcut: varlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muannid: inatçı[/TD]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhâlât: olması imkansız şeyler[/TD]
[TD]muntazam: düzenli, tertipli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebetiyle: ilişkisiyle, alâkasıyla[/TD]
[TD]münasebât: bağlantı, ilişki[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münkir: inanmayan, inkar eden[/TD]
[TD]nümune: örnek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rızık: yenip içilen şeyler[/TD]
[TD]suret: biçim, görünüş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tagayyürsüz: değişmeyen, sabit[/TD]
[TD]tahavvül: değişim, başkalaşma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teceddüd: yenilenme[/TD]
[TD]teşekkül etmek: oluşmak, meydana gelmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vaziyet: durum[/TD]
[TD]vaziyet alma: belli bir konuma gelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zahir: açık, görünen[/TD]
[TD]ziyade: çok[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zâhirî: açık[/TD]
[TD]zîhayat: can[/TD]
[/TR]
[/TABLE]senin mecmu-u cesedinin her tarafını görmekle beraber, münasebettar olduğun bütün kâinatı dahi görecek bir gözü ve bütün senin mazi ve müstakbel ve nesil ve aslın ve anâsırının menbalarını ve rızkının madenlerini bilecek, tanıyacak, yüz dâhi kadar bir akıl vermek lâzım geliyor. Senin gibi bu meselelerde zerre kadar aklı olmayanın bir zerresine bin Eflâtun kadar bir ilim ve şuur vermek, bin derece divanece bir hurafeciliktir.
İKİNCİ MUHAL
Senin vücudun bin kubbeli harika bir saraya benzer ki, her kubbesinde taşlar, direksiz birbirine baş başa verip muallâkta durdurulmuş. Belki senin vücudun, bin defa bu saraydan daha aciptir. Çünkü, o saray-ı vücudun, daima, kemâl-i intizamla tazelenmektedir. Gayet harika olan ruh, kalb ve mânevî letâiften kat-ı nazar, yalnız cesedindeki herbir âzâ, bir kubbeli menzil hükmündedir. Zerreler, o kubbedeki taşlar gibi birbirleriyle kemâl-i muvazene ve intizamla başbaşa verip, harika bir bina,fevkalâde bir san’at, göz ve dil gibi acip birer mucize-i kudret gösteriyorlar.
Eğer bu zerreler, şu âlemin ustasının emrine tâbi birer memur olmasalar, o vakit herbir zerre, umum o cesetteki zerrelere hem hâkim-i mutlak, hem herbirisinemahkûm-u mutlak, hem herbirisine misil, hem hâkimiyet noktasında zıt, hem yalnızVâcibü’l-Vücuda mahsus olan ekser sıfâtın masdarı, menbaı, hem gayet mukayyet, hem gayet mutlak bir surette olmakla beraber, sırr-ı vahdetle yalnız bir Vâhid-i Ehadin eseri olabilen gayet muntazam bir masnu-u vâhidi o hadsiz zerrâta isnadetmek—zerre kadar şuuru olan, bunun pek zâhir bir muhal, belki yüz muhal olduğunuderk eder.
ÜÇÜNCÜ MUHAL
Eğer senin vücudun, Vâhid-i Ehad olan Kadîr-i Ezelînin kalemiyle mektub olmazsa
[TABLE]
[TR]
[TD]Eflâtun: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Kadîr-i Ezelî: herşeye gücü yeten, varlığının başlangıcı olmayıp zamanla sınırlı olmayan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Vâcibü’l-Vücud: varlığı gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah[/TD]
[TD]Vâhid-i Ehad: bir olan ve birliği her bir şeyde görülen Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]acip: hayret verici, şaşırtıcı[/TD]
[TD]anâsır: unsurlar, elementler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]derk etmek: anlamak[/TD]
[TD]divanece: akılsızca[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]dâhi: son derece zeki, akıllı[/TD]
[TD]ekser: çoğunluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fevkalâde: olağanüstü[/TD]
[TD]hadsiz: sınırsız, sayısız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hurafecilik: gerçekle bağdaşmayan iddialarda bulunma[/TD]
[TD]hâkim-i mutlak: herşey üzerinde sınırsız egemenlik sahibi olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâkimiyet: egemenlik, hükümranlık[/TD]
[TD]intizam: düzen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]isnad etmek: dayandırmak[/TD]
[TD]kat-ı nazar: görmezden gelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kemâl-i intizam: mükemmel bir düzen[/TD]
[TD]kemâl-i muvazene: tam bir denge, ölçü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kubbe: yarım küre şeklinde olan çatı[/TD]
[TD]kâinat: evren, bütün yaratılmışlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]letâif: duygular[/TD]
[TD]mahkûm-u mutlak: mutlak sûretle hüküm altında bulunan, esir[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahsus: has, özel[/TD]
[TD]masdar: kaynak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]masnu-u vâhid: tek bir elden çıkmış sanat eseri[/TD]
[TD]mazi: geçmiş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mecmu-u cesed: vücudun tamamı, beden[/TD]
[TD]menba: kaynak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]menzil: yer, mekân[/TD]
[TD]misil: benzer[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muallâk: asılı, boşta[/TD]
[TD]muhal: olması imkansız şey[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mukayyet: sınırlı[/TD]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mutlak: sınırsız[/TD]
[TD]mu’cize-i kudret: kudret mu’cizesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebettar: ilgili, bağlantılı[/TD]
[TD]müstakbel: gelecek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nesil ve asıl: soy[/TD]
[TD]rızık: yenip içilen şeyler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]saray-ı vücud: bin kubbeli harika bir saraya benzetilen insan vücudu[/TD]
[TD]suret: biçim[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sıfât: nitelikler, özellikler[/TD]
[TD]sırr-ı vahdet: birlik sırrı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tâbi: bağlı, uyan[/TD]
[TD]umum: bütün, genel[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zerrât: atomlar[/TD]
[TD]zâhir: açık, âşikar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem: dünya, evren[/TD]
[TD]âza: âzalar, organlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şuur: bilinç, idrak[/TD]
[/TR]
[/TABLE]ve tabiata, esbaba mensup matbû ise, o vakit senin vücudundaki bir hüceyre-i bedenden tut, birbiri içinde daireler misilli, binler mürekkepler adedince tabiat kalıplarının bulunması lâzım gelir. Çünkü, meselâ bu elimizdeki kitap eğer mektub olsa, birtek kalem, kâtibinin ilmine istinad edip bütün onları yazar. Eğer o mektub olmazsa ve onun kalemine verilmezse, “Kendi kendine olmuş” denilse veya tabiata verilse, o vakit matbû kitap gibi herbir harfi için ayrı bir demir kalem lâzımdır ki, tab edilsin.
Nasıl ki, matbaada hurufat adedince demir harfler bulunur, sonra o harfler vücut bulur. O vakit bir tek kaleme bedel, o hurufat adedince kalemler bulunması lâzım gelir. Belki o hurufat içinde—bazan olduğu gibi—küçük kalemle bir büyük harfte bir sayfa ince hatla yazılmış ise, binler kalem birtek harf için lâzım geliyor. Belki, birbirinin içine girip muntazam bir vaziyetle senin cesedin gibi bir şekil alıyorsa, o vakit herbir dairede, herbir cüz için, o mürekkebat adedince kalıplar lâzım geliyor. Haydi, yüz muhal içinde bulunan bu tarzı mümkün desen dahi, bu muntazam san’atlı demir harfleri ve mükemmel kalıpları ve kalemleri yapmak için, yine birtek kaleme verilmezse, o kalemler, o kalıplar, o demir harflerin yapılması için, onların adetlerince yine kalemler, kalıplar ve harfler lâzım. Çünkü onlar da yapılmışlar ve onlar da muntazam san’atlıdırlar. Ve hâkezâ, müteselsilen gittikçe gidecek.
İşte, sen de anla, bu öyle bir fikirdir ki, senin zerrâtın adedince muhâlât vehurafeler, içinde bulunuyor. Ey muannid muattıl! Sen de utan, bu dalâletten vazgeç.
ÜÇÜNCÜ KELİME: İktezathu’t-tabiat, yani, “Tabiat iktiza ediyor, tabiat yapıyor.” İşte bu hükmün çok muhâlâtı var. Nümune için üçünü zikrediyoruz.
BİRİNCİSİ
Eğer mevcudatta, hususan zîhayatta görünen, basîrâne, hakîmâne olan san’at veicad Şems-i Ezelînin kalem-i kader ve kudretine verilmezse, belki kör, sağır, düşüncesiz olan tabiata ve kuvvete isnad edilse, lâzım gelir ki, tabiat, icad için herşeyde hadsiz mânevî makine ve matbaaları bulundursun; veyahut herşeyde
[TABLE]
[TR]
[TD]basîrâne: görerek[/TD]
[TD]bedel: karşılık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cüz: bölüm, kısım[/TD]
[TD]dalâlet: hak yoldan sapma, inkârcılık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[TD]hadsiz: sayısız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hakîmâne: hikmetli bir şekilde, herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması[/TD]
[TD]hat: yazı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hurafe: delile dayanmayan saçma inanış[/TD]
[TD]hurufat: harfler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hususan: bilhassa, özellikle[/TD]
[TD]hâkezâ: bunun gibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hüceyre-i beden: bedeni oluşturan hücrecik[/TD]
[TD]icad: var etme, yaratma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]iktiza etme: gerektirme[/TD]
[TD]isnad etmek: dayandırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]istinad etmek: dayanmak[/TD]
[TD]kalem-i kader: kader kalemi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kudret: güç, kudret, iktidar; Allah’ın bütün varlığı kuşatan güç ve iktidarı[/TD]
[TD]kâtib: yazan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]matbû: tâbedilmiş, basılmış[/TD]
[TD]mensup: bağlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[TD]misilli: benzeri[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muannid: inatçı[/TD]
[TD]muattıl: Allah’ı inkâr eden[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[TD]muhâlât: imkansızlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[TD]mürekkebat: bir bütünü oluşturan parçalar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mürekkep: yazı için kullanılan sıvı[/TD]
[TD]müteselsilen: zincirleme bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nümune: örnek[/TD]
[TD]tab edilmek: basılmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem[/TD]
[TD]vaziyet: durum[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücut bulmak: ortaya çıkmak (bk v-c-d)[/TD]
[TD]zerrât: atomlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zikretmek: dile getirmek[/TD]
[TD]zîhayat: canlı, hayat sahibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Şems-i Ezelî: Ezelî Güneş, bu tabir ezelden beri bütün varlıkları aydınlatan Allah için bir benzetme olarak kullanılır[/TD]
[/TR]
[/TABLE]kâinatı halk ve idare edecek bir kudret ve hikmet derc etsin. Çünkü, nasıl şemsin cilveleri ve akisleri, zemin yüzündeki zerrecik cam parçalarında ve katrelerde görünüyor. Eğer o misalî ve aksî güneşçikler semâdaki tek güneşe isnad edilmese, lâzım gelir ki, bir kibrit başı yerleşmeyen bir zerrecik cam parçasında tabiî, fıtrî ve güneşin hâsiyetlerine mâlik, zâhiren küçük, mânen çok derin bir güneşin haricî vücudunu kabul ederek, zerrât-ı zücâciye adedince tabiî güneşleri kabul etmek lâzım geldiği gibi; aynen bu misal gibi, mevcudat ve zîhayat doğrudan doğruya Şems-i Ezelînin cilve-i esmâsına verilmezse, herbir mevcutta, hususan herbir zîhayatta,hadsiz bir kudret ve irade ve nihayetsiz bir ilim ve hikmet taşıyacak bir tabiatı, bir kuvveti, adeta bir ilâhı, içinde kabul etmek lâzım gelir. Bu tarz-ı fikir ise, kâinattaki muhâlâtın en bâtılı, en hurafesidir. Hâlık-ı Kâinatın san’atını mevhum,ehemmiyetsiz, şuursuz bir tabiata veren insan, elbette yüz defa hayvandan daha hayvan, daha şuursuz olduğunu gösterir.
İKİNCİ MUHAL
Eğer gayet intizamlı, mizanlı, san’atlı, hikmetli şu mevcudat, nihayetsiz kadîr, hakîmbir zâta verilmezse, belki tabiata isnad edilse, lâzım gelir ki, tabiat, herbir parça toprakta, Avrupa’nın umum matbaaları ve fabrikaları adedince makineleri, matbaaları bulundursun, tâ o parça toprak, menşe ve tezgâh olduğu hadsiz çiçekler ve meyvelerin yetişmelerine ve teşkillerine medar olabilsin. Çünkü, çiçekler için saksılık vazifesini gören bir kâse toprak, içine tohumları nöbetle atılan umum çiçeklerin birbirinden çok ayrı olan şekil ve heyetlerini teşkil ve tasvir edebilir bir kabiliyeti, bilfiil görülüyor. Eğer Kadîr-i Zülcelâle verilmezse, o vakit, o kâsedeki toprakta, herbir çiçek için mânevî, ayrı, tabiî bir makinesi bulunmazsa, bu hal vücuda gelemez. Çünkü tohumlar ise, nutfeler ve yumurtalar gibi, maddeleri birdir. Yani,müvellidülmâ, müvellidül humuza, karbon, azotun
[TABLE]
[TR]
[TD]Avrupa: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Hâlık-ı Kâinat: evreni ve bütün varlıkları yoktan yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Kadîr-i Zülcelâl: kudreti herşeyi kuşatan, haşmet ve yücelik sahibi olan Allah[/TD]
[TD]akis: yansıma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]aksî: yansıyan, akseden[/TD]
[TD]bilfiil: fiilen, uygulamalı olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bâtıl: gerçek dışı, boş[/TD]
[TD]cilve: görünme, yansıma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cilve-i esmâ: Allah’ın isimlerinin görüntüsü, yansıması[/TD]
[TD]derc etmek: yerleştirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ehemmiyetsiz: önemsiz[/TD]
[TD]fıtrî: doğal, yaratılıştan gelen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sayısız[/TD]
[TD]hakîm: bilgili, hikmetli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]halk ve idare: varlıkları yaratma ve idare etme[/TD]
[TD]haricî: dışa ait[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]heyet: genel yapı[/TD]
[TD]hikmet: herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde olması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hurafe: delile dayanmayan saçma inanış[/TD]
[TD]hususan: bilhassa, özellikle[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâsiyet: özellik[/TD]
[TD]intizamlı: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]irade: dileme, tercih[/TD]
[TD]isnad etme: dayandırma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kabiliyet: yetenek[/TD]
[TD]kadîr: güç ve iktidar sahibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]katre: damla[/TD]
[TD]kudret: güç, kuvvet, iktidar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kâinat: evren, bütün yaratılmışlar[/TD]
[TD]medar: dayanak noktası, eksen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]menşe: kaynak[/TD]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcut: varlık[/TD]
[TD]mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]misalî: yansıyan[/TD]
[TD]mizan: ölçü, denge[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhal: imkansız, olmayacak şey[/TD]
[TD]muhâlât: imkansızlıklar, olmayacak şeyler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mâlik: sahip[/TD]
[TD]mânen: mânevî olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müvellidülhumuza: oksijen[/TD]
[TD]müvellidülmâ: hidrojen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nihayetsiz: sınırsız[/TD]
[TD]nutfe: memelilerin yaratıldığı su[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]semâ: gökyüzü[/TD]
[TD]tabiî: doğal[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tarz-ı fikir: düşünce tarzı[/TD]
[TD]tezgâh: dokuma aleti[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşkil: oluşma, şekillenme[/TD]
[TD]teşkil ve tasvir: şekillendirme ve belli bir görünüm verme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]umum: bütün, genel[/TD]
[TD]vücuda gelmek: ortaya çıkmak (bk v-c-d)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zemin: yer, dünya[/TD]
[TD]zerrecik: atom[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zerrât-ı zücâciye: camı oluşturan atomlar[/TD]
[TD]zâhiren: görünürde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zîhayat: canlı, hayat sahibi[/TD]
[TD]Şems-i Ezelî: Ezelî Güneş, bu tabir ezelden beri bütün varlıkları aydınlatan Allah için bir benzetme olarak kullanılır[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şems: Güneş[/TD]
[TD]şuursuz: bilinçsiz[/TD]
[/TR]
[/TABLE]intizamsız, şekilsiz, hamur gibi halitasından ibaret olmakla beraber; hava, su,hararet, ziya dahi, herbiri basit ve şuursuz ve herşeye karşı sel gibi bir tarzda gittiğinden, o hadsiz çiçeklerin teşkilleri ayrı ayrı ve gayet muntazam ve san’atlı olarak o topraktan çıkması, bilbedâhe ve bizzarure iktiza ediyor ki, o kâsede bulunan toprakta, mânen Avrupa kadar, mânevî ve küçük mikyasta matbaaları ve fabrikaları bulunsun. Tâ ki, bu kadar hayattar kumaşları ve binler ayrı ayrı nakışlı mensucatları dokuyabilsin.
İşte, tabiiyyunların fikr-i küfrîleri ne derece daire-i akıldan hariç saptığını kıyas et. Ve tabiatı mûcid zanneden insan suretindeki ahmak sarhoşlar “Mütefennin ve akıllıyız” diye dâvâ ettikleri halde, akıl ve fenden ne kadar uzak düştüklerini ve mümteni ve hiçbir cihetle mümkün olmayan bir hurafeyi kendilerine meslek ittihaz ettiklerini gör, gül ve tükür!
Eğer desen: Mevcudat tabiata isnad edilse böyle acip muhaller olur, imtinâ derecesinde müşkilât olur. Acaba Zât-ı Ehad ve Samede verildiği vakit o müşkilât nasıl kalkıyor? Ve o suubetli imtinâ, o suhuletli vücuba nasıl inkılâp eder?
Elcevap: Birinci Muhalde, nasıl ki güneşin cilve-i in’ikâsı kemâl-i suhuletle, külfetsiz, en küçük zerrecik camdan tut, tâ en büyük bir denizin yüzüne kadar feyzini ve tesirini misalî güneşçiklerle gayet kolaylıkla gösterdikleri halde, eğer güneşten nisbeti kesilse, o vakit herbir zerrecikte tabiî ve bizzat bir güneşin haricî vücudu, imtinâ derecesinde bir suubetle olabilmesi kabul edilmek lâzım gelir. Öyle de, herbir mevcut, doğrudan doğruya Zât-ı Ehad ve Samede verilse, vücub derecesinde bir suhulet, bir kolaylıkla ve bir intisap ve cilve ile, herbir mevcuda lâzım herbir şey ona yetiştirilebilir.
Eğer o intisap kesilse ve o memuriyet başıbozukluğa dönse ve herbir mevcut kendi başına ve tabiata bırakılsa, o vakit imtinâ derecesinde yüz bin müşkilât ve suubetle, sinek gibi bir zîhayatın, kâinatın küçük bir fihristesi olan gayet harika
[TABLE]
[TR]
[TD]Avrupa: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Zât-ı Ehad ve Samed: herşey Kendisine muhtaç olduğu halde Kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan ve birliği herbir şeyde görünen Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]acip: hayret verici[/TD]
[TD]ahmak: aptal[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bilbedâhe: açık bir şekilde[/TD]
[TD]bizzarure: ister istemez, zorunlu olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: şekil, yön[/TD]
[TD]cilve: görünme, yansıma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cilve-i in’ikâs: görüntünün yansıması[/TD]
[TD]daire-i akıl: akıl alanı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]dâvâ: iddia[/TD]
[TD]feyiz: bereket, bolluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fihriste: özet[/TD]
[TD]fikr-i küfrî: Allah’ı inkâr etme düşüncesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sayısız[/TD]
[TD]halita: karışık halde olan, karışık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hararet: sıcaklık[/TD]
[TD]haricî: dışa ait[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hariç: dışında[/TD]
[TD]hurafe: delile dayanmayan saçma inanış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]iktiza etmek: gerektirmek[/TD]
[TD]imtinâ: imkânsızlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inkılâp etmek: dönüşmek[/TD]
[TD]intisap: bağlantı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]intizamsız: düzensiz[/TD]
[TD]isnad etme: dayandırma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ittihaz etmek: edinmek, kabullenmek[/TD]
[TD]kemâl-i suhulet: tam bir kolaylık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kâinat: doğa, evren[/TD]
[TD]külfet: güçlük, zorluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]memuriyet: emir altında olma[/TD]
[TD]mensucat: dokumalar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]meslek: usul, yol[/TD]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcut: varlık[/TD]
[TD]mikyas: ölçek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]misal: benzer, örnek[/TD]
[TD]misalî: görüntü şeklinde olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mûcid: icad eden; yoktan var eden[/TD]
[TD]mümteni: imkansız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mütefennin: bilgili, fen ilimlerine sahip[/TD]
[TD]müşkilât: zorluklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nisbet: bağ[/TD]
[TD]suhulet: kolaylık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]suret: biçim, görünüş[/TD]
[TD]suubet: zorluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem[/TD]
[TD]tabiiyyun: herşeyi tabiatın tesiriyle meydana geldiğini iddia edenler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşkil: şekillendirme, oluşturma[/TD]
[TD]vücub: kesinlik, zorunluluk, gereklilik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık[/TD]
[TD]ziya: ışık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zîhayat: canlı, hayat sahibi[/TD]
[TD]şuursuz: bilinçsiz[/TD]
[/TR]
[/TABLE]makine-i vücudunu icad eden, içindeki kör tabiatın, kâinatı halk ve idare edecek birkudret ve hikmet sahibi olduğunu farz etmek lâzım gelir. Bu ise bir muhal değil, belki binler muhaldir.
Elhasıl, nasıl ki Zât-ı Vâcibü’l-Vücudun şerik ve nazîri mümteni ve muhaldir; öyle der ububiyetinde ve icad-ı eşyada başkalarının müdahalesi, şerîk-i zâtî gibi mümteni vemuhaldir.
Amma İkinci Muhaldeki müşkilât ise: Müteaddit risalelerde ispat edildiği gibi, eğer bütün eşya Vâhid-i Ehade verilse, bütün eşya birtek şey gibi suhuletli ve kolay olur. Eğer esbaba ve tabiata verilse, birtek şey umum eşya kadar müşkilâtlı olduğu,müteaddit ve kat’î burhanlarla ispat edilmiş. Bir burhanın hülâsası şudur ki:
Nasıl ki bir adam, bir padişaha askerlik veya memuriyet cihetiyle intisap etse, o memur ve o asker, o intisap kuvvetiyle, yüz bin defa kuvvet-i şahsiyesinden fazla işlere medar olabilir. Ve padişahı namına, bazan bir şahı esir eder. Çünkü gördüğü işlerin ve yaptığı eserlerin cihazatını ve kuvvetini kendi taşımıyor ve taşımaya mecbur olmuyor. O intisap münasebetiyle, padişahın hazineleri ve arkasındakinokta-i istinadı olan ordu, o kuvveti, o cihazatı taşıyor. Demek gördüğü işler, şahane olarak bir padişahın işi gibi ve gösterdiği eserler bir ordu eseri misilli harika olabilir.
Nasıl ki karınca o memuriyet cihetiyle Firavun’un sarayını harap ediyor. Sinek o intisapla Nemrud‘u gebertiyor. Ve o intisapla, buğday tanesi gibi bir çam çekirdeği, koca çam ağacının bütün cihazatını yetiştiriyor.HAŞİYE-1 Eğer o intisap
[NOT]Haşiye-1 Evet, eğer intisap olsa, o çekirdek, kader-i İlâhîden bir emir alır, o harika işlere mazhar olur. Eğer o intisap kesilse, o çekirdeğin hilkati, koca çam ağacının hilkatinden daha ziyade cihazat ve iktidar ve san’atı iktiza eder. Çünkü, dağdaki,kudret eseri olan mücessem çam ağacının, bütün âzâları ve cihazatıyla, o çekirdekteki kader eseri olan mânevî ağaçta mevcut bulunması lâzım gelir. Çünkü o koca ağacın fabrikası o çekirdektir. İçindeki kaderî ağaç, kudretle hariçte tezahür eder, cismanî çam ağacı olur.[/NOT]
[TABLE]
[TR]
[TD]Firavun: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Nemrud: (bk. bilgiler)[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Vâhid-i Ehad: birliği herşeyi kapladığı gibi herbir şeyde de ayrı ayrı tecellîleri görülen Allah[/TD]
[TD]Zât-ı Vâcibü’l-Vücud: varlığı gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Zât, Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]burhan: kuvvetli delil, kanıt[/TD]
[TD]cihazat: cihazlar, âletler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: şekil, yön[/TD]
[TD]cismanî: maddî yapısı olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]elhasıl: özet olarak[/TD]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eşya: şeyler, varlıklar[/TD]
[TD]halk etmek: yaratmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]haşiye: dipnot[/TD]
[TD]hikmet: herşeyin bir gayeye yönelik olarak anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratılması; yüksek bilgi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hilkat: yaratılış[/TD]
[TD]hülâsa: öz, özet[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icad etmek: var etmek, yapmak[/TD]
[TD]icad-ı eşya: varlıkların yoktan yaratılması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]iktidar: güç, kudret[/TD]
[TD]iktiza etmek: gerektirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]intisap: bağlanma[/TD]
[TD]kader-i İlâhi: İlâhi kader, Allah’ın kader kanunu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kaderî: kaderle bağlantılı[/TD]
[TD]kudret: Allah’ın bütün varlığı kuşatan güç ve iktidarı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kuvvet-i şahsiye: şahsın kendi kuvveti[/TD]
[TD]makine-i vücud: kâinatın küçük bir örneği olan vücut makinası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mazhar olmak: erişmek, edinmek[/TD]
[TD]medar: dayanak noktası, sebep[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]memuriyet: memurluk[/TD]
[TD]mevcut: var olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]misilli: gibi[/TD]
[TD]muhal: imkânsızlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mücessem: maddî yapısı olan[/TD]
[TD]mümteni: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebetiyle: vesilesiyle, sebebiyle[/TD]
[TD]müteaddit: bir çok, çeşitli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müşkilât: zorluklar[/TD]
[TD]namına: adına[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nazîr: benzer, eş[/TD]
[TD]nokta-i istinad: dayanak noktası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]risale: Risale-i Nur’u oluşturan bölümlerden her birisi[/TD]
[TD]rububiyet: Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]suhulet: kolaylık[/TD]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tezahür etmek: görünmek, ortaya çıkmak[/TD]
[TD]umum: bütün, genel[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âzâ: uzuvlar, organlar[/TD]
[TD]şerik: Allah’a ortak koşulan şey[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şerîk-i zâtî: doğrudan Allah’ın Zâtına ortak olma[/TD]
[/TR]
[/TABLE]kesilse, o memuriyetten terhis edilse, yapacağı işlerin cihazatını ve kuvvetini, belinde ve bileğinde taşımaya mecburdur. O vakit, o küçücük bileğindeki kuvvet miktarınca ve belindeki cephane adedince iş görebilir. Evvelki vaziyette gayet kolaylıkla gördüğü işleri bu vaziyette ondan istenilse, elbette bileğinde bir ordu kuvvetini ve belinde bir padişahın cihazat-ı harbiye fabrikasını yüklemek lâzım gelir ki, güldürmek için acip hurafeleri ve masalları hikâye eden maskaralar dahi bu hayalden utanıyorlar.
Elhasıl, Vâcibü’l-Vücuda her mevcudu vermek, vücub derecesinde bir suhuleti var. Ve tabiata icad cihetinde vermek, imtinâ derecesinde müşkül ve haric-i daire-i akliyedir.
ÜÇÜNCÜ MUHAL
Bu Muhali izah edecek, bazı risalelerde beyan edilen iki misal:
BİRİNCİ MİSAL: Bütün âsâr-ı medeniyetle tekmil ve tezyin edilmiş, hâli bir sahrâda kurulmuş, yapılmış bir saraya gayet vahşî bir adam girmiş, içine bakmış. Binlerle muntazam san’atlı eşyayı görmüş. Vahşetinden, ahmaklığından, “Hariçten kimse müdahale etmeyip, o saray içinde o eşyadan birisi o sarayı müştemilâtıyla beraber yapmıştır” diye taharrîye başlıyor. Hangi şeye bakıyor, o vahşetli aklı dahi kabilgörmüyor ki, o şey bunları yapsın. Sonra, o sarayın teşkilât programını ve mevcudat fihristesini ve idare kanunları içinde yazılı olan bir defteri görür. Çendan, elsiz ve gözsüz ve çekiçsiz olan o defter dahi, sair içindeki şeyler gibi, hiçbir kabiliyeti yoktur ki, o sarayı teşkil ve tezyin etsin. Fakat muztar kalarak, bilmecburiye, eşya-yı âhare nisbeten, kavânîn-i ilmiyenin bir ünvanı olmak cihetiyle, o sarayın mecmuuna bu defteri münasebettar gördüğünden, “İşte bu defterdir ki, o sarayı teşkil, tanzim vetezyin edip bu eşyayı yapmış, takmış, yerleştirmiş” diyerek, vahşetini ahmakların, sarhoşların hezeyanına çevirmiş.
İşte, aynen bu misal gibi, hadsiz derecede misaldeki saraydan daha muntazam,
[TABLE]
[TR]
[TD]Vâcibü’l-Vücud: varlığı gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Allah[/TD]
[TD]acip: hayret verici[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ahmaklık: akılsızlık[/TD]
[TD]beyan edilmek: açıklanmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bilmecburiye: zorunlu olarak[/TD]
[TD]cihazat: cihazlar, âletler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihazat-ı harbiye: savaş aletleri[/TD]
[TD]cihet: yön[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]elhasıl: özet olarak[/TD]
[TD]eşya: şeyler, varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eşya-yı âhar: diğer varlıklar[/TD]
[TD]hadsiz: sınırsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]haric-i daire-i akliye: akıl dairesinin dışında[/TD]
[TD]hariç: dış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hezeyan: boş söz, saçmalama[/TD]
[TD]hurafe: herhangi bir delile dayanmayan bâtıl inanış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâli: boş, ıssız[/TD]
[TD]icad: yaratma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]imtinâ: imkânsızlık[/TD]
[TD]izah etmek: açıklamak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kabil: mümkün[/TD]
[TD]kabiliyet: yetenek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kavânîn-i ilmiye: bilimsel kanunlar[/TD]
[TD]maskara: gülünç, rezil[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mecmu: bir şeyin tamamı[/TD]
[TD]mevcud: varlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcudat fihristesi: varlıkların sıralandığı liste[/TD]
[TD]muhal: imkânsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[TD]muztar: çaresiz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebettar: ilgili, bağlantılı[/TD]
[TD]müşkül: zorluk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müştemilât: içindekiler[/TD]
[TD]nisbeten: kıyasla, oranla[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]risale: Risale-i Nur’u oluşturan bölümlerden her birisi[/TD]
[TD]sahrâ: çöl[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sair: diğer, başka[/TD]
[TD]suhulet: kolaylık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiat: doğa, maddî âlem[/TD]
[TD]taharrî: araştırma, inceleme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tanzim: düzenleme[/TD]
[TD]tekmil etmek: tamamlamak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]terhis: göreve son verme[/TD]
[TD]tezyin etmek: süslemek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşkil etmek: oluşturmak[/TD]
[TD]teşkilât: meydana gelme, oluşma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahşet: ilkellik[/TD]
[TD]vahşî: medeniyetten uzak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vaziyet: durum, hâl[/TD]
[TD]vücub: kesinlik, gereklilik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âsâr-ı medeniyet: medeniyetin meydana getirdiği eserler[/TD]
[TD]çendan: gerçi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ünvan: isim[/TD]
[/TR]
[/TABLE]daha mükemmel ve bütün etrafı mucizâne hikmetle dolu şu saray-ı âlemin içine, inkâr-ı ulûhiyete giden tabiiyyun fikrini taşıyan vahşî bir insan girer. Daire-i mümkinat haricinde olan Zât-ı Vâcibü’l-Vücudun eser-i san’atı olduğunu düşünmeyerek ve Ondan i’râz ederek, daire-i mümkinat içinde, kader-i İlâhînin yazar bozar bir levhası hükmünde ve kudret-i İlâhiyenin kavânîn-i icraatına tebeddül ve tagayyür eden bir defteri olabilen ve pek yanlış ve hata olarak “tabiat” namı verilen bir mecmua-i kavânîn-i âdât-ı İlâhiye ve bir fihriste-i san’at-ı Rabbâniyeyi görür. Ve der ki: “Madem bu eşya bir sebep ister. Hiçbir şeyin bu defter gibi münasebeti görünmüyor. Çendan hiçbir cihetle akıl kabul etmez ki, gözsüz, şuursuz, kudretsiz bu defter, rububiyet-i mutlakanın işi olan ve hadsiz bir kudreti iktiza eden icadı yapamaz. Fakat madem Sâni-i Kadîmi kabul etmiyorum; öyleyse, en münasibi, ‘Bu defter bunu yapmış ve yapar’ diyeceğim” der. Biz de deriz:
Ey ahmaku’l-humakadan tahammuk etmiş sarhoş ahmak! Başını tabiat bataklığından çıkar, arkana bak. Zerrattan seyyârâta kadar bütün mevcudat, ayrı ayrılisanlarla şehadet ettikleri ve parmaklarıyla işaret ettikleri bir Sâni-i Zülcelâli gör. Ve o sarayı yapan ve o defterde sarayın programını yazan Nakkâş-ı Ezelînin cilvesini gör, fermanına bak, Kur’ân’ını dinle, o hezeyanlardan kurtul.
İKİNCİ MİSAL: Gayet vahşî bir adam, muhteşem bir kışla dairesine girer. Gayet muntazam bir ordunun umumî, beraber talimlerini, muntazam hareketlerini görür. Bir neferin hareketiyle bir tabur, bir alay, bir fırka kalkar, oturur, gider, bir ateş emriyle ateş ettiklerini müşahede eder. Onun kaba, vahşî aklı, bir
[TABLE]
[TR]
[TD]Nakkaş-ı Ezelî: başlangıcı olmayan ve bütün varlıkları bir nakış halinde yaratan Allah[/TD]
[TD]Sâni-i Kadîm: ezelden beri var olan ve varlıkları sa’natlı bir şekilde yaratan Cenâb-ı Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Sâni-i Zülcelâl: büyüklük ve haşmet sahibi olan ve her şeyi san’atlı olarak yaratan Allah[/TD]
[TD]Zât-ı Vâcibü’l-Vücud: varlığı gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Zât, Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ahmaku’l-humaka: ahmakların en ahmakı[/TD]
[TD]alay: taburlardan meydana gelen askerî birlik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön[/TD]
[TD]cilve: görünme, yansıma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]daire-i mümkinat: yaratılanların tamamının oluşturduğu âlem[/TD]
[TD]eser-i san’at: sanat eseri[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eşya: varlıklar[/TD]
[TD]ferman: emir, buyruk[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fihriste-i san’at-ı Rabbâniye: herşeyin Rabbi olan Allah’ın sanatlı bir şekilde yarattığı varlıkların özeti ve listesi[/TD]
[TD]fırka: tümen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sınırsız[/TD]
[TD]haricinde: dışında[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hezeyan: boş söz, saçmalama[/TD]
[TD]hikmet: herşeyin bir gayeye yönelik olarak, anlamlı ve tam yerli yerinde yaratılması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icad: yaratma[/TD]
[TD]iktiza etmek: gerektirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inkâr-ı ulûhiyet: Cenâb-ı Allah’ı inkâr fikri[/TD]
[TD]i’râz etmek: yüz çevirmek, başka tarafa dönmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kader-i İlâhî: İlâhî kader, Allah’ın kader kanunu[/TD]
[TD]kavânîn-i icraat: kâinattaki, tabiattaki İlâhî icraat ve faaliyet kanunları[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kudret: güç ve iktidar[/TD]
[TD]kudret-i İlâhiye: Allah’ın güç ve kudreti[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]lisan: dil[/TD]
[TD]mecmua-i kavânîn-i âdât-ı İlâhiye: Allah’ın kainata koyduğu, devam eden kanunların tamamı; İlâhî âdetler ve kanunların toplamı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[TD]mucizâne: mucizeli bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhteşem: ihtişamlı, görkemli[/TD]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münasebet: ilgi, bağlantı[/TD]
[TD]münasib: uygun[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müşahede etmek: gözlemlemek[/TD]
[TD]nefer: asker, er[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rububiyet-i mutlaka: Allah’ın herşeyi kuşatan, kayıtsız ve sınırsız egemenliği, yaratıcılığı, terbiyesi[/TD]
[TD]saray-ı âlem: âlem sarayı; bir saray gibi inceliklerle yaratılmış olan âlem, kâinat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]seyyârât: gezegenler[/TD]
[TD]tabiiyyun: her şeyin tabiatın tesiriyle meydana geldiğini iddia edenler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabur: bölüklerden meydana gelen askerî birlik[/TD]
[TD]tagayyür: başkalaşma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tahammuk etmek: ahmaklık dersi almak[/TD]
[TD]talim: eğitim[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tebeddül: değişim[/TD]
[TD]umumî: genel[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahşî: ilkel[/TD]
[TD]zerrat: zerreler, atomlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]çendan: gerçi[/TD]
[TD]şehadet etmek: şahitlik, tanıklık etmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şuur: bilinç, anlayış[/TD]
[/TR]
[/TABLE]kumandanın, devletin nizâmâtıyla ve kanun-u padişahî ile o kumandanın emrini, kumandasını anlamayıp inkâr ettiğinden, o askerlerin iplerle birbiriyle bağlı olduklarını tahayyül eder. O hayalî ip ne kadar harikalı bir ip olduğunu düşünür, hayrette kalır.
Sonra gider, Ayasofya gibi gayet muazzam bir camie, Cuma gününde dahil olur. O cemaat-i Müslimînin, bir adamın sesiyle kalkar, eğilir, secde ederek oturduklarını müşahede eder. Mânevî ve semâvî kanunların mecmuundan ibaret olan şeriatı ve Şeriat Sahibinin emirlerinden gelen mânevî düsturlarını anlamadığından, o cemaatin maddî iplerle bağlandığını ve o acip ipler onları esir edip oynattığını tahayyül ederek, en vahşî, insan suretindeki canavar hayvanları dahi güldürecek derecede maskaralı bir fikirle çıkar, gider.
İşte, aynı bu misal gibi, Sultan-ı Ezel ve Ebedin hadsiz cünudunun muhteşem bir kışlası olan şu âleme ve o Mâbûd-u Ezelînin muntazam bir mescidi olan şu kâinata,mahz-ı vahşet olan inkârlı fikr-i tabiatı taşıyan bir münkir giriyor. O Sultan-ı Ezelînin hikmetinden gelen nizâmât-ı kâinatın mânevî kanunlarını birer maddî madde tasavvur ederek ve saltanat-ı rububiyetin kavânîn-i itibariyesi ve o Mâbûd-u Ezelînin şeriat-ı fıtriye-i kübrâsının, mânevî ve yalnız vücud-u ilmîsi bulunan ahkâmlarını ve düsturlarını, birer mevcud-u haricî ve maddî birer madde tahayyül ederek, kudret-i İlâhiyenin yerine, o ilim ve kelâmdan gelen ve yalnız vücud-u ilmîsi bulunan o kanunları ikame etmek ve ellerine icad vermek, sonra da onlara “tabiat” namını takmak ve yalnız bir cilve-i kudret-i Rabbâniye olan kuvveti, bir zîkudret ve müstakil bir kadîr telâkki etmek, misaldeki vahşîden bin defa aşağı bir vahşettir.
Elhasıl, tabiiyyunların, mevhum ve hakikatsiz, tabiat dedikleri şey, olsa olsa
[TABLE]
[TR]
[TD]Ayasofya: (bk. bilgiler)[/TD]
[TD]Mâbûd-u Ezelî: varlığının başlangıcı olmayan ve ibadete layık olan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Sultan-ı Ezel ve Ebed: başlangıç ve sonu olmaksızın, hüküm ve saltanatı ezelden ebede devam eden Sultan[/TD]
[TD]Sultan-ı Ezelî: hüküm ve saltanatının başlangıcı olmayan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]acip: hayret verici[/TD]
[TD]ahkâm: hükümler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cemaat-i Müslimîn: Müslüman cemaat[/TD]
[TD]cilve-i kudret-i Rabbâniye: Rabbânî kudret ve iradenin yansıması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cünud: askerler[/TD]
[TD]düstur: kanun, kural, prensip[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]elhasıl: özet olarak[/TD]
[TD]fikr-i tabiat: her şeyi tabiatın yarattığını kabul eden düşünce[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hadsiz: sayısız[/TD]
[TD]hakikatsiz: asılsız, bir gerçeğe dayanmayan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hikmet: herşeyin bir gayeye yönelik olarak anlamlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratılması; yüksek bilgi[/TD]
[TD]icad vermek: yaratma özelliğini vermek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ikâme etmek: yerine koymak[/TD]
[TD]inkâr etmek: inanmamak, reddetmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kadîr: güç ve iktidar sahibi[/TD]
[TD]kanun-u padişahî: padişah kanunu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kavânîn-i itibariye: görünmeyen mânevî kanunlar[/TD]
[TD]kelâm: ifade, söz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kudret-i İlâhiye: Allah’ın güç ve kudreti[/TD]
[TD]kâinat: evren, bütün yaratılmışlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mahz-ı vahşet: tam bir ilkellik[/TD]
[TD]maskara: gülünç, rezil[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mecmuu: bir şeyin tamamı[/TD]
[TD]mevcud-u haricî: gözle görülür şekilde maddî bir yapıya sahip olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevhum: gerçekte olmadığı halde var sayılan[/TD]
[TD]muazzam: azametli, çok büyük[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhteşem: görkemli[/TD]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münkir: inkârcı[/TD]
[TD]müşahede etmek: gözlemlemek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nizâmât: kanunlar[/TD]
[TD]nizâmât-ı kâinat: kâinattaki düzenler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]saltanat-ı rububiyet: Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan egemenliği[/TD]
[TD]semâvî: Allah tarafından olan, İlâhî[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiiyyun: herşeyi tabiatın tesiriyle meydana geldiğini iddia edenler[/TD]
[TD]tahayyül etmek: hayal etmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tasavvur etmek: düşünmek[/TD]
[TD]telâkki etmek: kabul etmek, algılamak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahşî: ilkel[/TD]
[TD]vücud-u ilmî: ilmî varlık, ilik olarak var olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zîkudret: kudretli, güçlü, kuvvetli[/TD]
[TD]âlem: dünya, evren[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şeriat: İlâhî kanun[/TD]
[TD]şeriat-ı fıtriye-i kübrâ: kâinattaki düzen ve intizamı sağlayan, bütün varlıkların tabi olduğu büyük kanun; tabiat kanunlarının bütünü[/TD]
[/TR]
[/TABLE]ve hakikat-i hariciye sahibi ise, ancak bir san’at olabilir, sâni olamaz. Bir nakıştır, nakkâş olamaz. Ahkâmdır, hâkim olamaz. Bir şeriat-ı fıtriyedir, şâri’ olamaz. Mahlûkbir perde-i izzettir, hâlık olamaz. Münfail bir fıtrattır, fâtır bir fâil olamaz. Kanundur,kudret değildir, kadîr olamaz. Mistardır, masdar olamaz.
Elhasıl: Madem mevcudat var. Madem On Altıncı Notanın başında denildiği gibi,mevcudun vücuduna, taksim-i aklî ile, dört yoldan başka yol tahayyül edilmez. O dört cihetten üçünün—herbirinin üç zâhir muhallerle—butlanı kat’î bir surette ispat edildi. Elbette, bizzarure ve bilbedâhe, dördüncü yol olan vahdet yolu, kat’î bir surette ispat olunuyor. O dördüncü yol ise, baştaki
1 اَفِى اللهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ âyeti, şeksiz ve şüphesiz, bedâhet derecesinde, Zât-ı Vâcibü’l-Vücudun uluhiyetini ve herşey doğrudan doğruya dest-i kudretinden çıktığını ve semâvat ve arz kabza-i tasarrufunda bulunduğunu gösteriyor.Ey esbabperest ve tabiata tapan biçare adam! Madem herşeyin tabiatı, herşey gibimahlûktur; çünkü san’atlıdır ve yeni oluyor. Hem her müsebbep gibi, zâhirî sebebi dahi masnudur. Ve madem herşeyin vücudu pek çok cihazat ve âletlere muhtaçtır. O halde, o tabiatı icad eden ve o sebebi halk eden bir Kadîr-i Mutlak var. Ve o Kadîr-i Mutlakın ne ihtiyacı var ki, âciz vesâiti rububiyetine ve icadına teşrik etsin? Hâşâ! Belki doğrudan doğruya, müsebbebi sebep ile beraber halk ederek, cilve-i esmâsını ve hikmetini göstermek için, bir tertip ve tanzim ile zâhirî bir sebebiyet, bir mukarenetvermekle, eşyadaki zâhirî kusurlara, merhametsizliklere
[NOT]Dipnot-1 “Gökleri ve yeri yoktan var eden Allah hakkında şüphe olur mu?” İbrahim Sûresi, 14:10. [/NOT]
[TABLE]
[TR]
[TD]Kadîr-i Mutlak: herşeye gücü yeten, sınırsız güç ve kuvvet sahibi Allah[/TD]
[TD]Zât-ı Vâcibü’l-Vücud: varlığı gerekli olan, var olmak için hiçbir sebebe ihtiyacı bulunmayan Zât, Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ahkâm: hükümler[/TD]
[TD]arz: dünya[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bedahet: açıklık[/TD]
[TD]bilbedâhe: açık bir şekilde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bizzarure: zorunlu olarak[/TD]
[TD]biçare: çaresiz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]butlan: hükümsüzlük, bâtıl oluş[/TD]
[TD]cihazat: cihazlar, âletler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön[/TD]
[TD]cilve-i esmâ: Allah’ın isimlerinin görüntüsü, yansıması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]dest-i kudret: Allah’ın kudret eli[/TD]
[TD]elhasıl: özet olarak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbabperest: Allah’ı unutup sebeplere haddinden fazla değer veren[/TD]
[TD]eşya: varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fâil: işi yapan[/TD]
[TD]fâtır: varlıkları eşsiz ve benzersiz olarak yaratan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fıtrat: yaratılış[/TD]
[TD]hakikat-i hariciye: gözle görülebilen gerçek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]halk eden: yaratan[/TD]
[TD]hikmet: herşeyin bir gaye ve faydaya yönelik olarak, anlamlı ve tam yerli yerinde olması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâkim: hükmeden, hüküm koyan[/TD]
[TD]hâlık: yaratıcı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâşâ: asla öyle değil[/TD]
[TD]icad eden: yoktan yaratan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kabza-i tasarruf: emri altında bulundurma[/TD]
[TD]kadîr: güç ve iktidar sahibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kudret: güç ve iktidar[/TD]
[TD]mahlûk: yaratılmış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]masdar: kaynak[/TD]
[TD]masnu: san’at eseri[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mevcud: var olan[/TD]
[TD]mevcudat: varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mistar: cetvel, ölçü aleti[/TD]
[TD]muhal: imkansızlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mukarenet: yakınlık, ilişkili olma[/TD]
[TD]münfail: fiilden etkilenen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müsebbeb: sebebin ortaya çıkardığı sonuç[/TD]
[TD]nakkaş: nakış ustası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nota: bildiri[/TD]
[TD]perde-i izzet: izzet ve büyüklüğün önündeki perde[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rububiyet: Allah’ın bütün varlık âlemini kuşatan egemenliği, yaratıcılığı, idaresi ve terbiyesi[/TD]
[TD]semâvât: gökler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]suret: biçim, şekil[/TD]
[TD]sâni: sanatkâr[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tahayyül etmek: hayal etmek[/TD]
[TD]taksim-i aklî: akıl ve fikir yoluyla bir konuyu bölümlere ayırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tanzim: düzenleme[/TD]
[TD]tertip: düzen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşrik etmek: ortak etmek[/TD]
[TD]uluhiyet: İlâhlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahdet: birlik[/TD]
[TD]vesâit: vasıtalar, araçlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık[/TD]
[TD]zâhir: açık, âşikar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zâhirî: açık, gözle görülür[/TD]
[TD]âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şeksiz: şüphesiz[/TD]
[TD]şeriat-ı fıtriye: Allah’ın yaratılışa koyduğu, bütün varlıkların tabi olduğu kanunlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şâri’: kanun koyucu[/TD]
[/TR]
[/TABLE]
- Bu konuyu yanıtlamak için giriş yapmış olmalısınız.