{"id":816,"date":"2008-11-02T11:40:50","date_gmt":"2008-11-02T08:40:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.risaleforum.net\/blog\/?p=816"},"modified":"2008-11-02T12:23:03","modified_gmt":"2008-11-02T09:23:03","slug":"risale-i-nurda-cagdas-kuran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/kuranikerim\/risaleinurda-kuran\/risale-i-nurda-cagdas-kuran.html","title":{"rendered":"Risale-i Nur’da \u00c7a\u011fda\u015f Kur’an"},"content":{"rendered":"\n\n\n
\n

Bedi\u00fczzaman Said Nursi<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Takarr\u00fcr etmi\u015f usuldendir: Ak\u0131l ve nakil tearuz ettikleri vakitte, ak\u0131l as\u0131l itibar ve nakil te\u2019vil olunur. Fakat o ak\u0131l ak\u0131l olsa gerektir. <\/span><\/p>\n

Hem de tahakkuk etmi\u015f: Kur\u2019an\u2019\u0131n her bir taraf\u0131nda inti\u015far eden makas\u0131d-\u0131 esasiye ve anas\u0131r-\u0131 asliye d\u00f6rtd\u00fcr. Onlar da: \u0130sbat-\u0131 Sani-i V\u00e2hid ve N\u00fcb\u00fcvvet ve Ha\u015fr-i cisman\u00ee ve Adalettir. Yani hikmet taraf\u0131ndan k\u00e2inata irad olunan suallere \u015f\u00f6yle: <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/td>\n

\"\"<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u201cEy k\u00e2inat!.. Nereden ve kimin emriyle geliyorsunuz? Sultan\u0131n\u0131z kimdir? Delil ve hat\u00eebiniz kimdir? Ne edeceksiniz? Ve nereye gideceksiniz?..\u201d <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

<\/strong><\/span>Kat\u2019\u00ee cevap verecek yaln\u0131z Kur\u2019an\u2019d\u0131r. \u00d6yle ise Kur\u2019an\u2019da makas\u0131ddan ba\u015fka olan k\u00e2inat bahsi istidradidir. T\u00e2 sanat\u0131n intizam\u0131yla Sani-i Z\u00fclcel\u00e2l\u2019e istidl\u00e2l yolu g\u00f6sterilsin. Evet, intizam g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ve kem\u00e2l-i vuzuh ile kendini g\u00f6sterir. Sani\u2019in v\u00fccud ve kasd ve iradesine kat\u2019iyyen \u015fehadet eden intizam-\u0131 san\u2019at, k\u00e2inat\u0131n her cihetinde boynunu kald\u0131rarak her canibinden lemean eden h\u00fcsn-\u00fc hilkati nazar-\u0131 hikmete g\u00f6steriyor. G\u00fcya herbir masnu\u2019 birer lisan olup Sani\u2019in hikmet\u2019ini tesbih ediyor. Ve herbir nev parma\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rarak \u015fehadet ve i\u015faret ediyor. Madem maksat budur ve madem k\u00e2inat\u0131n kitab\u0131ndan intizama olan r\u00fcm\u00fbz ve i\u015farat\u0131n\u0131 taall\u00fcm ediyoruz. Ve madem netice bir \u00e7\u0131kar; te\u015fekk\u00fcl\u00e2t-\u0131 k\u00e2inat nefs\u00fclemirde nas\u0131l olursa olsun bize bizzat taall\u00fbk etmez. Fakat o meclis-i \u00e2l\u00ee-i Kur\u2019\u00e2n\u00ee\u2019ye girmi\u015f olan k\u00e2inat\u0131n her ferdi d\u00f6rt vazife ile muvazzaft\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Birincisi:<\/span><\/strong> \u0130ntizam ve ittifak ile Sultan-\u0131 Ezelin saltanat\u0131n\u0131 il\u00e2n… <\/span><\/p>\n

\u0130kincisi :<\/span><\/strong> Herbiri birer fenn-i hakik\u00eenin mevzu ve m\u00fcntehab\u0131 olduklar\u0131ndan \u0130sl\u00e2miyet f\u00fcnun-u hakikiyenin z\u00fcbdesi oldu\u011funu izhar … <\/span><\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc:<\/strong><\/span> Herbiri birer nev\u2019in n\u00fcmunesi olduklar\u0131ndan hilkatte c\u00e2r\u00ee olan kavan\u00een ve nev\u00e2m\u00ees-i \u0130l\u00e2hiyeye \u0130sl\u00e2miyeti tatbik ve mutab\u0131k oldu\u011funu isbat.. ta o nevamis-i f\u0131triyenin imdad\u0131yla \u0130sl\u00e2miyet ne\u015fv \u00fc nema bulsun. Evet, bu hasiyetle Din-i m\u00fcbin-i \u0130sl\u00e2m; sair heva ve heves i\u00e7inde muall\u00e2k ve mededsiz, bazan \u0131\u015f\u0131k ve bazan zulmet veren ve \u00e7abuk tagayy\u00fcre y\u00fcz tutan dinlerden m\u00fcmtaz ve serfirazd\u0131r. <\/span><\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc :<\/strong><\/span> Herbiri birer hakikatin n\u00fcmunesi olduklar\u0131ndan, efk\u00e2r\u0131 hakaik cihetine tevcih ve te\u015fvik ve tenbih etmektir. Ezc\u00fcmle: Kur\u2019an\u2019da kasem ile temeyy\u00fcz etmi\u015f olan ecram-\u0131 ulviye ve s\u00fcfliyeyi tefekk\u00fcrden gaflet edenleri daima ikaz ederler. Evet, kasemat-\u0131 Kur\u2019aniye nevm-i gaflette dalanlara Kar\u2019ul-as\u00e2d\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u015eek ve s\u00fcphe etmemek l\u00e2z\u0131md\u0131r ki m\u00fb\u2019ciz ve en y\u00fcksek derece-i bel\u00e2gatte olan Kur\u2019an-\u0131 M\u00fcr\u015fid, es\u00e2lib-i Araba en muvaf\u0131k\u0131 ve tarik-\u0131 istidl\u00e2lin en m\u00fcstak\u00eem ve en v\u00e2z\u0131h\u0131 ve en k\u0131sas\u0131n\u0131 ihtiyar edecektir. Demek hissiyat-\u0131 \u00e2mmeyi tefhim ve ir\u015fad i\u00e7in bir derece ihtiram edecektir. Demek delil, olan intizam-\u0131 k\u00e2inat\u0131 \u00f6yle bir vech ile zikredecek ki; onlarca m\u00e2ruf ve ak\u0131llar\u0131na me\u2019n\u00fbs ola… Yoksa delil, m\u00fcddeadan daha haf\u00ee olmu\u015f olur. Bu ise, tarik-\u0131 ir\u015fada ve meslek-i bel\u00e2gata ve mezheb-i i\u2019caza muhaliftir. Mesel\u00e2: E\u011fer Kur\u2019an dese idi: Y\u00e2 eyy\u00fchennas!.. Fezada u\u00e7an meczub ve misafir ve m\u00fcteharrik olan k\u00fcre-i zemine ve cereyan\u0131yla beraber m\u00fcstakarr\u0131nda istikrar eden \u015femse ve ecram-\u0131 ulviyeyi birbiriyle ba\u011flayan cazibe-i umumiyeye ve feza-y\u0131 gayr-i m\u00fctenah\u00eede dal ve budaklar\u0131 m\u00fcnte\u015fir olan \u015fecere-i hilkatten, anas\u0131r-\u0131 kesireden olan m\u00fcnasebat-\u0131 kimyeviyeye nazar ve tedebb\u00fcr ediniz; t\u00e2 S\u00e2ni-i Alemin azametini tasavvur edesiniz. Veyahut; O kadar k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle beraber bir \u00e2lem-i hayvanat-\u0131 hurdebiniyeyi istiab eden bir katre suya, akl\u0131n hurdebiniyle tema\u015fa ediniz; t\u00e2 S\u00e2ni-i K\u00e2inat\u2019\u0131n her\u015feye kadir oldu\u011funu tasdik edesiniz. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Acaba o halde; delil m\u00fcdde\u00e2dan daha hafi ve daha muhtac-\u0131 izah olmaz m\u0131 idi?.. Hem de onlarca muzlim bir \u015feyle, hakikati tenvir etmek veyahut onlar\u0131n bedahet-i hislerine kar\u015f\u0131 mugal\u00e2ta-i nefis gibi bir emr-i gayr-i makule teklif olmaz m\u0131 idi?.. Halbuki i\u2019caz-\u0131 Kur\u2019an pek y\u00fcksek ve pek m\u00fcnezzehtir ki: Onun saf\u00ee ve parlak damenine ihl\u00e2l-i ifham olan gubar konabilsin. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Bununla beraber Kur\u2019an-\u0131 Mu\u2019ciz\u00fc\u20191-Beyan \u00e2y\u00e2t-\u0131 beyyin\u00e2t\u0131n tel\u00e2fifinde maksad-\u0131 hakik\u00eeye telvih ve i\u015f\u00e2ret etti\u011fi gibi baz\u0131 zevahir-i \u00e2y\u00e2t\u0131 -kinayede oldu\u011fu gibi- maksada men\u00e2r etmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

Hem de usul-i mukarreredendir: S\u0131dk ve kizb, yahut tasdik ve tekzib; kinay\u00e2t ve emsallerinde, fenn-i beyanda \u201cma\u00e2n\u00ee-i \u00fbl\u00e2\u201d t\u00e2bir olunan suret-i m\u00e2n\u00e2ya raci de\u011fildirler. Ancak \u201cma\u00e2n\u00ee-i s\u00e2nev\u00ee\u201d ile tabir olunan maksad ve garaza tevecc\u00fch ederler. Mesel\u00e2: \u201cFil\u00e2n\u0131n k\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131n bendi uzundur\u201d denilse; k\u0131l\u0131nc\u0131 olmazsa da, fakat kameti uzun olursa, yine h\u00fck\u00fcm do\u011frudur, yalan de\u011fildir. Hem de; nas\u0131l kel\u00e2mda bir kelime, isti\u00e2reye karine-i mecazd\u0131r. \u00d6yle de; kelime-i vahid h\u00fckm\u00fcnde olan kel\u00e2mullah\u0131n bir k\u0131s\u0131m \u00e2y\u00e2t\u0131, sair ihvan\u0131n\u0131n hakikat ve cevherlerine karine ve rehn\u00fcm\u00e2 ve kom\u015fular\u0131n\u0131n kalblerindeki s\u0131rlara delil ve terc\u00fcman oluyorlar. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Elhas\u0131l : <\/strong><\/span>Bu hakikati p\u00ee\u015f-i naz\u00e2r\u00e2 getiremeyen ve \u00e2yetleri muvazene ve do\u011fru muhakeme edemeyen, me\u015fhur Bekta\u015f\u00ee gibi -ki: Namaz\u0131n terkinde taall\u00fcl yolunda demi\u015f; <\/span><\/p>\n

“Kur’\u00e2n diyor \"\" ilerisine de haf\u0131z de\u011filim”-nazar-\u0131 hakikate kar\u015f\u0131 maskara olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s.10-13 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

Mazide nazar\u00ee olan bir\u015fey, m\u00fcstakbelde bedih\u00ee olabilir. \u015e\u00f6yle tahakkuk etmi\u015ftir: Alemde meyl\u00fc\u2019l istikmal vard\u0131r.1<\/sup><\/span><\/p>\n

O\u2019nun ile hilkat-i \u00e2lem, kanun-u tek\u00e2m\u00fcle t\u00e2bidir. \u0130nsan ise; \u00e2lemin semerat ve eczas\u0131ndan oldu\u011fundan, onda dahi meyl\u00fc\u2019l-istikmalden bir meyl\u00fc\u2019t-terakki mevcuttur. Bu meyl ise tel\u00e2huk-u efk\u00e2rdan istimdat ile ne\u015fv \u00fc nema bulur. Tel\u00e2huk-u efk\u00e2r ise; tekemm\u00fcl-\u00fc meb\u00e2di ile inbisat eder. Tekemm\u00fcl-\u00fc meb\u00e2di ise; f\u00fcnun-u ekvan\u0131n tohumlar\u0131n\u0131 sulb-\u00fc hilkatten zaman\u0131n terbiyegerdesi bir zemine ilka\u2019 ile telkih eder. O tohumlar ise tedric\u00ee tecr\u00fcbeler ile b\u00fcy\u00fcr ve ne\u015fv \u00fc nema bulur. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Buna binaendir:<\/strong> Bu zamanda bedihiyye ve ul\u00fbm-u \u00e2diye s\u0131ras\u0131na girmi\u015f pek \u00e7ok mesail var; zaman-\u0131 mazide gayet nazar\u00ee ve haf\u00ee ve b\u00fcrhana muhta\u00e7 idiler. Zira g\u00f6r\u00fcyoruz: \u015fimdilik co\u011frafya ve kozmo\u011frafya ve kimya ve tatbikat-\u0131 hendesiyyeden \u00e7ok mesail var ki: Meb\u00e2d\u00ee ve vesaitin tekemm\u00fcl\u00fcyle ve tel\u00e2huk-u efk\u00e2r\u0131n ke\u015ffiyat\u0131yla bu zaman\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na dahi me\u00e7hul kalmam\u0131\u015flard\u0131r. Belki oyuncak gibi onlar ile oynuyorlar. Halbuki \u0130bn-i S\u00eena ve emsaline nazar\u00ee ve; haf\u00ee kalm\u0131\u015flard\u0131r. Halbuki hikmetin bir pederi h\u00fckm\u00fcnde olan \u0130bn-i S\u00eena, \u015fiddet-i zek\u00e2 ve kuvvet-i fikir ve kemal-i hikemiyye ve v\u00fcs\u2019at-i kar\u00eeha noktas\u0131nda bu zaman\u0131n y\u00fczlerce h\u00fckemasiyle muvazene olunsa, terecc\u00fch edip ve a\u011f\u0131r gelecektir. Noksaniyyet \u0130bn-i S\u00eena\u2019da de\u011fil; \u00e7\u00fcnk\u00fc ibn-i zamand\u0131r. Onu nak\u0131s b\u0131rakan zaman\u0131n noksaniyeti idi. Acaba bedihi de\u011fil midir ki, Kolomb-u z\u00fbf\u00fcn\u00fbn\u2019un sebeb-i i\u015ftihar\u0131 olan; yeni d\u00fcnyan\u0131n ke\u015ffi, faraza bu zamana kadar kalm\u0131\u015f olsa idi; hi\u00e7 kaptan aras\u0131nda k\u0131ymeti olmayan bir kay\u0131k sahibide Yeni D\u00fcnyay\u0131 eski d\u00fcnyaya kom\u015fu etmeye muktedir olacakt\u0131. Evvelki ke\u015f\u015faf\u0131n tebahhur-u fikrine ve mehaliki iktiham\u0131na bedel, bir k\u00fc\u00e7\u00fck sefine ile bir pusla kifayet edecekti. Fakat bununla beraber \u015fimdi gelecek bir hakikat\u0131 nazar-\u0131 dikkate almak l\u00e2z\u0131md\u0131r. \u015e\u00f6yle ki: Mesail iki k\u0131s\u0131md\u0131r. <\/span><\/p>\n

Birisinde tel\u00e2huk-u efk\u00e2r tesir eder. Belki ona m\u00fctevakk\u0131ft\u0131r. Nas\u0131l ki; maddiyatta b\u00fcy\u00fck bir ta\u015f\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in teav\u00fcn l\u00e2z\u0131md\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

K\u0131sm-\u0131 di\u011fer\u00eede esas itibariyle tel\u00e2huk ve teav\u00fcn tesirsizdir. Bin de, bir de birdir. Nas\u0131l ki hari\u00e7te bir u\u00e7urum \u00fczerinde atlamak veyahut bir dar yerde ge\u00e7mekte k\u00fcll ve k\u00fcll-\u00fc vahid birdir. Teav\u00fcn faide vermez. <\/span><\/p>\n

Bu k\u0131yasa binaen f\u00fcnunun bir k\u0131sm\u0131, b\u00fcy\u00fck ta\u015f\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi teav\u00fcne muhta\u00e7t\u0131r. Bunlar\u0131n ekseri, ul\u00fbm-u maddiyedendir. Di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 ikinci misale benzer. Tekemm\u00fcl\u00fc def\u2019\u00ee, yahut def\u2019\u00ee gibi olur. Bu ise, a\u011flebi m\u00e2neviyat veya ul\u00fbm-u \u0130l\u00e2hiyedendir. L\u00e2kin e\u011fer \u00e7endan tel\u00e2huk-u efk\u00e2r Bu k\u0131sm-\u0131 saninin mahiyetini ta\u011fyir ve tekmil ve tezyid edemez ise de; b\u00fcrhanlar\u0131n mesleklerine vuzuh ve zuhur ve kuvvet verir. <\/span><\/p>\n

Hem de nazar-\u0131 dikkate almak l\u00e2z\u0131md\u0131r ki: Kim bir \u015feyde \u00e7ok tevaggul etse; galiben ba\u015fkas\u0131nda gab\u00eele\u015fmesine sebebiyet verir. Bu s\u0131rra binaendir ki: Maddiyatta tevaggul eden m\u00e2neviyatta gabile\u015fir ve sath\u00ee olur. Bu noktaya nazaran; maddiyatta mahareti olan\u0131n m\u00e2neviyatta h\u00fckm\u00fc h\u00fcccet olmas\u0131na sebep olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7ok defa s\u00f6z\u00fc dahi \u015fayan-\u0131 istim\u00e2\u2019 de\u011fildir. Evet bir hasta; t\u0131bb\u0131, hendeseye k\u0131yas ederek tabibe bedelen m\u00fchendise m\u00fcracaat edip g\u00f6sterdi\u011fi il\u00e2c\u0131 istimal eder ise; akrabas\u0131na t\u00e2ziye vermeye d\u00e2vet ve kendisi i\u00e7in kabristan-\u0131 fenan\u0131n hastahanesine nakl-i mek\u00e2n etmek i\u00e7in bir raporu istemek demektir. Kezalik hakaik-\u0131 mahza ve m\u00fccerredat-\u0131 s\u0131rfeden olan m\u00e2neviyatta, maddiyy\u00fbnun, h\u00fck\u00fcmlerine m\u00fcracaat ve fikirleriyle isti\u015fare etmek, \u00e2deta l\u00e2tife-i Rabbaniye denilen kalbin sektesini ve cevher-i nuran\u00ee olan akl\u0131n sekerat\u0131n\u0131 ilan etmek demektir. Evet, her\u015feyi maddiy\u00e2tt\u00e2 arayanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131 g\u00f6zlerindedir. G\u00f6z ise, m\u00e2neviyat\u0131 g\u00f6remez… <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 13-15 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

\u0130sr\u00e2iliyyat\u0131n bir taifesi ve hikmet-i Yunaniyenin bir k\u0131sm\u0131 daire-i \u0130sl\u00e2miyete duhul etmeleriyle, din s\u00fcs\u00fcyle g\u00f6r\u00fcnerek, efk\u00e2r\u0131 ihtil\u00e2le verdiler. \u015e\u00f6yle ki: O necib kavm-i Arab, zaman-\u0131 cahiliyette bir \u00fcmmet-i \u00fcmmiyye idi. Vakta ki i\u00e7lerinden hak tecelli edip istidad-\u0131 hissiyatlar\u0131 uyand\u0131 da meydanda yol a\u00e7an din-i m\u00fcbini g\u00f6rd\u00fcklerinden umum ra\u011fabat ve meyilleri, yaln\u0131z dinin m\u00e2rifetine inhisar eylediler. Fakat k\u00e2inata olan nazarlar\u0131 te\u015frihat-\u0131 hikemiyye nazar\u0131yla de\u011fil, belki istitraden yaln\u0131z istidl\u00e2l i\u00e7in idi. Onlar\u0131n o hassas zevk-i tabi\u00eelerine ilham eden yaln\u0131z onlar\u0131n f\u0131tratlar\u0131na m\u00fcnasib olan geni\u015f ve ulv\u00ee muhitleri; ve saf\u00ee ve m\u00fcstaid olan f\u0131trat-\u0131 asliyeleri t\u00e2lim ve terbiye eden yaln\u0131z Kur\u2019an idi. Bundan sonra kavm-i Arab, sair akvam\u0131 bel\u2019 etti\u011fi gibi milel-i sairenin m\u00e2l\u00fbmatlar\u0131 dahi M\u00fcsl\u00fcman olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan, muharrefe olan \u0130srailiyat ise: Vehb, K\u00e2\u2019b gibi ulema-i ehl-i kitab\u0131n \u0130sl\u00e2miyetlerinin cihetiyle Araplar\u0131n hazain-i hayal\u00e2t\u0131na bir mecra ve menfaz bularak o efk\u00e2r-\u0131 safiyeye kar\u0131\u015ft\u0131lar. Hem sonra da ihtiram dahi g\u00f6rd\u00fcler. Zira ulema-i, ehl-i kitaptan \u0130sl\u00e2miyete gelenler, \u0130sl\u00e2miyet \u015ferefiyle gayet cel\u00e2let ve tekemm\u00fcl ettiklerinden, m\u00e2l\u00fbmat-\u0131 m\u00fczahrefe-i sab\u0131kalar\u0131 makbule ve m\u00fcselleme gibi oldular.. reddedilmedi. \u00c7\u00fcnki \u0130sl\u00e2miyetin usul\u00fcne musadim olmad\u0131\u011f\u0131ndan hik\u00e2yat gibi rivayet olunur iken ehemmiyetsizli\u011fi i\u00e7in tenkitsiz dinlenirler idi. Fakat hayf\u00e2! Sonra hak olarak kabul edildiler. \u00c7ok \u015f\u00fcbehe \u015f\u00fck\u00fbk\u00e2ta sebebiyet verdiler. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem de vaktaki \u015fu \u0130srailiyat, kitap ve s\u00fcnnetin baz\u0131 \u00eemaatlar\u0131na merci ve baz\u0131 mefahimlerine bir m\u00fcnasebetle me\u2019haz olabilirler idi. Fakat \u00e2y\u00e2t ve had\u00eesin m\u00e2n\u00e2lar\u0131 de\u011fil. Belki faraza do\u011fru olsalar idi, m\u00e2sadak ve efrad\u0131ndan olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan; su\u2019-i ihtiyarlar\u0131yla ba\u015fka bir me\u2019haz\u0131 bulmayan veya atf-\u0131 nazar etmeyen zahirperestler, baz\u0131 \u00e2y\u00e2t ve eh\u00e2d\u00eesi o hik\u00e2yat-\u0131 \u0130srailiyyeye tatbik ederek tefsir eylediler.Halbuki Kur’an\u0131 tefsir edecek yine Kur’an ve hadis-i sahihtir. Yoksa; ahkam\u0131, mensuh oldu\u011fu gibi kasas\u0131 dahi muharrefe olan \u0130ncil ve Tevrat de\u011fildir. Evet, m\u00e2sadak ile m\u00e2n\u00e2 ayr\u0131d\u0131rlar. Halbuki: M\u00e2sadak olmaya m\u00fcmk\u00fcn olan \u015fey, m\u00e2n\u00e2 yerine ikame olundu. \u00c7ok da imk\u00e2n\u00e2t vukuata kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131d\u0131. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem de vakta hikmet-i Yunaniyeyi M\u00fcsl\u00fcman etmek i\u00e7in Me\u2019mun\u2019un asr\u0131nda terc\u00fcme olundu. Fakat pek\u00e7ok es\u00e2t\u00eer vehur\u00e2f\u00e2t\u0131n menba\u0131ndan \u00e7\u0131kan o hikmet, bir derece m\u00fcteaffine oldu\u011fundan safiye olan efk\u00e2r-\u0131 Arab\u0131n i\u00e7lerine tedah\u00fcl etti\u011finden, bir derece efk\u00e2rlar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi tahkikten taklide bir yol a\u00e7t\u0131. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem de \u00e2b-\u0131 hayat olan \u0130sl\u00e2miyetten kariha-i f\u0131triyeleriyle istinbat etmeye kabil iken, o hikmetin telemm\u00fcz\u00fcne tenezz\u00fcl ettiler. Evet, nas\u0131l ki ihtil\u00e2t-\u0131 A\u2019c\u00e2m ile kel\u00e2m-\u0131 Mudar\u00ee\u2019nin melekesi fesada y\u00fcz tutmakla muhakkik\u00een-i ulema o melekeyi muhafaza etmek i\u00e7in ul\u00fbm-u Arabiyenin Kavaidini tedvin ettiler. \u00d6yle de \u015fu hikmet ve \u0130srailiyat dahi daire-i \u0130sl\u00e2miyete duhulleriyle beraber, baz\u0131 nakkad-\u0131 muhakkik\u00een-i \u0130sl\u00e2m temyiz ve tasfiyelerine te\u015febb\u00fcs ettiler. Fakat hayf\u00e2!. tamamiyle muvaffak olamad\u0131lar. \u0130\u015f bu kadar da kalmad\u0131. \u00c7\u00fcnki tefsir-i Kur\u2019an\u2019a sarf-\u0131 himmet edildi\u011fi vakit, baz\u0131 ehl-i z\u00e2hir Kur\u2019an\u2019\u0131n nakliyat\u0131n\u0131 baz\u0131 \u0130srailiyata tatbik ve bir k\u0131s\u0131m akliyat\u0131n\u0131 dahi hikmet-i mezb\u00fbreye tevfik ettiler. \u00c7\u00fcnki g\u00f6rd\u00fcler ki: Kur\u2019an m\u00e2kul ve menkule m\u00fcstemildir. Had\u00ees de \u00f6yle… Sonra kitap ve s\u00fcnnetin baz\u0131 nakliyat-\u0131 s\u00e2d\u0131kalar\u0131yla ve baz\u0131 muharref \u0130srailiyat\u0131n ortas\u0131nda bir mutabakat ve m\u00fcnasebet istinbat ettiler. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem de hakik\u00ee olan akliyatlar\u0131yla mevhum ve m\u00fcmevveh olan \u015fu hikmet aras\u0131nda bir m\u00fc\u015fabehet ve muvafakat tevehh\u00fcm eylediklerinden \u015fu mutabakat ve m\u00fc\u015fabeheti kitap ve s\u00fcnnetin m\u00e2n\u00e2lar\u0131na tefsir ve maksatlar\u0131na beyan zannedip h\u00fckmeylediler. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kell\u00e2 s\u00fcmme kell\u00e2! Zira Kitab-\u0131 Mu\u2019ciz\u00fc\u20191-Beyan\u2019\u0131n misdak\u0131 i\u2019caz\u0131d\u0131r. M\u00fcfessiri eczas\u0131d\u0131r. M\u00e2n\u00e2s\u0131 i\u00e7indedir. Sadefi de d\u00fcrrd\u00fcr, meder de\u011fildir. Faraza bu mutabakat\u0131 izhar etmekten maksat o \u015fahid-i sad\u0131k\u0131n tezkiyesi i\u00e7in olsa da yine abestir. Zira Kur\u2019an-\u0131 M\u00fcb\u00een, ona mekalid-i ink\u0131yad\u0131 teslim eden \u00f6yle ak\u0131l ve naklin tezkiyelerinden pek y\u00fcksek ve ganidir. \u00c7\u00fcnki O, onlar\u0131 tezkiye etmezse; \u015fehadetleri mesmu\u2019 olamaz. Evet, S\u00fcreyya\u2019y\u0131 ser\u00e2da de\u011fil, semada aramak gerektir. Kur\u2019an\u2019\u0131n maanisini de esdaf\u0131nda ara Yoksa karma kar\u0131\u015f\u0131k olan senin cebinden arama, zira bulam\u0131yorsun. Bulsan da sikke-i bel\u00e2gat olmad\u0131\u011f\u0131ndan Kur\u2019an kabul etmez. <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 16-18 <\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ey ifrat ve tefrit sahipleri!.. Tefsir ve \u015feriat ba\u015fkad\u0131r, tefsir ve \u015feriatte telif olunan kitap yine ba\u015fkad\u0131r. Zira kitap daha geni\u015ftir. O d\u00fckk\u00e2nda cevherden ba\u015fka, k\u0131ymetsiz \u015feyler dahi bulunur. E\u011fer bunu fehmedebildin: Hayse beyseden kurtulacaks\u0131n. Dikkat et, nas\u0131l ki bir evin levaz\u0131m-\u0131 m\u00fctenevvias\u0131 yaln\u0131z bir san\u2019atk\u00e2rdan al\u0131nmaz, belki herbir hacette o san\u2019atta m\u00fctehass\u0131s olana m\u00fcracaat olmak gerektir. \u00d6yle de: Saadet-saray-\u0131 kem\u00e2l\u00e2tta o kanuna tatbik-i hareket etmek gerektir. Acaba g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor mu ki: Birinin saati k\u0131r\u0131lsa terziye saatimi dik dese; yuhadan ba\u015fka cevap var m\u0131d\u0131r? <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 25<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

Bir gayr-i m\u00fcslim yaln\u0131z mescide girmekle M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131na k\u00e2fi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, tefsirin veya \u015feriat\u0131n kitaplar\u0131na, hikmet veya co\u011frafya veya tarih gibi bir fennin meselesi girmesiyle tefsir veya \u015feriat olamaz. Hem de bir m\u00fcfessir veya fakih m\u00fctehass\u0131s olmak \u015fart\u0131yla h\u00fckm\u00fc yaln\u0131z nefsi \u015feriat ve tefsirde h\u00fcccettir. Yoksa, tufeyl\u00ee olarak izinsiz tefsir, \u015feriat kitaplar\u0131na girmi\u015f emirlerde h\u00fcccet de\u011fildir. Zira onlarda tufeyl\u00ee olabilir. N\u00e2kile itab yoktur. Evet, bir fende s\u00f6z\u00fc h\u00fcccet olan\u0131n sair fenlerde nakil veya d\u00e2v\u00e2 cihetiyle h\u00fckm\u00fcn\u00fc h\u00fcccet tutmak, taksim\u00fc\u2019l-mehasin ve tefrik\u00fc\u2019l-mesai olan kanun-u il\u00e2h\u00eesine ve\u00e7h-i r\u0131za g\u00f6stermemek demektir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mant\u0131k\u00e7a m\u00fcsellemdir ki:<\/strong><\/span> H\u00fck\u00fcm, mevzu ile mahmul\u00fcn yaln\u0131z vech-i ma ile tasavvurlar\u0131n\u0131 iktiza eder. Ve onlar\u0131n te\u015frihat-\u0131 sairesi ise; o fenden de\u011fildir. Ba\u015fka fennin mesailinden olmak gerektir. Hem de mukarrerdir ki: Amm, h\u00e2ssa del\u00e2l\u00e2t-i sel\u00e2sen hi\u00e7birisi ile del\u00e2let etmez. Mesel\u00e2 : Tefsir-i Beyz\u00e2v\u00ee\u2019de <\/span> \"\" olan \u00e2yetinde Ermeniye ve Azerbeycan Da\u011flar\u0131n\u0131n mabeyninde olan te\u2019viline nazar-\u0131 kat\u2019\u00ee ile bakmak en b\u00fcy\u00fck mant\u0131ks\u0131zl\u0131kt\u0131r. Zira esasen nakildir. Hem de, tayini Kur\u2019an\u2019\u0131n medl\u00fcl\u00fc de\u011fildir. Tefsirden say\u0131lmaz. Zira o tevil, \u00e2yetin bir kayd\u0131n\u0131n ba\u015fka fenne istinaden bir te\u015frihidir. Binaenaleyh o m\u00fcfessir-i cel\u00eelin tefsirdeki meleke-i rasihas\u0131na b\u00f6yle zay\u0131f noktalar\u0131 bahane tutmak, \u015f\u00fcpheleri iras etmek, insafs\u0131zl\u0131kt\u0131r. \u0130\u015fte as\u0131l hakaik-\u0131 tefsir ve \u015feriat meydandad\u0131r. Y\u0131ld\u0131zlar gibi parl\u0131yor. O hakaikdeki vuzuh ve kuvvettir, benim gibi bir \u00e2cize cesaret veriyor. Ben de d\u00e2va ederim: Tefsirin ve \u015feriatin ne kadar hakaik-\u0131 esasiyesi varsa birer birer nazar-\u0131 tetkika getirilse, g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki; hakikatten \u00e7\u0131k\u0131p hikmet ile tart\u0131l\u0131p hak olarak hakka munsariftir. Ne kadar \u015f\u00fcpheli noktalar varsa; umumen cerbezeli zihinlerden \u00e7\u0131k\u0131p sonra da onlara kar\u0131\u015fm\u0131\u015f. Kimin asl-\u0131 hakikatlerine bir \u015f\u00fcphesi varsa; i\u015fte meydan, kendini izhar etsin!.. <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 26-27 <\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

Seyyid olmayan seyyidim ve seyyid olan de\u011filim diyenler , ikisi de g\u00fcnahk\u00e2r ve duhul ile huruc haram olduklar\u0131 gibi.. had\u00ees ve Kur\u2019an\u2019da dahi ziyade veya noksan etmek memnudur. Fakat ziyade etmek, nizam\u0131 bozdu\u011fu ve vehme; kap\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha zararl\u0131d\u0131r. Noksana cehil bir derece \u00f6z\u00fcr olur. Fakat ziyade etmek ilim ile olur. Alim olan m\u00e2zur de\u011fildir. Kezalik; dinden bir \u015feyi fasl veya olmayan\u0131 vasletmek, ikisi de caiz de\u011fildir. Belki hik\u00e2y\u00e2t\u0131n bak\u0131rlar\u0131 ve \u0130srailiyat\u0131n m\u00fczahrefat\u0131 ve te\u015fbihat\u0131n m\u00fcmevvehat\u0131 elmas-\u0131 akidede, cevher-i \u015feriatta, d\u00fcrer-i ahk\u00e2mda idhal etmek; k\u0131ymetini daha ziyade tenzil ve m\u00fcteharri-i hakikat olan m\u00fc\u015fterisini daha ziyade tenfir ve pi\u015fman eder. <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 46 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

Muhakkakt\u0131r ki:<\/strong><\/span> Tenzilin, h\u00e2ssa-i cazibedar\u0131 i\u2019cazd\u0131r. \u0130\u2019caz ise: Bel\u00e2gatin y\u00fcksek tabakas\u0131ndan tevell\u00fcd eder. Bel\u00e2gat ise: Has\u00e2is ve mez\u00e2y\u00e2, bahusus istiare ve mecaz \u00fczere m\u00fcessesedir. Kim istiare ve mecaz d\u00fcrb\u00fcn\u00fcyle tema\u015fa etmezse, mez\u00e2y\u00e2s\u0131n\u0131 g\u00f6remez. Zira ezhan-\u0131 nas\u0131n te\u2019nisi i\u00e7in es\u00e2l\u00eeb-i Arabda yen\u00e2b\u00ee-i ulumu is\u00e2le eden Tenz\u00eel\u2019in i\u00e7inde tenezz\u00fcl\u00e2t-\u0131 \u0130l\u00e2hiyye tabir olunan m\u00fcra\u00e2t-\u0131 efham ve ihtiram-\u0131 hissiyat ve m\u00fcma\u015fat-\u0131 ezhan vard\u0131r. Vakta ki bu b\u00f6yledir. Ehl-i tefsire l\u00e2z\u0131md\u0131r: Kur\u2019an\u2019\u0131n hakk\u0131n\u0131 bah\u015f; ve k\u0131ymetini noksan etmesin. Ve bel\u00e2gatin tasdik ve sikkesi olmayan bir \u015feyle Kur\u2019an\u2019\u0131 tevil etmesinler. Zira her hakikatten daha z\u00e2hir ve daha v\u00e2z\u0131h tahakkuk etmi\u015f ki, Kur\u2019an\u2019\u0131n m\u00e2n\u00e2lar\u0131 hak olduklar\u0131 gibi tarz-\u0131 ifade ve suret-i m\u00e2n\u00e2s\u0131 dahi beli\u011fane ve ulvidir. C\u00fcz\u2019iyat\u0131 o madene irca\u2019 ve teferruat\u0131 o menbaa ilhak etmeyen, Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00eef\u00e2-i hakk\u0131nda mutaffifinden oluyor. <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 63,64 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

Ehl-i zahiri hayse beyse vartalar\u0131na atanlardan birisi, belki en birincisi: \u0130mk\u00e2n\u00e2t\u0131, vuku\u00e2ta kar\u0131\u015ft\u0131rmak ve iltibas etmektir. Mesel\u00e2 diyorlar: \u201cB\u00f6yle olsa, kudret-i \u0130l\u00e2hiyede m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Hem ukul\u00fcm\u00fczce azametine daha ziyade del\u00e2let eder. \u00d6yle ise bu vaki olmak gerektir…\u201d Heyhat!.. Ey miskinler!.. Nerede akl\u0131n\u0131z k\u00e2inata m\u00fchendis olmaya liyakat g\u00f6stermi\u015ftir? Bu c\u00fcz\u2019\u00ee akl\u0131n\u0131z ile h\u00fcsn-\u00fc k\u00fcll\u00ee\u2019yi ihata edemezsiniz. Evet, bir zira\u2019 kadar bir burun alt\u0131ndan olsa, yaln\u0131z ona dikkat edilse, g\u00fczel g\u00f6ren bulunur. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem de onlar\u0131 hayrette b\u0131rakan tevehh\u00fcmleridir ki:<\/strong><\/span> \u0130mk\u00e2n-\u0131 zat\u00ee, yak\u00een-i ilm\u00eeye m\u00fcnafidir. O halde yak\u00eeniyye olan ul\u00fbm-u \u00e2diyede teredd\u00fcd ettiklerinden \u201cl\u00e2edri\u201dlere yakla\u015f\u0131yorlar. Hatta utanm\u0131yorlar ki; mesleklerinde l\u00e2z\u0131m gelir:Van Denizi, S\u00fcbhan Da\u011f\u0131 gibi bedih\u00ee \u015feylerde teredd\u00fcd edilsin. Zira, onlar\u0131n mesle\u011fince m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Van Denizi d\u00fc\u015f\u00e2b ve S\u00fcbhan Da\u011f\u0131 da \u015feker ile \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f bala ink\u0131l\u00e2b etsin. <\/span><\/p>\n

Veyahut o ikisi baz\u0131 arkada\u015f\u0131m\u0131z gibi k\u00fcreviyetten raz\u0131 olmayarak sefere gittiklerinden ayaklar\u0131 s\u00fcr\u00e7erek umman-\u0131, ademe gitmeleri muhtemeldir. \u00d6yle ise, deniz ve S\u00fcbhan eski halleriyle bak\u00ee olduklar\u0131n\u0131 tasdik etmemek gerektir. El\u00e2! Ey mant\u0131ks\u0131z miskin!.. Neredesiniz?.. Bak\u0131n\u0131z. Mant\u0131kta mukarrerdir, mahs\u00fbsattaki vehmiyat bedihiyattand\u0131r. E\u011fer Bu bedahati ink\u00e2r ederseniz, size nasihate bedel t\u00e2ziye edece\u011fim. Zira ul\u00fbm-u \u00e2diye sizce \u00f6lm\u00fc\u015f ve safsata dahi hayat bulmu\u015f derecesindedir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bel\u00e2 ki:<\/strong><\/span> Ehl-i zahiri te\u015fvi\u015f eder; \u0130mk\u00e2n-\u0131 vehm\u00eeyi, imk\u00e2n-\u0131 akli ile iltibas ettikleridir. Halbuki: \u0130mk\u00e2n-\u0131 vehm\u00ee, esass\u0131z olan \u0131rk-\u0131 taklidden tevell\u00fcd ile safsatay\u0131 tevlid etti\u011finden delilsiz olarak herbiri bedihiyatta bir \u201cbelki\u201d bir \u201cihtimal\u201d, bir \u201c\u015fekke\u201d yol a\u00e7ar. Bu imk\u00e2n-\u0131 vehm\u00ee, galiben muhakemesizlikten kalbin za\u2019f-\u0131 a\u2019sab\u0131ndan ve akl\u0131n sinir hastal\u0131\u011f\u0131ndan ve mevzu ve mahmul\u00fcn adem-i tasavvurundan ileri gelir. Halbuki imk\u00e2n-\u0131 akl\u00ee ise: Vacib ve m\u00fcmten\u2019i olmayan bir maddede, v\u00fccud ve ademe bir delil-i kat\u2019\u00eeye dest-res olmayan bir emirde teredd\u00fcd etmektir. E\u011fer delilden ne\u015f\u2019et etmi\u015f ise makbuld\u00fcr. Yoksa muteber de\u011fildir. Bu imk\u00e2n-\u0131 vehm\u00eenin ahk\u00e2m\u0131ndand\u0131r ki: Baz\u0131 vehhamlar diyor: Muhtemeldir, b\u00fcrhan\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi olmas\u0131n. Zira ak\u0131l, her bir \u015feyi derk edemez. Akl\u0131m\u0131z da buna ihtimal verir. Evet, yok, belki ihtimal veren vehminizdir. Akl\u0131n \u015fe\u2019ni b\u00fcrhan \u00fczerine gitmektir. Evet, ak\u0131l herbir \u015feyi tartamaz; fakat b\u00f6yle maddiyat\u0131 ve en k\u00fc\u00e7\u00fck h\u00e2dimi olan basar\u0131n kabzas\u0131ndan kurtulmayan bir emri tartar. Faraza tartmaz ise, biz de o mes\u2019elede \u00e7ocuk gibi m\u00fckellef de\u011filiz. <\/span><\/p>\n

Ben z\u00e2hirperest ve nazar-\u0131 sath\u00ee sahibi t\u00e2biriyle yad etti\u011fim ve tevbih ve ta\u2019nif ile te\u015fhir etti\u011fim muhatab-\u0131 zihn\u00eeyem: a\u011fleb-i halde ehl-i tefrit olan ve cemal-i \u0130sl\u00e2m\u0131 g\u00f6rmeyen ve nazar-\u0131 sath\u00eeyle uzaktan \u0130sl\u00e2miyete bakan hasm-\u0131 dindir. Fakat bazan, ehl-i ifrat olan, iyilik bilerek fenal\u0131k eden dinin cahil dostlar\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Be\u015finci Bel\u00e2 :<\/span><\/strong> Ehl-i tefrit ve ifrat olan b\u00ee\u00e7arelerin ellerini tutarak zul\u00fcmata atan birisi de; her mecaz\u0131n her yerinde taharri-i hakikat etmektir. Evet, mecazda bir dane-i hakikat bulunmak l\u00e2z\u0131md\u0131r ki, mecaz ondan ne\u015fv \u00fc nema bularak s\u00fcnb\u00fcllensin. Veyahut hakikat, \u0131\u015f\u0131k veren fitildir; mecaz ise, ziyas\u0131n\u0131 tezyid eden \u015fi\u015fesidir. Evet, muhabbet kalbde ve ak\u0131l dima\u011fdad\u0131r. Elde ve ayakta aramak abestir… <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Alt\u0131nc\u0131 Bel\u00e2 :<\/strong><\/span> Nazar\u0131 tams\u2019eden ve bel\u00e2\u011fat\u0131 setreden, z\u00e2hire olan kasr-\u0131 nazard\u0131r. Demek ne kadar ak\u0131lda hakikat. m\u00fcmk\u00fcn ise; mecaza tecav\u00fcz etmezler. Mecaza gidilse de me\u00e2li tutulur. Bu s\u0131rra binaendir: Ayet ve hadisin tefsir veya terc\u00fcmesi, onlardaki h\u00fcs\u00fcn ve bel\u00e2\u011fat\u0131 g\u00f6steremez. G\u00fbya onlarca karine-i mecaz, aklen hakikatin imtina\u0131d\u0131r. Halbuki: Karine-i m\u00e2nia, akl\u00ee oldu\u011fu gibi hiss\u00ee ve \u00e2d\u00ee ve makam\u00ee… daha ba\u015fka \u00e7ok \u015feyler ile de olabilir. E\u011fer istersen Cennet\u00fc\u20191-Firdevs gibi olan Del\u00e2il\u00fc\u2019l-\u0130\u2019caz\u2019\u0131n iki y\u00fcz yirmi birinci kap\u0131s\u0131ndan gir; G\u00f6receksin: O koca Abd\u00fclkahir gayet hiddetli olarak b\u00f6yle m\u00fcteassifleri yan\u0131na \u00e7ekmi\u015f, tevbih ve tekdir ediyor… <\/span><\/p>\n

Yedinci Bel\u00e2 : Muarrefi m\u00fbnekker eden biri de: Hareke gibi bir araz\u0131, z\u00e2tiye ve eyniyeye hasrettiklerinden, \u201cgayr-i men h\u00fcve leh\u201d olan vasf-\u0131 c\u00e2r\u00eeyi ink\u00e2r etmek l\u00e2z\u0131m geldi\u011finden \u015eems-i hakikat tarz-\u0131 cereyan\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Acaba b\u00f6yleler Arablar\u0131n usl\u00fbplar\u0131na hi\u00e7 nazar etmemi\u015flerdir ki: Nas\u0131l diyorlar: Da\u011flar bize rast geldi. Sonra bizden ayr\u0131ld\u0131. Ba\u015fka bir da\u011f ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131.. Sonra gitti.. bizden m\u00fcfarakat eyledi. Deniz dahi g\u00fcne\u015fi yuttu.. ilh… \u201cMiftah-\u0131 Sekkak\u00ee\u201dde beyan olundu\u011fu gibi pek \u00e7ok yerlerde san\u2019at-\u0131 beyaniyyeden olan kalb-i hayali, esrar-\u0131 beyaniye i\u00e7in istimal etmektedirler. Bu ise deveran s\u0131rr\u0131yla ma\u011fl\u00e2ta-i vehmiye \u00fczerine m\u00fcesses bir letafet-i beyaniyedir. \u015eimdi serme\u015fk olarak iki mis\u00e2l-i m\u00fchimmeyi beyan edece\u011fim. Ta ki o minval \u00fczerine i\u015fleyesin. \u015e\u00f6yle: <\/span> \"\" \u015eu iki \u00e2yet gayet \u015fayan-\u0131 <\/span><\/p>\n

dikkattirler. Zira zahire c\u00fcmud, bel\u00e2\u011fatin hakk\u0131n\u0131 c\u00fchud demektir. Zira birinci \u00e2yette olan isti\u00e2re-i bedia, o derece hararetlidir ki; buz gibi olan c\u00fcmudu eritir. Ve bulut gibi z\u00e2hir perdesini berk gibi y\u0131rtar. \u0130kinci \u00e2yette bel\u00e2gat o kadar m\u00fcstakar ve muhkem ve parlakt\u0131r ki, seyri i\u00e7in g\u00fcne\u015fi dur durur. Evvelki \u00e2yet, <\/span> \"\" naziresidir. O da onun gibi bir isti\u00e2re-i bediay\u0131 tazammun eylemi\u015ftir. \u015e\u00f6yle ki: Cennetin ev\u00e2n\u00eeleri \u015fi\u015fe olmad\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00fcm\u00fc\u015f dahi de\u011fildir. Belki \u015fi\u015fenin g\u00fcm\u00fc\u015fe olan m\u00fcbayeneti bir isti\u00e2re-i bedian\u0131n karinesidir. Demek \u015fi\u015fe \u015feffafiyetiyle; fidda dahi beyaz ve parlakl\u0131k hasebiyle, g\u00fbya cennetin kadehlerini tasvir etmek i\u00e7in iki n\u00fcmunedirler ki S\u00e2ni-i Rahm\u00e2n bu \u00e2leme g\u00f6ndermi\u015f. T\u00e2 nefis ve mallar\u0131yla Cennete m\u00fc\u015fteri olanlar\u0131n ra\u011fabat\u0131n\u0131 tehyic ve i\u015ftihalar\u0131n\u0131 a\u00e7s\u0131n. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Aynen bunun gibi <\/span> \"\" bir isti\u00e2re-i bedia ondan takattur ediyor. O isti\u00e2renin zemini ise, zemin ve \u00e2suman mabeyninde h\u00fckm-\u00fc hayal ile tasavvur olunan m\u00fcsabakat ve rekabetin tahayy\u00fcl\u00fc \u00fczerine m\u00fcessestir. Mezraas\u0131 \u015f\u00f6yledir ki; zemin kar ve bered ile tezemm\u00fcl veya taamm\u00fcm eden da\u011flar\u0131yla ve reng\u00e2renk besat\u00eeniyle s\u00fcslendi\u011fi gibi, g\u00fbya ona rehabeten ve inaden \u00e2suman dahi cibal ve besat\u00eeni and\u0131ran reng\u00e2renk ile te\u015fekk\u00fcl eden ve da\u011flara nazireler yapmak i\u00e7in par\u00e7a par\u00e7a da\u011f\u0131lan bulutlar\u0131yla sar\u0131l\u0131p cilveger oluyor. O da\u011f gibi par\u00e7a par\u00e7a bulutlar; sefineler, veyahut da\u011flar, veyahut develer, veyahut bostan ve dereler denilse, te\u015fbihte hata edilmemi\u015f olur. O cevvdeki seyyarelerin \u00e7oban\u0131 ra\u2019dd\u0131r. Kam\u00e7\u0131 gibi, berkini ba\u015flar\u0131 \u00fczerine silkeleyip dola\u015ft\u0131r\u0131yor. O m\u00fcsahhar sabihalar ise, o bahr-i muhit-i hav\u00e2\u00eede seyr ve cereyan etmekle, mah\u015fere tesad\u00fcf etmi\u015f da\u011flar\u0131 and\u0131r\u0131rlar. G\u00fcya sema, su buhar\u0131n\u0131n zerrat\u0131n\u0131 ra\u2019d ile sil\u00e2h ba\u015f\u0131na davet etti\u011fi; gibi.. \u201cRahat olun\u201d emriyle herkes yerine gider, gizlenir. Evet, \u00e7ok defa bulut da\u011f\u0131n libas\u0131n\u0131 giydi\u011fi gibi, heykeli ile te\u015fekk\u00fcl etmekle beraber bered ve kar\u0131n beyaz\u0131yla televv\u00fcn ve rutubet ve b\u00fcrudetiyle tekeyy\u00fcf eder. \u00d6yle ise bulut ve da\u011f kom\u015fu, arkada\u015ft\u0131rlar. Birbirine levaz\u0131mat\u0131n\u0131 \u00e2riye vermeye mecburdurlar. Bu uhuvvet ve m\u00fcbadeleti Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00e7ok yerleri g\u00f6sterir. Zira bazan onu, onun libas\u0131nda ve \u00f6tekini berikinin suretinde bize g\u00f6sterir. Hem de Tenzil\u2019in pek \u00e7ok menazilinde da\u011f ve bulut birbirinin elini tutup musafaha ettikleri vard\u0131r. Nas\u0131l kitab-\u0131 \u00e2lemin bir sahifesi olan zeminde mu\u00e2naka ve musafahalar\u0131 \u015fahiddir. Zira umman-\u0131 havada iskele h\u00fckm\u00fcnde olan da\u011f tepesinde lenger-endaz olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz… <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u0130kinci \u00e2yet :<\/strong><\/span> <\/span>\"http:\/\/www.risaleinurenstitusu.org\/tr\/kulliyat\/images\/books\/muha\/b473.gif\" Evet, <\/span>\"\"<\/span> bir usl\u00fbba i\u015faret etti\u011fi gibi <\/span>\"\" <\/span> <\/span> dahi bir hakikati telvih eder. Demek caizdir ki: <\/span> \"\" <\/span> l\u00e2fz\u0131yla \u015f\u00f6yle bir usl\u00fbba i\u015faret olsun. <\/span><\/p>\n

\u015e\u00f6yle: \u015eems, demiri alt\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f m\u00fchezzeb, m\u00fczehheb, z\u0131rhl\u0131 bir sefine gibi es\u00eerden olan ve mevc-i mekf\u00fbf t\u00e2bir olunan, umman-\u0131 semada seyahat ve y\u00fcz\u00fcyor. E\u011fer \u00e7endan m\u00fcstakarr\u0131nda lenger-endazd\u0131r. L\u00e2kin o bahr-\u0131 semada o \u201czeheb-i z\u00e2ib\u201d cereyan ediyor. Fakat o cereyan a\u2019raz\u00ee ve tebe\u00ee ve tefhim i\u00e7in m\u00fcr\u00e2at ve ihtiram olunan nazar-\u0131 hiss\u00eeyledir. Fakat hakik\u00ee iki cereyan\u0131 vard\u0131r. Olmaz ise de olur. Zira maksad beyan-\u0131 intizamd\u0131r. Es\u00e2l\u00eeb-i Arabda oldu\u011fu gibi tebe\u00ee ise veya zati ise nizam\u0131n nokta-i nazar\u0131nda birdir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Saniyen:<\/strong><\/span> \u015eems m\u00fcstakarr\u0131nda, mihveri \u00fczerinde m\u00fcteharrik oldu\u011fundan o erimi\u015f alt\u0131n gibi eczalar\u0131 dahi cereyan ediyor. Bu hareke-i hakikiye evvelki hareke-i mecaziyenin danesidir, belki zenbere\u011fidir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Salisen: <\/strong><\/span>\u015eemsin m\u00fcstakarr\u0131 denilen taht-\u0131 revan\u0131yla ve seyyarat denilen asakir-i seyyaresiyle g\u00f6\u00e7\u00fcp sahr\u00e2-y\u0131 \u00e2lemde seyr-\u00fc seferi, mukteza-y\u0131 hikmet g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Zira kudret-i \u0130l\u00e2hiye her \u015feyi hayy ve m\u00fcteharrik k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve s\u00fck\u00fbn-u mutlak ile hi\u00e7bir \u015feyi mahk\u00fbm etmemi\u015ftir. Mevtin biraderi ve ademin ammizadesi olan atalet-i mutlak ile, rahmeti b\u0131rakmam\u0131\u015f ki kaydedilsin. \u00d6yle ise: \u015eems de h\u00fcrd\u00fcr. Kanun-u \u0130l\u00e2hiye itaat etmek \u015fart\u0131yla serbesttir. Gezebilir. Fakat ba\u015fkas\u0131n\u0131n h\u00fcrriyetini bozmamak gerektir ve \u015fartt\u0131r. Evet, \u015fems, emr-i \u0130l\u00e2h\u00eeye temess\u00fcl eden ve herbir hareketini me\u015fiet-i \u0130l\u00e2hiyeye tatbik eden bir \u00e7\u00f6l pa\u015fas\u0131d\u0131r. Evet, cereyan hakik\u00ee ve zat\u00ee oldu\u011fu gibi araz\u00ee ve hiss\u00ee de olabilir. Nas\u0131l hakik\u00eedir, \u00f6yle de mecaz\u00eedir.<\/span><\/p>\n

Bu mecaz\u0131n menar\u0131 <\/span> \"\" dir. \u00dcsl\u00fcbun ukde-i hayatiyesine telvih eden l\u00e2f\u0131z <\/span> \"\" dir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Elhas\u0131l:<\/strong><\/span> Maksad-\u0131 \u0130l\u00e2h\u00eesi, nizam ve intizam\u0131 g\u00f6stermektir. Nizam ise; \u015fems gibi parl\u0131yor. <\/span> \"\" kaidesine binaen, nizam\u0131 inta\u00e7 eden harekete \u015fems veyahut deveran-\u0131 arz, hangisi olursa olsun, as\u0131l maksad\u0131 ihl\u00e2l etmedi\u011fi i\u00e7in sebeb-i asl\u00eenin taharrisine mecbur de\u011filiz. Mesel\u00e2: k\u00e2le’nin elifiyle h\u0131ffet h\u00e2s\u0131ld\u0131r. Asl\u0131 ne olursa olsun, vav\u2019a bedel kaf dahi olsa fark etmez. Yine elif, elif ve hafiftir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u0130\u015faret:<\/strong><\/span> Bu tasviratla beraber hiss-i z\u00e2hire istinaden; z\u00e2hir, mutaass\u0131bane bir c\u00fcmud-u b\u00e2ridi g\u00f6stermek, nas\u0131l ki bel\u00e2gat\u0131n hararet ve letafetine m\u00fcnafidir. \u00d6yle de: Delil-i S\u00e2ni olan nizam-\u0131 \u00e2lemin esas\u0131 olan hikmetullah\u0131n \u015fahidi olan istihsan-\u0131 akl\u00eeye c\u00e2rih ve muhaliftir. \u015e\u00f6yle mesel\u00e2: S\u00fcbhan Da\u011f\u0131na \u00e7ok fersahla uzak bir mesafeden m\u00fcteveccih olsan ve istesen ki: S\u00fcbhan senin cih\u00e2t-\u0131 erbaana mukabil gelse, veyahut her cihete mukabil olarak g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn, bu tebedd\u00fcle l\u00e2z\u0131m olan rahat bir sebebi olan ka\u00e7 hareket-i vaz\u2019iyye ile birka\u00e7 ad\u0131m atmak gibi en k\u0131sa yolu terk ve S\u00fcbhan Da\u011f\u0131 gibi deh\u015fetli bir cirm-i az\u00eemi seni hayrette b\u0131rakacak bir daire-i az\u00eemeyi kat\u2019 etmesini tahayy\u00fcl veya teklif etmek gibi bir gayet uzun yolu ve israf ve abesiyete acib bir misali, nizam-\u0131 \u00e2leme esas tutmak, bence nizama cinayet etmektir. \u015eimdi, insafla nazar-\u0131 hakikatle bu taassub-u barideye bak: Nas\u0131l istikra-i t\u00e2mm\u0131n \u015fehadetiyle sabit olan bir hakikat-i b\u00e2hireye mu\u00e2raza ediyor. O hakikat ise budur: Hilkatte israf ve abes yoktur. Ve hikmet-i ezeliye, k\u0131sa ve m\u00fcstakim yolu terk etmez. Uzun ve m\u00fcteassif yolu ihtiyar etmez. \u00d6yle ise; acaba istikr\u00e2-i t\u00e2mm\u0131n mecaza karine olmas\u0131ndan ne mani tasavvur olunur ve neden c\u00e2iz olmas\u0131n?.. <\/span><\/p>\n

Tenbih: E\u011fer istersen mukaddemata gir. Birinci Mukaddemeyi su\u011fr\u00e2 ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mukaddemeyi k\u00fcbr\u00e2 yap. Sana netice verecektir ki: Ehl-i z\u00e2hirin zihinlerini te\u015fvi\u015f eden, felsefe-i Yunaniyeye incizablar\u0131d\u0131r. Hatta o felsefeye fehm-i \u00e2yet bir esas-\u0131 m\u00fcselleme nazar\u0131yla bak\u0131yorlar. Hatt\u00e2 o\u011flu \u00f6lm\u00fc\u015f bir kocakar\u0131y\u0131 g\u00fcld\u00fcrecek derecede bir misal budur ki: Baz\u0131lar \u00f6yle bir z\u00e2t\u0131n kel\u00e2m\u0131ndaki f\u00fcl\u00fbs-u felsefeyi, cevher-i hakikatten temyiz etmeyecek dereceden pek \u00e7ok derecede \u00e2l\u00ee olan o zat-\u0131 nakkad, k\u00fcrt\u00e7e demi\u015f ki : <\/span> \"\"<\/span><\/p>\n

Halbuki:<\/strong><\/span> Bu s\u00f6z ile h\u00fckeman\u0131n mezhebi olan ki: \u201cMel\u00e2ike-i kiram maddeden m\u00fccerreddirler\u201d red yolunda tasrih ediyor ki: \u201cMel\u00e2ike-i kiram anas\u0131rdan mahl\u00fbk ecsam-\u0131 n\u00fbr\u00e2niyedirler.\u201d Onlar fehmetmi\u015fler ki: Anas\u0131r d\u00f6rt olduklar\u0131 \u0130sl\u00e2miyettendir. Acaba… D\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fc ve unsuriyeti ve besateti, h\u00fckema \u0131st\u0131lahat\u0131ndan ve m\u00fczahref olan ul\u00fbm-u tabiiyyenin esaslar\u0131ndand\u0131r. Hi\u00e7 usul-\u00fc \u0130sl\u00e2miyeye taall\u00fbklar\u0131 yoktur. Belki z\u00e2hir m\u00fc\u015fahedetle h\u00fckmolunan bir kaziyedir. Evet, dine temas\u0131 olan her \u015fey, dinden olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelmiyor. Ve \u0130sl\u00e2miyetle imtizac eden herbir madde \u0130sl\u00e2miyetin anas\u0131r\u0131ndan oldu\u011funu kabul etmek unsur-u \u0130sl\u00e2miyetin h\u00e2siyetini bilmemek demektir. Zira kitab ve s\u00fcnnet ve icma\u2019 ve k\u0131yas olan anas\u0131r-\u0131 erbaa-i \u0130sl\u00e2miye, b\u00f6yle maddeleri terkib ve tevlid etmez. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Elhas\u0131l: <\/strong><\/span>Unsuriyet ve besatet ve erbaiyyet, felsefenin batakl\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r; \u015feriatin maden-i saf\u00eesinden de\u011fildir. Fakat felsefenin yanl\u0131\u015f\u0131, seleflerimizin lisanlar\u0131na girdi\u011finden bir mahmil-i sahih bulmu\u015ftur… Zira selef, \u201cd\u00f6rtt\u00fcr\u201d dediklerinden murad z\u00e2hiren d\u00f6rtt\u00fcr. Veyahut hakikaten ecsam-\u0131 uzviyyeyi te\u015fkil eden m\u00fcvellid\u00fclm\u00e2\u2019 ve m\u00fcvellid\u00fclhumuza ve azot ve karbon.. yine d\u00f6rtt\u00fcr.E\u011fer h\u00fcr-fikirsen bu felsefenin \u015ferrine bak: Nas\u0131l ezhan\u0131 esaretle sefalete atm\u0131\u015ft\u0131r. Aferin, h\u00fcrriyetperver olan hikmet-i cedidnin himmetine ki, o m\u00fcstebid hikmet-i Yunaniyeyi d\u00f6rt duvar\u0131yla zir \u00fc zeber etmi\u015ftir. Demek muhakkak oldu ki: Ay\u00e2t\u0131n del\u00e2il-i i\u2019caz\u0131n\u0131n miftah\u0131 ve esrar-\u0131 bel\u00e2gat\u0131n ke\u015f\u015faf\u0131, yaln\u0131z bel\u00e2gat-\u0131 Arabiyenin madenindendir. Yoksa; felsefe-i Yunaniyenin destg\u00e2h\u0131ndan de\u011fildir. <\/span><\/p>\n

\n

Muhakemat, s. 66-73<\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00dcmmet-i \u0130slamiyenin ahk\u00e2m-\u0131 diniyede g\u00f6sterdi\u011fi teseyy\u00fcp ve ihmalin bence en m\u00fchim sebebi \u015fudur: <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Erk\u00e2n ve ahk\u00e2m-\u0131 zaruriye ki, y\u00fczde doksand\u0131r. Bizzat Kur\u2019an\u2019\u0131n ve Kur\u2019an\u2019\u0131n tefsiri m\u00e2hiyetinde olan s\u00fcnnetin mal\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7tihad\u00ee olan mesail-i hilafiye ise, y\u00fczde on nisbetindedir. K\u0131ymetce mesail-i hilafiye ile erk\u00e2n ve ahk\u00e2m-\u0131 zaruriye aras\u0131nda azim tefav\u00fct vard\u0131r. Mes\u2019ele-i i\u00e7tihadiye altun ise, \u00f6teki birer elmas s\u00fctundur. Acaba doksan elmas s\u00fctunu, on altunun himayesine vermek, mezcedip t\u00e2bi k\u0131lmak caiz midir? <\/span><\/p>\n

Cumh\u00fbru, b\u00fcrhandan ziyade me\u2019hazdeki kudsiyet imtisale sevkeder. M\u00fcctehid\u00eenin kitablar\u0131 vesile gibi cam gibi Kur\u2019an\u0131 g\u00f6stermeli, yoksa vekil, g\u00f6lge olmamal\u0131. <\/span><\/p>\n

Mant\u0131k\u00e7a mukarrerdir ki, zihin, melzumdan tebe\u00ee olarak l\u00e2z\u0131ma intikal eder ve l\u00e2z\u0131m\u0131n l\u00e2z\u0131m\u0131na tabii olarak etmez. Etse de, ikinci bir tevecc\u00fch ve kasd ile eder. Bu ise, gayr-i tabiidir. Mesel\u00e2; h\u00fckm\u00fcn me\u2019hazi olan \u015feriat kitaplar\u0131 melzum gibidir. Delili olan Kur\u2019an ise, l\u00e2z\u0131md\u0131r. Muharrik-i vicdan olan kudsiyet, l\u00e2z\u0131m\u0131n l\u00e2z\u0131m\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Cumhurun nazar\u0131 kitaplara temerk\u00fcz etti\u011finden, yaln\u0131z hayal meyal l\u00e2z\u0131m\u0131 tahattur eder. L\u00e2z\u0131m\u0131n l\u00e2z\u0131m\u0131n\u0131, n\u00e2diren tasavvur eder. Bu cihetle vicdan l\u00e2kaydl\u0131\u011fa al\u0131\u015f\u0131r, cumudet peyda eder. <\/span><\/p>\n

E\u011fer zaruriyat-\u0131 diniyede do\u011frudan do\u011fruya Kur\u2019an g\u00f6sterilse idi, zihin tabii olarak m\u00fcsevvik-i imtisal ve m\u00fbk\u0131z-\u0131 vicdan ve l\u00e2z\u0131m-\u0131 z\u00e2t\u00ee olan \u201ckudsiyet\u201de intikal ederdi. Ve bu suretle kalbe meleke-i hassasiyet gelerek, iman\u0131n ihtarat\u0131na kar\u015f\u0131 asamm kalmazd\u0131. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Demek \u015feriat kitaplar\u0131, birer \u015feffaf cam m\u00e2hiyetinde olmak l\u00e2z\u0131m gelirken, m\u00fcrur-u zamanla mukallidlerin hatas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden paslan\u0131p, hicab olmu\u015flard\u0131r. Evet bu kitaplar, Kur\u2019an\u2019a tefsir olmak l\u00e2z\u0131m iken ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na tasnifat h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7mi\u015flerdir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

H\u00e2c\u00e2t-\u0131 diniyede cumhurun enzar\u0131n\u0131 do\u011frudan do\u011fruya, c\u00e2zibe-i i\u2019caz ile revnekdar ve kudsiyetle h\u00e2ledar ve daima \u00eem\u00e2n vas\u0131tasiyle vicdan\u0131 ihtizaza getiren Hitab-\u0131 Ezelinin timsali bulunan Kur\u2019an\u2019a \u00e7evirmek \u00fc\u00e7 tarikledir : <\/span><\/p>\n

1- Ya m\u00fcellif\u00eenin bihakk\u0131n l\u00e2y\u0131k olduklar\u0131 derin bir h\u00fcrmeti, emniyeti tenkid ile k\u0131r\u0131p, o hicab\u0131 izale etmekdir. Bu ise, tehlikedir, insafs\u0131zl\u0131kt\u0131r, zul\u00fcmd\u00fcr. <\/span><\/p>\n

2- Yahut tedric\u00ee bir terbiye-i mahsusa ile k\u00fct\u00fcb-\u00fc \u015feriat\u0131 \u015feffaf birer tefsir suretine \u00e7evirip, i\u00e7inde Kur\u2019an\u2019\u0131 g\u00f6stermektir. Selef-i m\u00fcctehid\u00eenin kitaplar\u0131 gibi; \u201cMuvatta\u201d, \u201cF\u0131kh-\u0131 Ekber\u201d gibi. Me\u2019sel\u00e2 : Bir adam \u0130bn-i Hacer\u2019e nazar etti\u011fi vakit, Kur\u2019an\u2019\u0131 anlamak ve Kur\u2019an\u2019\u0131n ne dedi\u011fini \u00f6\u011frenmek maksadiyle nazar etmeli. Yoksa \u0130bn-i Hacer\u2019in ne dedi\u011fini anlamak maksad\u00eeyle de\u011fil. Bu ikinci tarik de zamana muhta\u00e7t\u0131r. <\/span><\/p>\n

3- Yahut cumhurun nazar\u0131n\u0131, ehl-i tarikat\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, o hicab\u0131n fevkine \u00e7\u0131kararak \u00fcst\u00fcnde Kur\u2019an\u0131 g\u00f6sterip, Kur\u2019an\u2019\u0131n halis mal\u0131n\u0131 yaln\u0131z ondan istemek ve bilvas\u0131ta olan ahk\u00e2m\u0131 vas\u0131tadan aramakt\u0131r. Bir \u00e2lim-i \u015feriat\u0131n va\u2019z\u0131na nisbeten, bir tarikat \u015feyhinin va\u2019z\u0131ndaki olan hal\u00e2vet ve c\u00e2zibiyet bu s\u0131rdan ne\u015f\u2019et eder. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Umur-u mukarreredendir ki, efk\u00e2r-\u0131 \u00e2mmenin bir\u015feye verdi\u011fi m\u00fck\u00e2fat, g\u00f6sterdi\u011fi ra\u011fbet ve tevecc\u00fch ekseriya o \u015feyin kemaline nisbeten de\u011fildir, belki ona derece-i ihtiya\u00e7 nisbetindedir. Bir saat\u00e7\u0131n\u0131n bir all\u00e2meden ziyade \u00fccret almas\u0131 bunu te\u2019yid eder. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

E\u011fer cemaat-\u0131 \u0130slamiyenin h\u00e2c\u00e2t-\u0131 zaruriye-i diniyesi bizzat Kur\u2019an\u2019a m\u00fcteveccih olsa idi, o Kitab-\u0131 M\u00fcbin, milyonlarca kitaplara taksim olunan ra\u011fbetten daha \u015fedit bir ra\u011fbete, ihtiya\u00e7 neticesi olan bir tevecc\u00fche mazhar olur. Ve bu suretle n\u00fcfus \u00fczerinde b\u00fct\u00fcn manasiyle h\u00e2kim ve n\u00e2fiz olurdu. Yaln\u0131z tilavetiyle taberr\u00fck olunan, bir m\u00fcbarek derecesinde kalmazd\u0131… <\/span><\/p>\n

Bununla beraber zaruriyat-\u0131 diniyeyi; mesail-i c\u00fcz\u2019iyye-i fer\u2019iyye-i hilafiye ile mezcedip, ona t\u00e2bi gibi k\u0131lmakta, b\u00fcy\u00fck bir hatar vard\u0131r. Zira \u201cMusavvibe\u201d1 nin muhalifi olan \u201cTahtieci\u201dlerden biri der ki: \u201cMezhebim hakd\u0131r, hata ihtimali var. Ba\u015fka mezheb hatad\u0131r, sevaba ihtimali var.\u201d Halbuki cumhur-u avam, mezhebde imtizac etmi\u015f olan zaruriyat\u0131, nazariyat-\u0131 i\u00e7tihadiyeden vaz\u0131han temyiz etmedi\u011finden, sehven veya vehmen tahtieyi filc\u00fcmle te\u015fmil edebilir. Bu ise, hatar-\u0131 azimdir. Bence tahtieci hubb-u nefisden ne\u015f\u2019et eden inhisar zihniyeti illetiyle mal\u00fbld\u00fcr. Ve Kur\u2019an\u2019\u0131n c\u00e2miiyetinden ve umum tabakat-\u0131 be\u015fere \u015f\u00fcmul-\u00fc hitab\u0131ndan gafletle mes\u2019uld\u00fcr. <\/span><\/p>\n

Hem tahtiecilik fikri, su-i zan ve tarafgirlik hissinin menba\u0131 oldu\u011fundan, \u0130sl\u00e2mda l\u00e2z\u0131m olan tesan\u00fcd-\u00fc ervah, tevhid-i kul\u00fbb, teh\u00e2b\u00fcb ve teav\u00fcne b\u00fcy\u00fck rahneler a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki h\u00fcsn-\u00fc zanla, muhabbet ve vahdetle me\u2019muruz. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Bu mes\u2019eleyi yazd\u0131ktan biraz zaman sonra, bir gece r\u00fc\u2019yada Cen\u00e2b-\u0131 Peygamber Sallallahu Aleyhi Vesellem Efendimizi g\u00f6rd\u00fcm. Bir medresede huzur-u saadetde bulunuyordum. Cen\u00e2b-\u0131 Peygamber bana Kur\u2019andan ders vereceklerdi. Kur\u2019an\u0131 getirdikleri s\u0131rada, Hazret-i Peygamber Sallallahu Aleyhi Vesellem Efendimiz Kur\u2019ana ihtiramen k\u0131yam buyurdular. O dakikada, \u015fu k\u0131yam\u0131n, \u00fcmmeti ir\u015fad i\u00e7in oldu\u011fu birden hat\u0131r\u0131ma geldi. <\/span><\/p>\n

Bil\u00e2here bu r\u00fcyay\u0131 suleha-y\u0131 \u00fcmmetten bir zata hik\u00e2ye ettim. \u015eu suretle tabir etti : \u201cBu b\u00fcy\u00fck bir i\u015faret ve be\u015farettir ki, Kur\u2019an-\u0131 Azim\u00fc\u015f\u015fan l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu mevki-i muallay\u0131 b\u00fct\u00fcn cihanda ihraz edecektir.\u201d <\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\n

S\u00fcn\u00fbhat, s. 31-35 <\/em><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

Kur\u2019\u00e2n, \u015fu kit\u00e2b-\u0131 keb\u00eer-i k\u00e2inat\u0131n bir terc\u00fcme-i ezeliyesi; ve \u00e2y\u00e2t-\u0131 tekviniyeyi okuyan m\u00fctenevv\u00ee dillerinin terc\u00fcm\u00e2n-\u0131 ebed\u00eesi; ve \u015fu \u00e2lem-i gayb ve \u015feh\u00e2det kitab\u0131n\u0131n m\u00fcfessiri; ve zeminde ve g\u00f6kte gizli esm\u00e2-i \u0130l\u00e2hiyenin m\u00e2nev\u00ee haz\u00eenelerinin ke\u015f\u015faf\u0131; ve sut\u00fbr-u h\u00e2dis\u00e2t\u0131n alt\u0131nda muzmer hak\u00e2ik\u0131n mift\u00e2h\u0131; ve \u00e2lem-i \u015eeh\u00e2dette \u00e2lem-i gayb\u0131n lis\u00e2n\u0131; ve \u015fu \u00e2lem-i \u015feh\u00e2det perdesi arkas\u0131nda olan ve \u00e2lem-i gayb cihetinden gelen iltif\u00e2t\u00e2t-\u0131 ebediye-i Rahm\u00e2niye ve hit\u00e2b\u00e2t-\u0131 ezeliye-i S\u00fcbh\u00e2niyenin haz\u00eenesi; ve \u015fu \u0130sl\u00e2miyet \u00e2lem-i m\u00e2nev\u00eesinin g\u00fcne\u015fi, temeli, hendesesi; ve av\u00e2lim-i uhreviyenin mukaddes haritas\u0131; ve z\u00e2t ve s\u0131f\u00e2t ve esm\u00e2 ve \u015eu\u00fbn-u \u0130l\u00e2hiyenin kavl-i \u015f\u00e2rihi, tefsir-i v\u00e2z\u0131h\u0131, b\u00fcrh\u00e2n-\u0131 k\u00e2t\u0131\u0131, terc\u00fcm\u00e2n-\u0131 s\u00e2t\u0131\u0131; ve \u015fu \u00e2lem-i ins\u00e2niyetin m\u00fcrebb\u00eesi; ve ins\u00e2niyet-i k\u00fcbra olan \u0130sl\u00e2miyetin m\u00e2 ve ziy\u00e2s\u0131; ve nev-i be\u015ferin hikmet-i hak\u00eekiyesi; ve ins\u00e2niyeti saadete sevk eden hak\u00eeki m\u00fcr\u015fidi ve h\u00e2d\u00eesi; ve insanlara hem bir kit\u00e2b-\u0131 \u015feriat, hem bir kit\u00e2b-\u0131 du\u00e2, hem bir kit\u00e2b-\u0131 hikmet, hem bir kit\u00e2b-\u0131 ub\u00fbdiyet, hem bir kit\u00e2b-\u0131 emir ve d\u00e2vet, hem bir kit\u00e2b-\u0131 zikir, hem bir kit\u00e2b-\u0131 f\u0131kir, hem insan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00e2c\u00e2t-\u0131 m\u00e2neviyesine merci olacak \u00e7ok kitaplar\u0131 tazammun eden tek, c\u00e2m\u00ee bir kit\u00e2b-\u0131 mukaddes, hem b\u00fct\u00fcn evliy\u00e2 ve s\u0131dd\u00eek\u00eenin ve uref\u00e2 ve muhakkik\u00eenin muhtelif me\u015freblerine ve ayr\u0131 ayr\u0131 mesleklerine, herbirindeki me\u015frebin mez\u00e2k\u0131na l\u00e2y\u0131k ve o me\u015frebi tenvir edecek ve herbir mesle\u011fin mes\u00e2k\u0131na muv\u00e2f\u0131k ve onu tasvir edecek birer ris\u00e2le ibr\u00e2z eden mukaddes bir k\u00fct\u00fcph\u00e2ne h\u00fckm\u00fcnde bir kit\u00e2b-\u0131 sem\u00e2v\u00eedir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kur\u2019\u00e2n Ar\u015f-\u0131 Azamdan, \u0130sm-i Azamdan, her ismin mertebe-i \u00e2zam\u0131ndan geldi\u011fi i\u00e7in -Onikinci S\u00f6zde bey\u00e2n ve ispat edildi\u011fi gibi- Kur\u2019\u00e2n; b\u00fct\u00fcn \u00e2lemlerin Rabbi \u00eetib\u00e2riyle Allah\u2019\u0131n kel\u00e2m\u0131d\u0131r, hem b\u00fct\u00fcn mevcud\u00e2t\u0131n \u0130l\u00e2h\u0131 \u00fcnv\u00e2n\u0131yla Allah\u2019\u0131n ferm\u00e2n\u0131d\u0131r, hem b\u00fct\u00fcn sem\u00e2v\u00e2t ve arz\u0131n H\u00e2l\u0131k\u0131 n\u00e2m\u0131na bir hitapt\u0131r, hem Rub\u00fbbiyet-i Mutlaka cihetinde bir m\u00fck\u00e2lemedir, hem saltan\u00e2t-\u0131 \u00e2mme-i S\u00fcbh\u00e2niye hes\u00e2b\u0131na bir hutbe-i ezeliyedir, hem rahmet-i v\u00e2si\u00e2-i muh\u00eeta nokta-i nazar\u0131nda bir defter-i iltif\u00e2t\u00e2t-\u0131 Rahm\u00e2niyedir, hem ul\u00fbhiyetin azamet-i ha\u015fmeti haysiyetiyle ba\u015flar\u0131nda b\u00e2zan \u015fifre bulunan bir muhabere \u0131necmuas\u0131d\u0131r, hem \u0130sm-i Azam\u0131n muh\u00eetinden n\u00fcz\u00fbl ile Ar\u015f-\u0131 Azam\u0131n b\u00fct\u00fcn muh\u00e2t\u0131na bakan ve tefti\u015f eden hikmetfe\u015f\u00e2n bir kit\u00e2b-\u0131 mukaddestir. Ve \u015fu s\u0131rdand\u0131r ki, \u201cKel\u00e2mullah\u201d \u00fcnv\u00e2n\u0131, kem\u00e2l-i liy\u00e2katle Kur\u2019\u00e2n\u2019a verilmi\u015f ve d\u00e2im\u00e2 da veriliyor. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kur\u2019\u00e2n\u2019dan sonra, s\u00e2ir enbiy\u00e2n\u0131n k\u00fct\u00fcb ve suhuflar\u0131 derecesi gelir. S\u00e2ir nihayetsiz kel\u00eem\u00e2t-\u0131 \u0130l\u00e2hiyenin ise hir k\u0131sm\u0131 dahi, has bir \u00eetibarla, c\u00fcz\u2019\u00ee bir \u00fcnvan ile, hus\u00fbsi bir tecell\u00ee ile, c\u00fcz\u2019\u00ee bir isim ile ve has hir rububiyet ile ve mahsus bir saltanat ile ve hususi bir rahmet ile z\u00e2hir olan ilh\u00e2m\u00e2t suretinde bir m\u00fck\u00e2lemedir. Melek ve be\u015fer ve hayvan\u00e2t\u0131n ilhamlar\u0131, k\u00fclliyet ve hususiyet \u00eetib\u00e2riyle \u00e7ok muhteliftir. <\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kur\u2019\u00e2n, as\u0131rlar\u0131 muhtelif b\u00fct\u00fcn enbiy\u00e2n\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 ve me\u015frepleri muhtelif b\u00fct\u00fcn evliy\u00e2n\u0131n ris\u00e2lelerini ve meslekleri muhtelif b\u00fct\u00fcn asfiy\u00e2n\u0131n eserlerini icm\u00e2len tazammun eden; ve cih\u00e2t-\u0131 sittesi parlak ve evham ve \u015f\u00fcbeh\u00e2t\u0131n zul\u00fcm\u00e2t\u0131ndan musaff\u00e2; ve nokta-i istin\u00e2d\u0131 bilyak\u00een vahy-i sem\u00e2v\u00ee ve kel\u00e2m-\u0131 ezel\u00ee; ve hedef\u0131 ve g\u00e2yesi, bilm\u00fc\u015f\u00e2hede saadet-i ebediye; i\u00e7i bilbed\u00e2he h\u00e2lis hid\u00e2yet; \u00fcst\u00fc bizzar\u00fbre env\u00e2r-\u0131 \u00eeman; alt\u0131 biilmelyak\u00een delil ve b\u00fcrhan; sa\u011f\u0131 bittecr\u00fcbe teslim-i kalb ve vicdan; solu biaynelyak\u00een teshir-i ak\u0131l ve iz\u2019an; meyvesi bihakkalyak\u00een rahmet-i Rahm\u00e2n ve d\u00e2r-\u0131 Cin\u00e2n; mak\u00e2m\u0131 ve rev\u00e2c\u0131 bilhadsi\u2019s-s\u00e2d\u0131k makbul-\u00fc melek ve ins ve c\u00e2n bir kit\u00e2b-\u0131 sem\u00e2v\u00eedir. <\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015farat\u00fc’l \u0130’caz, s. 15-16 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kur\u2019\u00e2n Ayine \u0130ster, Vekil \u0130stemez <\/span><\/p>\n

\u00dcmmetteki cumhuru, hem av\u00e2m\u0131n um\u00fbmu; b\u00fcrhandan ziy\u00e2de, mehazdaki kudsiyet \u015fevk-i itaat verir, sevk eder imtis\u00e2le. <\/span><\/p>\n

\u015eeriat, y\u00fczde doksan\u0131 m\u00fcsellem\u00e2t-\u0131 \u015fer\u2019\u00ee, zar\u00fbriy\u00e2t-\u0131 d\u00een\u00ee birer elmas s\u00fctundur. <\/span><\/p>\n

\u0130\u00e7tih\u00e2d\u00ee, hil\u00e2fi, fer\u2019\u00ee olan mes\u00e2il, y\u00fczde ancak on olur. Doksan elmas s\u00fctunu, on alt\u0131n\u0131n sahibi <\/span><\/p>\n

Kesesine koyamaz, ona t\u00e2b\u00ee k\u0131lamaz. Elmaslar\u0131n m\u00e2deni, Kur\u2019\u00e2n ve hem had\u00eestir onun mal\u0131; oradan her zaman istemeli. <\/span><\/p>\n

Kitaplar, i\u00e7tihadlar, Kur\u2019\u00e2n\u2019\u0131n \u00e2yinesi, yahut d\u00fcrb\u00een olmal\u0131; g\u00f6lge, vekil istemez o \u015fems-i mu\u2019cizbey\u00e2n. <\/span><\/p>\n

\n

S\u00f6zler, s. 645 <\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u00a0<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/span><\/p>\n

1. Bizde birisi demi\u015ftir : <\/span><\/p>\n

Her zerrede temay\u00fcl ayand\u0131r tek\u00e2m\u00fcle <\/span><\/p>\n

Her soyda f\u00fcyuz-u h\u00fcveyda – n\u00fcma ile <\/span><\/p>\n

Bir nokta-i kemale \u015fitab \u00fczre k\u00e2inat, <\/span><\/p>\n

Ol noktaya tevecc\u00fch ile y\u00fckselir hayat. <\/span><\/p>\n

KAHR\u0130YYAT<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kaynak:\u00a0 K\u00f6pr\u00fc<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bedi\u00fczzaman Said Nursi \u00a0 Takarr\u00fcr etmi\u015f usuldendir: Ak\u0131l ve nakil tearuz ettikleri vakitte, ak\u0131l as\u0131l itibar ve nakil te\u2019vil olunur. Fakat o ak\u0131l ak\u0131l olsa gerektir. Hem de tahakkuk etmi\u015f: Kur\u2019an\u2019\u0131n her bir taraf\u0131nda inti\u015far eden makas\u0131d-\u0131 esasiye ve anas\u0131r-\u0131 asliye d\u00f6rtd\u00fcr. Onlar da: \u0130sbat-\u0131 Sani-i V\u00e2hid ve N\u00fcb\u00fcvvet ve Ha\u015fr-i cisman\u00ee ve Adalettir. Yani […]<\/p>\n","protected":false},"author":100000,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[169],"tags":[606,605],"class_list":["post-816","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-risaleinurda-kuran","tag-cagdas-kuran","tag-risalei-nurda-kuran"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/100000"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=816"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/816\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=816"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/risaleforum.net\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}