JavaScript devre dışı. Daha iyi bir deneyim için, önce lütfen tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.

Konuya cevap cer

Mesaj: <blockquote data-quote="ABDULLAH4" data-source="post: 295054" data-attributes="member: 1004566">Güzel ve  Çirkin Huylar İttikaYüce Allah'dan korkmak, haramdan ve şüpheli şeylerden sakınmaktır. Böyle bir hale "Takva" denir. Bunun sahibine de  "Müttakî" denilir. Müttakî olan bir zat, güvenilir ve itimat edilir bir insan  demektir. Ondan hiç bir kimseye zarar gelmez.İslâm önünde insanlar esasen birbirine  eşittirler. Bunların seçkinliği ancak takva iledir. Kur'an-ı Kerimde  buyurulmuştur:"Şüphe yok ki, Allah yanında en iyiniz,  en çok müttakî olanınızdır." İttikanın karşıtı fısk'dır, fücur'dur.  Daha açığı, doğru yoldan çıkmak, Allah'a asi olmak, haram ve şüpheli şeylerden  kaçınmamaktır. Böyle bir halin sonucu da felâkettir, azabdır.EdebGüzel terbiye ve güzel huylarla  vasıflanmaktır, utanılacak şeylerden insanı koruyan bir hal demektir.Edeb, insan için büyük bir şereftir.  Edebin karşıtı İsaet'dir ki, kötülük yapmak ve terbiyeye aykırı davranmak  demektir.Edeb, insanın süsüdür. Edeb, insanı nefsin arzusuna uymaktan korur ve kurtarır. "İnsanın edebi, zehebinden (altınından)  iyidir" denilmiştir.Edebden yoksun olan bir insan, bir  toplum için zararlı mikroblardan daha tehlikelidir.İhsanBağışlama, iyilik etme, bahşiş verme,  hayır olarak yapılması uygun olan bir şeyi yapma demektir. İhsan, adaletin  üstünde bir faziletdir. Bir âyet-i kerimede buyurulmuştur:"İhsan ediniz; şübhe  yok ki, Allah ihsan edenleri sever."Diğer bir âyet-i  kerimede de buyurulmuştur:"Yüce Allah sana ihsan  ettiği gibi, sen de ihsan et."ihlâsHerhangi bir işi güzel  bir niyetle ve saf bir kalb ile yapmak, işe başka bir şey karıştırmamaktır.  Böyle bir hâle, "Hulûs" da denir, Yapılan görevlerin değerleri ihlâsa göre  artar. İhlâsın karşıtı Riya (gösteriş)dir. Bir görevi yalnız bir gösteriş için  veya maddî bir yarar için yapmaktır.Riyakâr bir insan,  temiz ruhlu, iyi bir insan değildir. Yaptığı işlerin mükâfatını Allah'dan  dilemeğe yüzü olmaz. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Şüphe yok ki Allah, sadece kendisi için  yapılan ve kendi rızası için istenen bir işi kabul eder.İstikametHer işte doğruluk üzere  bulunmak, adaletten ve doğruluktan ayrılmayıp din ve akıl çerçevesi içinde  yürümek demektir. Din ve dünya görevlerini olduğu gibi yapmaya çalışan bir  müslüman, tam istikamet sahibi bir insandır. Böyle bir insan toplumun en önemli  bir organı sayılır.İstikametin karşıtı, hıyanettir ki, doğruluğu bırakıp verilen sözü gözetmemek, caymak, emanete riayet  etmemektir, insanların haklarına tecavüz etmektir. Bir âyet-i kerimede,  Peygamber Efendimize hibaten şöyle buyurulmuştur:"Emrolunduğun gibi  istikamette bulun."İşte bu âyet-i kerime,  istikametin ne kadar önemli ve gerekli olduğunu göstermeğe yeter.İtaatÜst amirin dince yasak  olmayan emirlerini dinleyip ona göre yürümektir. Yüce Allah'ın buyruklarını dinleyip tutmak bir taattır. İnsanın mutluluğu da bu taata bağlıdır. Bunun  karşıtı isyandır. Yüce Allah'ın emirlerini dinlemeyen bir insan günahkâr ve  hayırsız bir kimsedir ki, kendisini tehlikeye atmış olur. Artık böyle bir  kimseden insanlık ne bekleyebilir:Kur'an-ı Kerim'de şöyle  buyurulmuştur:"Allah'a itaat ediniz; Allah'ın  Peygamberine de, sizden olan idarecilere de itaat ediniz."İtimadGüvenmek ve emniyet etmek, bir şeye  kalben güvenip dayanmak demektir. Halkın güvenini kazanmak bir başarı eseridir. İktisadî ve içtimaî hayatın devamı itimadın varlığına bağlıdır. Onun için insan,  güzel ve doğru hareketleriyle herkesin güvenini kazanmaya çalışmalıdır. İtimada  aykırı olan şey, hiyanettir, işi kötüye kullanmaktır ki, bunun sonucu pek  korkunçtur.İktisadHer işte denge üzerinde bulunmaktır.  Gereğinden fazla veya noksan harcama yapmaktan kaçınmaktır. İnsan iktisada uyma  sayesinde rahat yaşar. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"İktisad üzere bulunan  fakir olmaz."İktisadın karşıtı israf'dır, aşırı gitmektir. İsraf, yemek, içmek, giyinip gezmek gibi işlerde  belli bir ölçüyü aşmaktır ki, haramdır. Ferdlerin ve cemiyetlerin yıkılmasına  sebebdir. Bunun içindir ki, Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulmuştur:"Allah israf edenleri sevmez."Bir de "Takdîr" vardır  ki, bir şeyi gereğinden çok fazla kısmaktır. Bu da uygun değildir.ÜlfetUygun kimselerle güzel bir şekilde  görüşüp konuşmak demektir. İnsanlar devamlı olarak yalnız başlarına  yaşayamazlar. Birbirleri ile görüşmek zorundadırlar. Güzel bir ahlâka sahib olan  kimse, herkesle güzel görüşür, onların sevgisini kazanır. Bu  hale, "Ünsiyet" de denir. Bunun karşıtı "Uzlet" kenara çekilmek, yalnız başına  kalmak, herkesten uzaklaşmaktır. Herkesle görüşmek uygun olmadığı gibi,  herkesten kaçınmak da uygun değildir. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Mümin ülfet eder ve  ülfet olunur. Ülfet etmeyen ve ülfet olunmayan kimsede ise hayır yoktur. İnsanların hayırlısı, insanlar için hayırlı olanıdır."EmniyetBir şeye güvenmek  manasına geldiği gibi, insanda doğruluktan ileri gelen bir huy anlamına da  gelir. İnsanların sırlarını ve mallarını güzelce saklamak da, bir emniyet  halidir. Emniyetin karşılığı "Hiyanettir" sözünde durmamaktır.Ferdleri arasında  emniyet bulunmayan bir toplum geleceğinden güven içinde bulunamaz. Emniyeti  kötüye kullanmak münafıklık alâmetidir. Bir hadis-i şerifde şöyle  buyurulmuştur:"Münafıkın alâmeti  üçtür: Konuşunca yalan söyler, söz verince cayar, emanet edilince hiyanette  bulunur."İnsafAdalet içinde hareket  etmek ve gerçeği kabul etmektir. İnsaf, ciddî ve iyi huylu bir insanın  alâmetidir. Bunun karşılığı zulümdür, haksızlık etmektir, hak olan şeyi  inkârdır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"İnsaf dinin  yarısıdır."Çünkü gerçek din,  faydalı olan şeylerin kabul edilerek yapılması ve zararlı şeylerden sakınılması demektir. İnsaf sahibi olan kimse, muhakkak dinin yarısını teşkil eden o yararlı  şeyleri anlar ve kabullenir. Böylece insaf, kendisinde dinin yarısı gibi  sayılır.BeşaşetGüleryüzlü olmak ve  hoş bir hale sahib olmak demektir. Beşaşet, ruhtaki saflık ve neş'enin yüzde  parıltısı demektir. Karşılığı Ubuset yüz ekşiliğidir. İnsan daima güler yüzlü  olmalı, hiç kimseye karşı çatık kaşlı bulunmamalıdır. Güleryüzlülük bir sadaka  ve bahşiş sayılır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur."Allah muhakkak ki yumuşak  huylu ve parlak yüzlü kulunu sever." Te'dibTerbiye etmek, edeb ve  ahlâk üzere yetiştirmek demektir. Bunun karşıtı da, terbiyeyi terk etmek,  yapmamaktır. Terbiye işinde asla gevşeklik yapmamalıdır. Kendi çocuklarını güzelce terbiye etmeye çalışmak, her aile idarecileri için vacib olan bir  görevdir. Burada yapılacak dikkatsizliğin zararları yalnız bir aileye ve ferde  değil, koca bir topluma aittir. Denmiştir ki:"Baba ile ananın  terbiye etmediğini, gece ile gündüz (zaman) terbiye eder. Zamanın terbiye  etmediğini de, Cehennem terbiye eder."TeenniBir işte acele etmeyip  düşünerek hareket etmektir. Böyle bir davranışa "Teüde"de denir. Vakti gelip çatan hayırlı bir iş için teenniye (yavaş davranmaya) gerek yoktur. Fakat henüz zamanı gelmeyen bir  iş içinde acele etmek, pişmanlık doğuracağından doğru değildir.Teenni'nin karşıtı istical, acele etmektir. Bir şeyi zamanından önce elde etmeğe çalışmaktır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Yavaş davranmak  (teennî) Rahman'dan, acele ise Şeytandandır." Diğer bir hadis-i şerifde de şöyle buyurulmuştur:"Âhiret işi müstesna,  her işte yavaş ve tedbirli davranmak hayırlıdır."Ta'zîmHürmete değer bir  kimse hakkında, büyük sayıldığını gösterecek şekilde güzel bir davranışta  bulunmak demektir. Bunun karşıtı "Tahkîr"dir, küçümseme hareketidir ki, asla  caiz değildir.İlim, edeb ve yaş bakımından bizden büyük olanlara saygı göstermek, bizden küçük olanlara da sevgi  göstermek bizim için bir görevdir. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Bizim büyüklerimize  saygı göstermeyen ve küçüklerimize merhamet etmeyen bizden değildir."Tefe'ülBir şeyi uğur saymak, bir  olayı bir hayrın başlangıcı görmektir. Bu güzel bir zan işi olduğundan iyidir.  Bunun karşıtı "Teşe'üm ve Tatayyür"dür. Bu da bir şeyi uğursuz görmek, nefsin  nefret duyduğu bir işi uğursuzluğa bir alâmet saymak demektir. Bir kuşun ötüşünü  veya bir tarafa uçuşunu uğursuzluğa yormak gibi... Bu ise, kötü bir zan ve  kuruntu eseri olduğundan caiz değildir.Herhangi bir olaydan  uğursuzluk hükmü çıkararak ümitsizliğe ve kuruntuya saplanmak doğru değildir.  Bazı günlere ve zamanlara uğursuzluk yorumunda bulunmak da uygun değildir.Peygamber Efendimiz  buyurmuştur:"Hayıra yorma, güzel söz,  temiz lâf hoşuma gider."İnsan hayırlı söz  söylemeli, fena ve uğursuz sözlerden dilini korumalıdır.TefekkürDüşünmek ve bir iş üzerinde fikri geliştirmek demektir. Yüce Allah'ın kudretine delâlet eden  varlıkları düşünmeye dalmak bir ibadettir. Birçok maddî ve manevî buluşlar ve  yükselmeler hep tefekkür (düşünme) sayesinde olmuştur.Tefekkürün karşıtı, Gaflet'tir. Düşünceden yoksun olmaktır ki, insana asla yakışmaz. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Yüce Allah'ın  yaratmış olduğu şeyler üzerinde düşününüz; fakat Allah'ın zatı hakkında  düşünmeyiniz, helâk olursunuz."TevazuKendini büyük  görmemek, bulunduğu dereceden daha aşağı derecede saymaktır. Bunun karşıtı "Tekebbür"dür, "Tecebbür"dür. Kendini büyük görmek, bulunduğu derecenin çok  üstünde saymak, geçici şeylere güvenerek ona buna çalım satmak ve gururlanmaktır  ki, çok kötü bir huydur. Bir hadis-i şerif şu anlamdadır:"Yüce Allah ölçülü  davrananı zengin eder, israf edeni de fakir düşürür. Tevazu göstereni yükseltir,  büyüklenen kimseyi de kırıp geçirir."TevekkülAllah'a güvenmek, kulluk  görevini yaptıktan sonra başarıyı Allah'dan beklemek ve insan gücünün  yetişemediği şeyleri Yüce Allah'a bırakıp ümitsizliğe ve keder içine  düşmemektir. Tevekkülden yoksun olmak büyük bir noksanlıktır. Bir mümin bilir  ki, herhangi bir işin elde edilmesi için, sadece sebeblerin varlığı yeterli  değildir. Allah'ın dilemediği bir iş; hiç bir zaman meydana gelemez. O'nun  dilediği bir şeyi de hiç kimse engelleyemez. Bununla beraber tevekkül, sebeblere  sarılmaya engel değildir. Yüce Allah olayları birer sebebe bağlamıştır. Bu  konuda İlâhî kanunlara uymak gerekir. Peygamber Efendimiz, devesini bir şeye  bağlamaksızın dışarıda bırakıp Peygamberin huzuruna gelen Amr ibni Umeyye'ye şöyle buyurmuştur: "Deveni bağla da, tevekkül et."SebatSözde durmak, verilen  sözü yerine getirmek, bir işte, bir inançta veya bir düşüncede kararlı bulunmak  demektir. "Sabit (kararlı) olanlar nabit (başarılı) olurlar" sözü meşhurdur.  Sebat başarının bir şartıdır. Doğrusu hayırlı ve hakka bağlı olan işlerde sebat  etmek bir fazilettir. Faydasız olan boş şeylerde sebat göstermek ise, aklın  noksanlığına ve insafın yokluğuna delâlet edeceği için büyük bir kusurdur.CûdCömert davranmak,  insanlara ihtiyaçlarını bildirmelerine meydan vermeksizin ihsan ve ikramda  bulunmaktır. Verilmesi uygun olan şeyleri, uygun yerlere kolayca vermek huyudur  ki, buna sehavet de denir.Cûd ve seha (cömertlik),  insana yaraşan iyi bir huydur. Bunların karşıtı, hasislik, cimrilik ve tama'dır  ki, insanlara asla yakışmaz. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur: "Cömert kimsenin yemeği şifadır. Hasis (cimri) kimsenin yemeği de hastalıktır." HazmAnlayışla yürümek,  tedbirli davranmak ve sonucu bilinmeyen şeylere hemen atılmamaktır. Karşıtı, tedbirsizliktir. Tedbirli hareket edenler pişmanlık duymazlar. Bununla beraber  hazm (ihtiyatlı bulunmak), bazan kötü kuruntulardan da ileri gelir. Onun için  hazm deyip de teşebbüste tereddüt ve kuruntuya düşmemelidir. Onun için bir  hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"Hazm bir  kötüzan'dır."HüsnüzanGüzel sanma veya bir şeyin iyiliği üzerinde inanç beslemedir. Bunun karşıtı Suizan (kötü sanma)dır. İnsan kötüzan beslemekle hiç bir zaman aşırı gitmemelidir. Hiç kimse hakkında da  yok yere kötüzanda bulunmamalıdır.Doğrusu, herhangi bir  kimse hakkında körü körüne "Pek iyi bir insandır" diye hüküm vermek de hüsnü  zannı kötüye kullanmak olacağından iyi bir davranış değildir. Onun bunun  işlerini araştırmak, kusurlarını öğrenme arzusunda bulunmak, tecessüs denilen,  kötüzandan doğan ve ahlâka aykırı olan bir harekettir ve haramdır. Bunun  hakkında Kur'an-ı Kerimde buyurulmuştur:"Şüphe yok ki, zannın  bir kısmı günahtır."Hıfz-ı LisanDili gereksiz  sözlerden koruyup ihtiyaçtan fazla söz söylememek halidir ki, çok iyidir. Bunun  karşıtı "Malâyani" denilen faydasız şeylerle uğraşmak ve ağıza gelen her şeyi  söylemektir.Akıllı olanlar çok kez  susarlar. Gerek görülmedikçe söz söylemek istemezler. Susmak çok güzel bir şeydir. Yeter ki, bir hakkın kaybolmasına veya bir gerçeğin yanlış anlaşılmasına  sebebiyet vermiş olmasın.Peygamber Efendimiz  (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurmuşlardır:"Her kim Allah'a ve  âhiret gününe iman ediyorsa hayır söylesin veya sussun."HakkYüce Allah'ın mübarek bir  ismidir. Her doğru olan ve değişmeyen şeye de hak denir. Bunun karşıtı "Batıl"  sözüdür.Herkesin meşru bir şekilde elinde bulundurduğu yetkiye veya mülke de hak denilmiştir. Bunun çoğulu  "Hukuk"dur.Her hak karşılığında bir  görev vardır. Bir insan hayat (yaşama) hakkına, namus ve şeref hakkına sahibdir.  Bunlara hiç kimsenin tecavüz hakkı yoktur. Her insan karşılıklı olarak bu hakka  sahib olduğu için herkes karşısındakinin hakkını kabul ve ona uygun hareket  etmekle görevlidir ve bu görevleri korumakla yükümlüdür. Bu haklara tecavüz  haramdır, cezayı gerektirir. Toplum düzenine engel olur.Hak hiç bir zaman  değişmez. Hakka, kuvvet ve diğer şeyler üstün gelemez. Geçici olarak kaybolan  bir hak, bir gün dünyada değilse bile âhirette meydana çıkacaktır.Hikmetİlim ile amelin  birleşmesinden meydana gelen yüksek bir sıfattır. Bilmeyen veya bildiği ile amel  etmeyen kimse hikmet sahibi değildir. Her şeyin aslını öğrenmek için edinilen  bilgiye de hikmet denir. Adâba, ahlâka, öğütlere ait güzel sözlere ve fıkralara  da hikmet denir.Hikmet sahibi olan  insanda, zekâ, ezberleme, güzel düşünme, kolaylıkla öğrenme, açık zihin, iyi  anlayış ve kavramları hafızada tutma gibi duygular belirir. Bir âyet-i kerimede buyurulmuştur:"Kendisine hikmet verilen kimseye,  muhakkak birçok hayır verilmiş olur."Bir hadis-i şerif de şöyle:"Hikmet, müminin yitiğidir. Onu nerede bulursa alır."HilmŞiddete sabredip tahammül  etmek, öfke ateşini söndürmek ve nefsi heyecandan korumaktır. Yerinde yapılan  böyle bir davranış büyük bir fazilettir. Bunun karşıtı "Hiddet, tehevvür"dür. Bu da bir öfke,  titizlik ve kızgınlık halidir. Hoşa gitmeyen bir olaydan dolayı gazab kuvvetinin  parlayıp meydana çıkmasıdır.Kızgınlık ve darılma halleri, kalbdeki  kanın taşması zamanında meydana gelen bir nefis değişikliğidir ki, haksız yere  olunca bir kusur sayılır, pişmanlığı gerektirir. Fakat akla uyarak haksızlığa  karşı olan bir öfke iyidir. Çünkü kutsal inançlar bununla korunur.Hilm, ilim ve hikmete bağlı olmalıdır.  Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"Hiç bir şeyin bir kimsede birleşmesi  ilimle hilmin birleşmesinden daha üstün olamaz."HamiyetKutsal şeyleri ve milletin haklarını gözetmek, namus ve şerefi suçlamadan koruma üzerinde gösterilen ve fikirleri  korumak yolunda gösterilen çabaya "Cahilce hamiyet" denir ki, bu pek  kötüdür.HayaUtanma, hicab, ar, namus manalarına  gelir. Çirkin şeylerden nefsin darlanması, edebe aykırı bir işin meydana  çıkmasından dolayı kalbin duygulanıp sıkıntı içinde kalması demektir. Bunun  eseri hemen yüzde belirmeye başlar.Haya pek güzel bir huydur. Bunun  karşıtı Vakahat (utanmazlık)tır. Batılı hak şeklinde görüp çekinmeksizin onu  yapmaktır.Hayasızlık, insanı insanlıktan çıkarır,  hayvanlardan daha aşağı düşürür. Bir hadis-i şerifin anlamı şöyle:"Haya imandan bir  bölümdür. İnsanlardan utanmayan Allah'dan da utanmaz."HuşuTevazu göstermek, hakka boyun eğmek,  korku ile sevgi karışımı olan saygılı bir tavır takınmak demektir. Karşıtı, gaflet içinde kendini büyük görme, kalb huzurundan yoksun olmadır. Bir ibadetin  değeri, huşua olan yakınlığı nisbetinde artar. Haşyet de, saygı ile karışık  kalble ilgili bir korkudur. Allah korkusuna "Haşyetullah" denir.Kalbinde Allah korkusu bulunmayan  kimsenin her çeşit fenalığı yapması mümkündür. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Hikmetin başı Allah  korkusudur."Yüce Allah'ın kudret ve  azametini düşünen her müminin kalbinde Allah korkusu parlar ve onu daima iyiliğe  götürür.Hayırİyilik demektir. Her helal olan mal ve  yarar da bir hayırdır, Allah'ın ihsanıdır. Allah rızasını kazanmaya sebeb olan  her güzel iş bir hayırdır. Geçerli olan asıl hayır da budur.Hayrın karşıtı "Şerr"dir.  Hakka ve yaratılışa uymayan ve kötü bir sonucu gerektiren her şey bir şerdir,  fenalıktır.Herkes için iyilik  istemeye "hayırhahlık" denir. Bu ruhun temizliğinden ileri gelir. Bütün hayır  müesseseleri, hayırseverliğin bir eseridir. Başkasının fenalığını istemek de,  "Bedhahlık"tır. Bu, bir ruh hastalığıdır ki, sahibinin kötü kimse olduğuna bir  alâmettir.İşte "hased",  çekememezlik ve kıskançlık denilen kötü hal, bu kötülükseverlikten başkası değildir.Başkasının hak kazanarak  elde ettiği nimetlerden rahatsız olup da o nimetlerin kaybolmasını istemek bir  hasedden ibarettir. Bu pek fena bir huy olduğundan bundan çok sakınmalıdır. Bir  hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"Hasedden kaçınınız;  çünkü ateş, odunları yakıp bitirdiği gibi, hased de güzel işleri (salih  amelleri) yer bitirir."Kötülüğe alet olan bir  varlığın kaybolmasını istemek hased sayılmaz. Yine başkasının elde ettiği bir  nimetin benzerine kavuşmayı istemek de hased değildir. Bu isteğe "Gıbta ve  Münafese" denir ki, bazı hallerde caizdir. Yüksek bir alimin ilmine ve  faziletine gıbta edilmesi (imrenilmesi) gibi...Dostlukİki ve daha çok kimseler  arasında meydana gelen samimi bir sevgi ve bağlılık demektir. Allah için olan  dostluk devam eder. Dünya için olan dostluk da bir akan yıldız gibi parlayıp  söner.Dostluğun karşıtı, düşmanlık, davet ve kindarlıktır. Bütün müslümanlar birbirine  dosttur. Çünkü aralarında sönmeyen bir din kardeşliği vardır. Peygamber  Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) ümmetine şöyle emretmiştir:"Birbirinize kin tutmayınız, hased  (kıskançlık) etmeyiniz, birbirinizden yüz çevirmeyiniz, ey Allah'ın kulları!... Kardeş olunuz. Bir müslümanın müslüman kardeşine üç günden çok dargın kalması helal olmaz."Başkasının bir kederinden ötürü  sevinmek de bir düşmanlık eseri olduğundan caiz değildir. Buna "Şematet" denir. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Kardeşin için şematet  eyleme (kötü haline sevinme); sonra Allah ona merhamet eder de, seni belâya  düşürür."DiyanetDindarlık yapmak,  dinin kutsal emirlerine uyarak gereği üzere hareket etmektir. Karşıtı dinsizliktir, din hükümlerine aykırı davranmaktır, bütün fenalıkların en büyük  kaynağıdır.İnsanların kurtuluşu,  temiz bir halde yaşayışı ve mutluluğa ermesi, ancak diyanet sayesindedir.  Diyanet doğuştan vardır. Gerek ferdler için ve gerekse cemiyetler için  zorunludur. Onun için diyanete sımsıkı sarılmalıdır. Bu, insanlığın yararı ve  selâmeti bakımından son derece gereklidir.ZikirAnmak ve hatırlamak  manasınadır. Yüce Allah'ın kutsal isimlerini anmak vacib olan bir görevdir, en  yüksek bir zikirdir.Yüce Allah'ı zikretmek, ya büyüklüğünü düşünmekle olur ki, bundan yüceltme ve tazim meydana  gelir. Ya da Allah'ın sonsuz kudretini düşünmekle olur. Bundan da korku ve hüzün doğar. Bir  de nimetlerini anmakla olur ki, bundan şükür ve hamd meydana gelir. Yahut pek  acaib ve üstün olan eserlerini düşünmekle olur. Bundan da uyanma ve ibret alma  yüz gösterir.Zikrin karşıtı, "Nisyan (unutma)"dır.  Yüce Allah'ın mübarek isimleri ile kulun gönlünü süslememesidir. Bu çok acınacak  bir dalgınlık eseridir. Bir âyet-i kerimede şöyle buyurulmuştur:"Allah'ı çok zikrediniz ki,  kurtulabilesiniz."Bir hadis-i şerifde de: "Zikrin en  faziletlisi Lâ ilâhe İllallah'dır. Duanın da en faziletlisi Elhamdülillah'dır,  " buyurulmuştur.RızaHoşnut olmak, uygunluk göstermek  herhangi bir hükmü veya işi kalben hoş görüp kabul etmektir. Bunun karşıtı kabul  etmemek, red etmek, itiraz etmektir.Yüce Allah'ın her hükmüne ve her  takdirine razı olmak bir kulluk görevidir. Gerçek olan bir şeye razı olmamak bir  ahmaklık işareti olduğu gibi, batıl bir şeye razı olmak da bir taşkınlık ve  isyan eseridir.Bir hadis-i şerifde şöyle  buyurulmuştur:"Allah bir kulu  severse, yalvarmasını dinlemek için onu bir sıkıntıyla sınar."RıfkYumuşaklık, yavaşlık,  nezaket ve tatlılıkla iş yapmak, sonu güzel olan bir şeye güzelce boyun eğmek  anlamındadır. Bunun karşıtı "Unf (şiddet), sertlik kabalık"dır ki, katı yürekli  olmaktan, sertlik göstermekten, nezakete aykırı davranmaktan ibarettir. İnsan,  yumuşaklık sayesinde en güç neticeleri elde edebilir. Düşmanca davranmak  yüzünden de, elde edilmesi pek yakın olan şeyleri imkânsız bir hale getirmiş olur.Bir hadis-i şerifde  buyurulmuştur:"Şüphesiz ki, Allah;  yumuşak huyludur ve yumuşak huyluluğu sever. Ve sertlik üzerine vermediği şeyi  yumuşak huyluluk üzerine verir."Diğer bir hadis-i şerifde  de şöyle buyurmuştur:"Yumuşaklıktan yoksun  olan, hayırdan da yoksun bulunur."Sa'yÇalışmak, bir maksadın  elde edilmesi için gereken gücü harcamaktır. Karşıtı "Atalet, bataet, meskenet  (gevşeklik, miskinlik, umursamazlık)"dır. Bu İslâm ruhuna asla uygun değildir. İnsan hak olan şeyleri elde etmek için düzenli bir çalışma ve gayret sahibi  olmalıdır. Bütün ilerlemeler gayret ve çalışmanın neticesidir. Kur'an-ı Kerimde  buyurulmuştur:"İnsan için çalıştığından  başkası yoktur."Ayıpları Örtmekİnsanların kusurlarını örtmek, görmemezlikten gelmek, başkalarına açıklamamak demektir. Karşıtı "Kusurları yayma"dır.Başkalarının kusurlarını arkalarından söylemek gıybettir. Öyle ki, bir kimsenin arkasından boyuna,  elbisesine, yiyip içmesine, gezip yürümesine varıncaya kadar bir kusurunu dil  göz veya el ile işaret ederek göstermek de bir gıybettir. Çünkü bunları öğrenince üzüleceğinde şübhe yoktur.Başkalarına, yapmadıkları kusurları yüklemek de iftiradır, buhtandır. Bunlar İslâm terbiyesine aykırıdır,  kesinlikle haramdır.Bir hadis-i şerifde şöyle  buyurulmuştur:"Ne mutlu o kimseye ki,  kendi kusuru kendisine, başkalarının kusurlarını görmeye zaman bırakmaz."Onun için insan, kendi  kusurunu görüp onu düzeltmeye çalışmalıdır. Ancak uygunsuz işleri hiç  çekinmeksizin yapıp duran günâhkar kimselerin bu çirkin hallerini arkalarından  söylemek gıybet sayılmaz. Bu söyleme ile çirkin işler kötülenmiş ve başkaları bundan korunmuş olur. Bir İslâm toplumuna karşı, küstahça hareket ederek ahlâka  uymayan şeyleri açıkca yapıp duran kimselerin bu rezaletini söylemek, toplumsal  anlayışın güzel bir tepkisidir. Yeter ki, bu söyleyiş şahsî bir kırgınlık  neticesi olmasın.Gıybetin sorumluluğundan  kurtulmak için, mümkünse gıybet edilen kimseden helallık dilemeli, özür  dilemelidir. Bazı alimlere göre, yapılan gıybetten pişman olup istiğfarda  bulunmak yeterlidir. Çünkü durumu haber verip gıybet edilen kimseden helallik  dilemek, bir üzüntüye, bir dargınlığa sebebiyet vermiş olabilir. Ancak o kimse  bu gıybetten haberdar olmuşsa, o zaman kendisinden özür dileyerek helallık  istemek gerekir.İki dargının özür dilemek  için musafaha yapması (görüşüp el sıkışması) helallaşmak sayılır.ŞecaâtYiğitlik, kahramanlık,  kalb metinliği, gereğinde tehlikelere atılabilme özelliği demektir. Karşıtı "Cebanet (korkaklık)"dır. Hak yolunda mukaddesatı korumak için gösterilen  yiğitlik (şecaat), çok kıymetli bir huydur.ŞefkatKorku ile karışık  merhametten ileri gelen acıyıp esirgeme halidir. Başkalarının başına gelen veya  gelmesi düşünülen fena bir hal karşısında kendisini gösterir. Bunun karşıtı merhamet ve yumuşaklık duygusundan yoksunluktur ki, pek kötü bir huydur.Şefkat, temiz ve saf  kalblerin bir özelliğidir. İslâmda, "Yüce Allah'ın emirlerine saygı, yaratıklarına şefkat" büyük bir esastır.ŞükürGörülen iyiliğe karşı, söz veya işle memnuniyet göstermek ve yapılan iyiliğin kıymetini bildirmektir.  Görülen bir iyiliği överek anmak da bir şükürdür. Karşıtı "Küfran-ı nimet  (nimeti inkâr)"dır.Biz her an binlerce  nimetlerine kavuştuğumuz Yüce Allah'a şükretmeğe borçlu bulunduğumuz gibi,  iyiliğini gördüğümüz kimselere karşı da teşekkür etmeğe borçluyuz. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"İnsanlara şükretmeyen, Allah'a da şükretmez."Şehvetİstek, nefse uygun  olan bir şeyi istemek, hayat hareketi için insanların birbirlerine karşı olan  doğal meyilleri demektir:Dinde yasak olmayan  bir şey hakkında kararınca bir şehvet ve meyil iyidir. Dinde yasak olan bir şey  hakkında ise, şehvet hayvanî bir hal olduğundan pek kötüdür, zararlıdır. Bundan kaçınmak  gerekir.Heva, boşuna arzu, meşru bir sebeb  olmaksızın nefsin bir şeye meyletmesidir. Heves de, bir şey üzerinde gösterilen  ham ve noksan bir aşk ve sevda demektir. Bunların ikisi de iyi değildir. İnsanın  feyiz ve şerefine engel olurlar. Peygamber Efendimiz şöyle dua ederlerdi:"Ya Rabbi! Beni ahlâkın çirkin  olanlarından ve hevalardan uzak bulundur."SabırAcıya katlanmak, bedene uygun düşmeyen  hallere telâş göstermeksizin karşı koymaktır. Bunun karşıtı sabırsızlık (ceze')  dir. İnsan yaşadıkça birtakım acı olaylar karşısında kalır. İşte bunlara karşı sabretmek gerekir. Bir âyet-i kerimede de:"Şüphe yok ki,  Allah sabredenlerle beraberdir," buyurulmuştur.Sabrın sonu  selâmettir, başarıdır. Sabır acıdır; fakat sonucu tatlıdır.Sabırsızlık ruhun  gevşekliğinden ileri gelir. Ancak, dine uymayan şeyler hakkında sabır caiz  değildir. Bunlara karşı kalben bir acı duyulması ve mümkün ise mücadele  yapılması gerekir. Savulması mümkün olan kötülüklere veya ihtiyaçlara katlanmak  sabır değil, bir acziyet ve miskinliktir. Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi  ve sellem) buyurmuşlardır:"Allah'ım! Ben acziyetten  ve tenbellikten sana sığınırım."SadakatDoğruluk, gerçeğe uygun  olan doğru sözdür. Garaz lekesinden temizlenmiş ve her yönden halis olan bir  dostluk da sadakatdır. Herhangi bir doğruluğa da sadakat  denir. Doğruluğun karşıtı yalandır. Sadakatın karşılığı hiyanettir, doğruluktan  yoksun olmaktır. İnsanlara sıdk ve sadakat yakışır. Yalancı bir kimseyi ne Allah sever, ne de kulları...Yalan haramdır. Yalancı bir kimsenin insanlık bakımından hiç bir kıymeti olamaz. Söylediği yalan sözleri  ile insanları aldatan, yaptığı hile ve uydurmalarla ötekini berikini saptırmaya  çalışan kimseler çok büyük günahkârdır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Bize hiyanet eden  bizden değildir. Hile ve aldatmayı yapanlar cehennemdedirler."Sonuç olarak, insanın sözü de, özü de  doğru olmalıdır. Doğru olmayanlar için mutluluk kapıları kapalıdır. İslâmiyet  gibi, hikmet ve gerçek esasları üzerinde kurulmuş bir dinde doğruluğa aykırı bir şey asla yer bulamaz.Salahİyi hal, her hayrı kendinde toplayan  faziletlerden ibaret yüksek bir vasıftır. Karşıtı "Fesad ve Fücur"dur. Bir  millet, kendi ferdlerinin iyiliğine çalışmalıdır. Çalışmazsa, fesadçıların eline  esir düşer. Bir müslüman din ve dünya görevlerini öğrenip güzelce uygulamadıkça  iyi hal sahibi olamaz.Sılâ-i RahimAkrabayı arayıp sormak, akrabanın  kusurlarını bağışlamak muhtaçlarına yardım etmektir. Akraba ile görüşmek,  sohbette bulunmak, kendilerine selâm ve hediye göndermek sılâ-i rahim sayılır.  Yakın bulunan akrabayı, mümkün ise, bulundukları yerlere gidip ziyaret etmek,  uzak akraba ile de mektuplaşmak gerekir. Karşıtı "Kat-ı Rahîm (akrabayı unutup  onlarla ilgiyi kesmek)"dir. Böyle bir tutum, İslâm'ın öğütlediği ailevî ve  içtimaî görevlere aykırıdır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Sılâ-i rahim, ömrü  uzatır."SalabetMetin olmak, kutsal  varlıkları korumak için insanın sahib olduğu kalb kuvveti demektir. Karşıtı, gevşeklik ve inanç bozukluğudur. Salâbet çok kıymetli bir huydur. Bazan salâbet  yerine taassub da kullanılır. Taassub, aslında âdet ve geleneklerde veya maddî  ve manevî şeylerde fazla direnip taraftarlık yapmaktır. Bu yönden iki türlüdür:  Biri dine uygun olan taassubdur. İnançlara ve din gerçeklerine gösterilen  sebattır. Bu çok iyidir. Diğeri ise, batıl ve faydasız âdetler, modalar,  fikirler, yapılıp yapılmamasında dinî bir sakınca bulunamayan işler üzerinde  gösterilen taassubdur ki, bu pek kötüdür. Ne yazıktır ki, bazı kimseler, bu  ikinci kısımdan olan asılsız şeylere dört elle sarıldıkları halde, mukaddesata  ve din esaslarına bağlı kalan kimselere bir kusur olmak üzere taassub isnad  etmekten kendilerini alamazlar. Bu, cahilce bir görüşün sonucudur, bundan  kaçınılmalıdır. Gerçeği gerçek, batılıda batıl görmeye çalışmalıdır.Zarafetİncelik, kibarlık,  ince zekâ eseri hoş söz ve işler ile vasıflanma huyudur. Karşıtı, kabalık  denilen bir haldır. Bu, ruhlar üzerine fena tesir yaptığından kötüdür.  Yaratılışta olan zarafetler, ölçüyü taşırmamak şartıyla iyidir. Fakat her işte  ve her sözde zarafet göstermeye çalışmak, vakar ve ciddiyete aykırıdır,  hafiflikten ibarettir. Onun için bu hususta aşırı davranmamalıdır.Adl, AdaletHakka yönelmek,  haksızlıktan kaçınmak, her hakkı sahibine vermeye çalışmaktır. Karşıtı "Zulüm,  gadr"dır, insafsızlıktır. Dünyanın bütün düzeni ve düzgünlüğü adaletle  kazanılır. Yüce  Allah bize adaleti emrediyor. Onun için insan, her davranışını bir ölçü ve  adalet içerisinde yapmaya çalışmalıdır. Görevinde adaleti gözetmeyen bir insan,  kendisine de, vatanına da, bütün insanlığa da fenalık etmiş olur. Herhangi bir  hakkın kaybolmasına veya geciktirilmesine sebeb olmak bir zulümdür. Her hangi kimseden haksız yere bir şey almak zulümdür. Herhangi bir  insana veya hayvana haksız yere eziyet vermek de bir zulümdür. Zulmün sonucu  ise, azabdır, felâkettir. Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"Zulme uğramışın  duasından kork; çünkü onunla Allah arasında perde yoktur."AzimBir işe kesinlikle niyet  etmek, bir işi yapmaya kalbi bağlayarak yönelmektir. Karşıtı, "Tereddüt ve  Terahi (geciktirme)"dir. Haklı gayeler uğrunda azimli olmak bir özelliktir. Bir  âyet-i kerime şu anlamdadır:"Azmedince de Allah'a  tevekkül et, artık tereddüt etme, şübhe yok ki Allah Tealâ tevekkül edenleri  sever."AşkFazla sevgi ve ilgiden  bir şey hakkında kalbin pek ziyade ilgi ve çekicilik kazanmasıdır. İnsanlar,  maddeten veya manen güzel ve lezzetli buldukları şeylere karşı kalblerinde bir  meyil duyarlar. Bu meyil ılımlı olursa "muhabbet", pek kuvvetli olursa "aşk"  adını alır. İnsanlar hoşlarına gitmeyen şeylere karşı da bir "nefret" duyarlar.  Bu nefret ılımlı olunca "buğz", pek kuvvetli olunca da "Makt (kin)" adı ile  anılır.Mukaddesata karşı olan  meylin bir aşk derecesinde bulunması pek sevimlidir. Fakat ölümlü varlıklara,  geçici güzelliklere karşı aşk derecesinde olan meyil, kalbin gevşekliğinden,  düşüncenin noksanlığından ileri geldiği için kötüdür.Mukaddesat hakkındaki  aşka: "Gerçek aşk, Rahmanî aşk" denir. Geçici ve nefsanî şeyler hakkındaki aşk  da "mecazî aşk, himarî aşk" adını alır. Onun için bu ikinci kısımdan kaçınmak,  her faziletli insan için bir görevdir.İsmetGünahlardan kaçınma  huyuna sahib olmak, Hak Tealâ'nın korkusu ile bütün çirkin şeylerden beri  bulunmak demektir. Fena şeylerden uzakta kalmak da, Yüce Allah'ın bir koruması olduğundan bir ismet sayılır.İsmetin karşıtı; suçluluk  ve günahkârlık halidir. İnsanın asıl güzelliği ve şerefi kazandığı ismet  sayesindedir.İffetNamus, perhizkârlık,  nefsi hayvanî sarkıntılıklardan engellemek huyudur. Karşıtı "Fuhuş"dur. Namusa  aykırı harekettir.Ruhların temizliği  iffetledir. İffetsiz bir kimse, zehirli mikroplardan daha zararlı bir  yaratıktır, kendisinden her halde uzaklaşmak gerekir. Peygamber Efendimiz şöyle  buyurmuştur:"Allah'ım! Ben senden dünyam, dinim,  ehlim ve malım hakkında iffet dilerim."AfBağışlamak, suçtan geçmek, günahkâr  kimse hakkında lâyık olduğu azarlamayı bir lûtuf olarak terk etmek anlamındadır.  Safh da bir meseleden dolayı göz yummak, başa kakmamaktır ki, af ile beraber  kullanılır.Af ve safh'ın karşıtı, intikam ve  muahaza (azarlama) dır. İntikam ki, acı çıkarmak, fena bir işe karşı göğüs  ferahlığı için diğer bir fena iş yapmaktan ibarettir, bazı şartlarla caiz  olabilir. Fakat af ile muamele yapmak, şüphe yok ki daha iyidir. Affın zevki,  intikamın zevkinden daha çoktur. Bir hadis-i şerifte buyurulmuştur:"Yüce Allah bir kula  af sebebiyle, izzetten başka bir şey arttırmaz."Bir şahsa karşı kalben  tutulan bir buğz, öfke ve zarar verme arzusuna da "Kin" denir ki, bu da çok defa  insanlığa uygun olmaz. Yalnız mukaddesata düşman olanlara karşı, kalbde devamlı bir kin ve düşmanlık beslenmesi gerekir.AhdSöz vermektir. Gözetilmesi gereken  sözleşmeye de "ahd" denir. Ahdin (sözleşmenin) gereğine uymak vacibdir. Verilen  sözü yerine getirmemek bir zulümdür. İnsanlar verdikleri sözde durmalıdırlar.  Bundan sorumludurlar. Verilen bir sözde, haklı bir sebeb olmaksızın durmamak  insanın kıymetini ayaklar altına alacak kadar büyük bir alçaklıktır. Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"Ahdin güzelliği (verilen sözün yerine  getirilmesi) imandandır."Fazl, FaziletÜstünlüğe, iyilik ve ihsana, ilim ve  marifete "fazl" denir. İlim ve irfan bakımından olan yüksek dereceye ve ahlâk  görevlerine bağlanmak huyuna da "fazilet" denir. Fazlın karşıtı, kötülük,  hasislik ve cehalettir. Faziletin karşıtı da, rezillik ve alçaklıktır. Faziletin çoğulu "fezail"dir. Hikmet, adalet, şecaat ve iffet  sıfatlarına "Fezail-i asliye" adı verilmiştir. Bunlardan birçok faziletler  doğar. İnsan, fazl ve faziletle vasıflanmalıdır. İnsanlık şerefi ancak bu sayede  kazanılmış olur.FütüvvetYiğitlik, nefis şerefi,  iyilik ve cömertlik, dostların kusurlarını af ve bağışlama demektir. Bunun  karşıtı, cebanet (korkaklık), zillet, hasislik ve tirkekliktir. Yiğitlik,  sahibini dine ve iyiliğe aykırı işlerden korur, fedâkârlığa ve efendiliğe  götürür. Onun için yiğitlikle (fütüvvetle) vasıflanmaya çalışmalıdır.FerasetZihin uyanıklığı, bir şeyi çabukça anlayış kabiliyeti, bir insanın ahlâk ve davranışını yüzünden  anlamak halidir.Feraset iki türlüdür:  Biri, bir çeşit ilham eseridir ki, sebebi bilinmeksizin meydana gelir. Diğeri  kazanılan bir haldir ki, çeşitli huylara dair bilgi edinmek sebebiyle olur.Ferasetin karşıtı, belâhet (anlayışsızlık), zekâdan yoksunluktur. Ferasetli insanların yanında  uyanık olmalı, edeb ve fazilete aykırı şeylerden kaçınmalıdır. "Müminin  ferasetinden sakınınız; çünkü o, Allah'ın nuru ile bakar," buyurulmuştur.KadirşinaslıkHerkesin gerçek yerini ve  değerini bilip hakkında ona göre işlem yapmaktır. Karşıtı, Kadirnaşinaslık  (değer bilmemezlik)dir. Sosyal hayatta, değer bilmenin büyük bir önemi vardır.  Kıymet bilen milletler arasında ilim ve hüner sahipleri çoğalır. Kadir ve kıymet  bilmeyen milletler de, bilgi ve marifetten yoksun kalırlar. Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"İnsanları kendi  yerlerine indiriniz (herkese derecesine göre muamele ediniz)."KanaatKısmete razı olmak, yemek  ve içmek gibi şeylerde tutumlu olarak orta bir halde hareket etmektir. Karşıtı, israf (savurganlık)dır. Kanaatı yanlış anlamamalıdır. Kanaat, mutlaka az ile  yetinip tembellik içinde yaşamak değildir. Hırsla hareketten kaçınmak,  başkalarının nimetlerine göz dikmeyip hakkına razı olmak ve bir gönül huzuru ile  yaşamaktır. Birçok hırsızlıklar ve cinayetler, kanaatsızlığın sonucudur. Bir hadis-i şerifde buyrulmuştur:"Kanaat tükenmez bir  hazinedir."Gerçekten kanaat  sahibi bir kimse, işini yoluna kor, başkalarına muhtaç olmaktan kurtulur.  Hazinelere sahibmiş gibi, şeref ve huzur içinde yaşar. Diğer bir hadis-i şerifde  de şöyle buyurmuştur.:"Kanaat eden aziz  olur, hırslı olan da zelil olur."Herhangi bir işte bilinen miktarı aşmak bir israfdır. Bir şeyi boş yere dağıtmak, uygun olmayan yerlere harcamak  bir tebzir (savurganlık) dır. Bir şeyin elde edilmesini hasislikle karışık bir şekilde isteyip durmak da tama'dır ki, bunlar kesinlikle kötü huylardır.Hırs'a gelince, bu da bir şey hakkında  gösterilen aşırı bir istek ve meyilden ibarettir ki, iki türlü olur: Biri, adi şeyler hakkında olan hırstır ki, bu kötüdür. Kalbin ihtiyacından ve  gevşekliğinden ileri gelir. Diğeri ise, yüksek ve güzel şeyler hakkındaki  hırstır. Bu iyidir, ruhun iyiliğine ve himmetine delâlet eder.KeremCömertlik, şeref, kıymetli şeyleri  gönül hoşluğu ile vermek demektir. Bunun karşıtı, hasisliktir.Kerem, yüksek bir huy üzere yaratılmış insanlara ait bir özelliktir.Lutfİyilik ve güzelliktir. Yumuşaklıkla ve  okşama ile muamele yapmaktır ki, insanlık nişanıdır. Karşıtı, cevr (eziyet)dir  ki, insanlığa yakışmaz. Yaratıklar hakkında gösterilen lûtuf ve kerem,  yaratıcının yardımına kavuşmaya bir yoldur.Lâtife, MizahŞaka ve hoş duygulu söz demektir.  Karşıtı, ciddiyet'dir. Sırf bir eğlence ve iltifat için yapılan ve hiç bir  kimsenin gönlüne dokunmayan lâtifeler caizdir. Yeter ki hoş olsun, gereğinden  fazla olmasın.Lâtifenin çokluğu gülmeyi artırır,  kalbi öldürür, heybeti giderir, düşmanlığa sebeb olur. Bir hadis-i şerifde  buyurulmuştur: "İnsan bir söz söylerken bununla yanındakiler gülüşürse,  kendisi Süreyya'dan (yıldızdan) daha uzağa uçar gider. " Şeref ve heybeti  havaya gider, demektir. Bundan dolayı, bu gibi lâtifelerden çekinmelidir.MübahatÖğünme, böbürlenme, maddî ve manevî  bazı vasıflardan dolayı öğünmek demektir. Takdir edilmeye değer yüksek şeylere  sahib olmaktan dolayı övünmede bulunmak caizdir. Fakat herhangi bir geçici  varlıktan dolayı öğünmek, kendisini yüksek görmek asla caiz değildir. Böyle bir  davranışa "Ucb, gurur, cahilce öğünme" denir ki, pek kötüdür.Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Üç şey helâk edicidir:  Fazla cimrilik, kendisine uyulan heva (nefis arzusu), kişinin kendi nefsini  beğenmesi."MetanetSağlamlık, dayanıklık  manasınadır. Deyim olarak: İnsanın fikrinde sabit olması, tutumunda kuvvetli ve  inancında köklü bulunması demektir. Bunun karşıtı, gevşeklik ve kuvvetsizliktir.  Hak uğrunda metanet göstermek, kıymetli bir huydur.MedhÖvmek, irade ile yapılan  güzel işlerden dolayı dil ile övme demektir. Karşıtı, zem (yermek)dir. Birinin  aleyhine fena sözler söylemek, onun kötü hallerini meydana koymaktır.Övgüye lâyık kimseleri  övmek, cemiyet arasında fazilet ve kemalin artmasına sebep olabileceği için  iyidir. Fakat övülmeye lâyık olmayanları övmek, gerçeğe aykırı, ahlâka zıd ve  başkalarını aldatmaya sebeb olacağından pek kötüdür. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Övücüleri gördüğünüz  zaman yüzlerine toprak saçınız."Doğrusu, şahsî bir  çıkar düşüncesi ile lâyık olmayanları övmeye kalkışanlâr, böyle bir muameleye  hak kazanırlar. Herhangi bir insanı haksız yere yermek de haramdır.Müdara, MümaşatYüze gülmek, görünüşte  dost olmak, insanlara karşı güzel davranışlarda bulunmak, başkalarının  fikirlerine uyarcasına hareket etmek, sükûn ve anlayış üzere durmaktır. Din  esaslarına uygun olarak yapılan müdara iyidir, başarıya sebebdir. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"İnsanlara müdara  etmek bir sadakadır."Diğer bir hadis-i şerif de şöyle:"Ben farzlarla  emrolunduğum gibi, insanlara müdara ile de emrolundum."Fakat güzel bir sonuç  düşüncesiyle olmaksızın, herhangi bir kimsenin makamından ve servetinden dolayı yüzüne gülmek, ona müdarada bulunmak çok kötüdür. Böyle bir davranışa, temellük,  tabasbus, müdahane (yağcılık), yaltaklanmak, dalkavukluk denir ki, insaniyete  asla yakışmaz. Dince yasak, aklen de çirkindir.MuhabbetSevgi, dostluk ve lezzet  duyulan bir şeye gönlün meyletmesi demektir. Bunun karşıtı Buğz (nefret),  düşmanlıktır.Muhabbetler iki türlüdür:  Biri sebebi kaybolan muhabbetlerdir. Bir kimseyi yalnız dünyalığından dolayı sevmek. O dünyalık aradan kalkınca, muhabbet de aradan kalkar. Diğeri sebebi  kaybolmayan muhabbettir. Herhangi bir insanı, yalnız Allah için sevmek gibi... Bu tür muhabbetler  devam eder. İşte ahlâkça bir fazilet sayılan muhabbetlerden maksad da, bu tür  sevgilerdir. Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur: "Yüce Allah'a amellerin en  sevgilisi, Allah için muhabbet ve Allah için buğzdur." Onun için insan Yüce  Allah'ın sevdiği şeyleri sevmeli ve sevmediği şeyleri de sevmemelidir.Merhamet, RahmEsirgemek, acımak, şefkat göstermek,  çaresizlerin hallerine kalben acıyarak kendilerine yardımda bulunmak demektir.  Merhamet, temiz ruhların bir süsüdür. Yalnız insanlara değil, hayvanlara da  merhamet etmeli, acımalıdır. Bir hadis-i şerifde buyurulmuştur:"Yerde olanlara  merhamet ediniz ki, gökte olanlar size merhamet etsin."MürüvvetErkeklik, insanlığa  uygun olan şeyi yapmak, güzel görünen şeyleri alıp yerilmeyi gerektiren  hallerden kaçınmak demektir. Bunun karşıtı, namerdliktir.Açıkca yapılmasından utanılacak bir  işi, gizlice yapmamak da bir mürüvvet sayılır. Görülen bir iyiliği unutmamak ve  fırsat düştükçe karşılığında iyilik yapmak da bir mürüvvet eseridir.MüşavereDanışma, bir işin hayırlı olup  olmadığını anlamak için uygun görülen kimselerle görüşüp fikirlerini almak  demektir. Karşıtı dediğim dediklik ve kendini beğenmişliktir. Müşavere bir sünnettir. İnsan danışma  sonunda aydınlanır, bilmediği ve hatırına gelmeyen şeyleri öğrenir, tedbirli  olarak hareket etmiş olur. Yalnız kendi fikri ile hareket eden, çok kez  pişmanlık çeker. Bir hadis-i şerifin anlamı şöyledir:"Müşavere eden  (danışan), zarar görmemiştir."Ancak kendisine  danışılacak kimse, doğru sözlü, tecrübeli, danışılan iş üzerinde bilgili, hiddet  ve gurur gibi hallerden beri olmalı düşüncesini olduğu gibi söylemekten  çekinmemelidir.Muavenet, Teavünİnsanların birbirine  yardımda ve hizmette bulunmaları demektir. İnsanlar daima birbirlerinin  yardımına muhtaçtırlar. İnsan, elinden gelen yardımı akrabasından ve  dostlarından, din kardeşlerinden esirgememelidir. Ancak yardımlar iyi işlerde  olmalıdır. Kötü işlerde yardımcı olmak günahtır, zarardır. Kur'an-ı Kerimde  buyurulmuştur: "Birbirinize iyilik ve takva üzere yardım ediniz. Günah ve  düşmanlık üzere yardımlaşmayınız."Minnetİyilik etmek manasına  geldiği gibi yapılan iyilikleri birer birer sayarak başa kakmak anlamına da  gelir. Bu ikinci anlamda olan minnet, fena bir huydur, yapılan iyilikleri siler.  Bir âyet-i kerimede buyurulmuştur:"Ey müminler!  Sadakalarınızı, minnet altında bırakarak ve eziyet ederek boşa çıkarmayın."Fakat iyilik edilen  kimse nankör olursa, uyarılabilir, nankörlüğe son verilmesi kendisinden  istenebilir.NamusŞeref, iffet, edeb,  haya, emniyet ve istikamet gibi faziletlerin tümünden ibaret olan pek kıymetli  bir vasıftır. Şeriata ve kanuna da namus denir. Melek Cibril-i Emîn'e Namus-i  Ekber denilmiştir. Namusun karşıtı, iffet ve istikametten yoksun  bulunmaktır.Namus, değişmeyen bir  gerçektir. Onun bunun anlayışına göre değildir. İslâm ahlâk ve adâbına uymayan  herhangi bir şeyin namus vasfı ile ilgisi yoktur. Onun için islâm ahlâkına  uymayan şeylerden kaçınmak gerekir.Nifakİki yüzlü olma, dil  ile mümin veya dost görünüp kalbde küfür ve düşmanlığı gizlemek anlamındadır.  Böyle bir insana Münafık, Zülvecheyn (iki yüzlü) denir. Bir hadis-i şerifde şöyle buyurulmuştur:"İki yüzlü olan kimse,  Allah katında bir mevki sahibi olamaz."Onun için insan samimi  olmalı, dili kalbine, sözü de özüne uygun bulunmalıdır.NemimeSöz gezdirmek,  köğuculuk yapmak, bir kimse aleyhine söylenen sözleri bir kötülük maksadı ile o  kimseye ulaştırmak demektir. Bu çok kötü bir huydur. Bu yüzden nice dostların  arası açılır, nice düşmanlıklar yüz gösterir. Bir hadis-i şerifde  buyurulmuştur: "Koğucu olan Cennet'e giremez." Böyle bir müslüman azaba  hak kazanır demektir. Doğrudan doğruya cennete girmeye lâyık olamaz. Ne büyük bir  korkutma!.. Böyle çirkin bir halden Allah'a sığınırız.Va'dSöz vermektir. Söz verilen bir şey, bir  kimsenin yapacağına dair söz verdiği iştir. İnsan gerek olmadıkça bir şey için  söz vermemelidir. Söz verince de "İnşallah" deyip onu yerine getirmelidir.Bir hadis-i şerifde şöyle  buyurulmuştur: "Va'd (verilen söz) borçtur. "Onun için, verilen sözü yerine  getirmek insanlık borcudur."VefaVerilen sözü yerine getirmek, borcu  ödemek, din ve akla uygun olarak gereken şeyi yerine getirip altından çıkmak  demektir. Bu pek şerefli bir görevdir. Karşıtı Hulf, caymak, sözünde durmamak,  verilen sözü yerine getirmemektir ki, bu haramdır. Eski dostluğu korumaya da  "Vefakârlık" denir. İnsan vefalı olmalı, dostluk haklarını unutmamalıdır.VakarAğırbaşlı olmak, yapılacak işlerde  tedbirli ve yavaş davranmaktır. Bunun karşıtı "Hafiflik"dir. Samimi olan vakar,  insanın kıymetini yükseltir. Bunun işareti, insanlar arasında ve yalnızlıktan  eşit bir hal üzere bulunmaktır. Hafiflik ise, insanın şerefini giderir.Vakar, bir büyüklenme  hali değildir. Düşünceden ve şerefi koruma duygusundan, ilmin ve hilmin  kuvvetinden ileri gelir. Hafiflik ise, ahmaklık ve az akıllılık nişanıdır.  Gereksiz yere öteye beriye bakıp durmak veya gidip gelmek, bazı organları oynatmak, her söze önemle kulak vermek, gereksiz sorular sormak, soru ve  cevablarda acele etmek; elbise ve kıyafete gereğinden fazla düzen vermek hep  hafiflik eseridir. Onun için insan, böyle hafif sayılacak hareketlerden  kendisini korumalıdır.HimmetYüksek bir irade, kalbin  bütün ruh kuvveti ile Yüce Allah'a ve kutsal amaçlara yönelmesi demektir. Bunun  karşıtı, huyun aşağılığı ve bayağı şeylere istek göstermesidir. İnsan himmetine göre yükselir. "Himmetin yüksekliği imandandır."  Yüksek gayelere yetişmek arzusu, üstün bir himmetin nişanıdır.Daima yükseklik  aynasına güzünü dik ki,Gözünden himmet nuru  yansıyıp parlasın...YüsrKolaylık, zenginlik,  bir şeyin yapılması veya yapılmaması üzerinde kolaylık göstermek demektir.  Karşıtı, Usr (güçlük) sözüdür. Çetinlik demektir. İslâmda kolaylık bir esastır.  Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurmuşlardır:"Müjdeleyiniz,  tiksindirmeyiniz. Kolaylık gösteriniz, güçleştirmeyiniz." Onun için insanların  kalblerini sevindirmek, nefret doğuracak şeylerden kaçınmak ve insanlara her  işte kolaylık göstermek esastır. Bir hadis-i şerifin yüksek anlamı  şöyledir:"Din kolaylıktır. Dinde üstünlük  yarışına çıkan herhangi bir kimseye, din muhakkak üstün gelir."Artık kutsal İslâm dininin bütün  insanlık için rahmet olan bu mübarek esasını güzelce bilmeli, onun her yönü ile  kolay olan ve uygulanması çok uygun olan emirlerine ve hükümlerine gereği üzre  bağlanmalıdır. Onun gösterdiği geniş ve nurlu yolu izlemeye çalışmalıdır. İnsan  ancak bu şekilde selâmete ve hidayete kavuşur, mutluluğa erer. Bizleri böyle  yüksek bir dine kavuşturan Yüce İlâhımıza ne kadar şükretsek yine kulluk  görevimizin milyonda birini yerine getirmiş olamayız. Ancak onun ezelî ve ebedî  olan yüce varlığına sığınarak kusurlarımızın ve günahlarımızın bize  bağışlanmasını kırık bir duygu ile, değersiz bir ifade ile istirham eder, af ve  keremlerine kavuşmayı şu değersiz ve günahkâr yalvarışımızla dileriz."Övgü ve sevgi âlemlerin Rabbına, yardım ve teslimiyetler efendimiz  Muhammed'e, soyundan gelenlere ve bütün sohbet dostlarına olsun."</blockquote>

Adı

İnsan doğrulaması: Peygamber Efendimiz a.s.v.'ın kabri nerededir? (Sadece şehir adını küçük harfler ile giriniz)