JavaScript devre dışı. Daha iyi bir deneyim için, önce lütfen tarayıcınızda JavaScript'i etkinleştirin.

Konuya cevap cer

Mesaj: <blockquote data-quote="Huseyni" data-source="post: 203259" data-attributes="member: 27">Toplumsal Barışın İlk Şartı: İnanca Saygı                                       Ali Mermer              Dr.                Her bir insanın gerek kişisel hayatını düzenlemesinde, gerek  toplumsal hayatın oluşturulmasında, belki en belirleyici soru şudur: Kuralı kim  koyacak? Bu soru, insanın varlık anlayışı, kâinatı yorumlayışı, dünya ve  hayat görüşü ile de doğrudan ilgilidir. Zira insan, sözkonusu soruya, tüm bu  konularda taşıdığı fikir ve inanç uyarınca cevap vermektedir.  Bu sorunun cevabı ise, esasen iki noktada toplanır: din ve  felsefe.  Dine göre, insan tesadüfen var olmadığı gibi, başıboş da  değildir. Bir Yaratıcı vardır, âlemi ve insanı o yaratmıştır. Yarattığı kâinat,  O’nun herşeyi bir kasd ve hikmetle yaratan, hiçbir şeyi boşu boşuna var etmeyen,  her bir işte bir amaç gözeten bir Yaratıcı olduğunu göstermektedir. O’nun insanı  yaratışında da elbette bir kasd, amaç ve hikmet vardır. Hem, yaratılan hakkında  kural koyma hakkı, en başta, onu yaratana aittir. Yaratıcı, insanın yaratılış  amacını gerçekleştirmesini mümkün kılan ve ona doğuştan verilen fıtrî  özelliklerle uyum içinde olan bu kuralları insanlara peygamberler ve semavî  kitaplar aracılığıyla iletip tesis etmektedir.  Buna karşılık, ‘felsefe’ başlığı altında özetlenen bir düşünce  çizgisi daha mevcuttur. Burada, iki yanlış anlamaya hemen değinelim: ‘Felsefe  eşittir düşünce’ şeklinde bir sunuş tarzı yanlıştır. Bu, dini akıl-dışı ilan  eden inkârcıların ürettiği bir sunuş tarzıdır; oysa din de insanı düşünmeye  çağırmaktadır. Öte yandan, felsefenin dinden ayrı bir çizgi oluşturması demek, onun baştan sona Yaratıcıyı inkâr üzerine kurulu olduğu anlamına gelmez. Bir  Yaratıcıya inanan filozofların sayısı,inkâr edenlerden çok daha fazladır. Felsefenin dinden ayrı bir çizgide ele alınmasının sebebi Yaratıcıyı inkâr  ediyor olması değildir. Yaratıcı ister kabul edilsin, ister red, felsefeye  rengini veren asıl unsur, hakikatı insanın kendisinin bulacağı, hakikatı bulmak  için vahye ve peygambere gerek olmadığı inancıdır.1 Felsefe, “Durum  bu olduğuna göre, insan gerek bireysel, gerek toplumsal hayata ilişkin kuralları  kendi kendine bulabilir ve koyabilir; nitekim, çağlar boyu deneme-yanılmalarla  bu yolda ilerlemektedir ve bir gün en iyi kuralı kendisi bulacaktır” demektedir.  İnsanlık tarihinin her döneminde, her bir insan, bu iki ana  çizgiden biri ya da diğeri içinde yer alagelmiştir. Bireyler kadar toplumların  hayatına da bu iki çizgiden biri mührünü vurmuş, ana çatısını bu iki çizgiden  birinin oluşturduğu değişik medeniyetler kurulmuş, iki çizgi arasında belli  temaslar da gerçekleşmiş, ama bu genel çizgi değişmemiştir. Bu iki çizgi,  varolduğu sürece, ya bir uyum haline ulaşmış; veya, çoğunlukla birbiriyle  gerilim ve çatışma içerisinde olmuştur.  Meselâ, din-dışı bir mahiyet taşıyan ve dini ezmeyi amaçlayan  Roma uygarlığı, zamanla Hıristiyanlık ile barışarak Hıristiyanî bir nitelik  almış; ama bu, Hıristiyanlığın özünden çok şey yitirmesi pahasına olmuştur.2  Bin küsur yıl Hıristiyanî bir ton içinde yaşayan Roma ve Yunan’ın çocuğu  hükmünde olan, onlar gibi temelde ‘felsefe’ çizgisinde gelişen Batı medeniyetini  de, dine karşı tarihin kaydettiği belki en keskin ve kapsamlı mücadeleyi  yürüttüğü iki yüzyılın akabinde, bugün benzer bir ‘uzlaşma’ arayışı içinde  görüyoruz.  Bu ‘uzlaşma’ arayışı, elbette kolaylıkla gerçekleşmiş değildir.  Çağdaş Batı medeniyeti, düne kadar, toplumsal hayatta vahyin belirleyici  olmasını, yani kuralı Yaratıcının koymasını reddetmiş, ama Mutlak’ı  reddetmemiştir.3 Bir yanda dini bireylerin vicdanına hapsederken, öte  yanda hayatın her alanında belirleyici olanın din değil, felsefenin ürünü olan  modern bilim olduğunu ileri sürmüştür. Mutlak hakikatı da din değil, bilim  gösterecektir. Vahyin yerine bilimi koyan ve insanı tanrılaştıran bu zihniyet,  bilimsel ilerlemelerle birlikte gelen başdöndürücü teknolojik gelişmeleri, bu  temel yaklaşımı için mükemmel bir meşruiyet aracı olarak kullanmıştır.  Yirminci yüzyıl ise, ‘felsefe’ çizgisinde temellenen ve iki  muzaffer yüzyıl yaşayan bu medeniyetin ne getirip ne götürdüğünün tam bir  ‘sağlama’sı hükmünde olmuştur. Dünya, uzun tarih sürecinde ilk defa dünya savaşı  yaşamıştır. Bunu, elli beş milyon insanın ölümüne, Polonya gibi bir ülkenin  nüfusunun yarıdan çoğunu yitirmesine, iki Japon şehrinde yalnızca insanların  değil, tüm canlıların feci bir biçimde mahvına yol açan daha dehşetli bir  ikincisi izlemiştir. Yine bu yüzyılda, 1917 Devrimini izleyen yetmiş yıl boyu tüm dünya müthiş bir komünizm kasırgasına şahit olmuştur.Ayrıca, modern  ulus-devlet anlayışı yüzünden, hemen her devlet daha küçük ‘ulus’ parçalarına  bölünmüştür ve hâlâ daha bölünmektedir. Ki bu iş, istisnalar bir yana, uzun  yıllar süren çok kanlı mücadeleler ek-seninde seyretmektedir. İnsanı insanın  kurdu gören çağdaş medeniyet, çevresini de tahrip etmiş durumdadır. Dünya,  tarihinde ilk kez, topyekün bir ekolojik felâketin eşiğindedir. Kısacası, çağdaş  uygarlık dünyayı iktisadî, siyasî, sosyal, bireysel, ekolojik veya devletler  arası bir dizi ‘savaş’la ve o oranda bir ‘barış’ problemiyle yüzyüze getirip  tıkanmış durumdadır.   Bir ‘medeniyetler çatışması’ndan da söz edilen böyle bir  ortamda, kavga ve savaşta çıkarı olanlar hariç, herkes ‘barış’ istiyor. Gerek  global, gerek yerel düzlemde; gerek toplumlar arasında, gerek toplum içinde  barışın nasıl sağlanacağı sorusu üzerinde duruluyor. Dolayısıyla, gerek global,  gerek yerel düzlemde, ‘hoşgörü,’ ‘barış içinde birarada yaşama,’ ‘çoğulculuk’  gibi kavram, anlayış ve yaklaşımların ‘yükselen değerler’in başında yer alması,  şaşırtıcı olmasa gerek.  ‘Felsefe’ çizgisinde gelişen çağdaş uygarlığın bu eksendeki  cevap arayışlarında, iki ayrı yön gözlemlemek mümkün: (1) En azından barışı  sağlama fonksiyonu yükleyerek, dine biraz daha alan açma. (2) Dünün hâkim tavrı  olan dini reddedip Mutlak’ı bilimin eline verme yerine, herşeyi izafileştiren  post-modern bir yaklaşım geliştirme.  Buna karşılık, hayatının genel çizgisini ‘felsefe’ ekseninde  değil, din ekseninde oluşturan bireyler ve toplumlar içinde de değişik ‘barış’  önerileri görüyoruz.  Bu yaklaşımların önemli bir kısmında ise, ne yazık ki,  ‘iman-temelli’ bir yaklaşımdan ziyade, ‘strateji,’ devlet veya coğrafya temelli  bir yaklaşım görülmektedir. Meselâ, belli bir kara parçası içinde yaşayan, belli  bir devletin ‘vatandaş’ı olan bireylere, bu özellikleri esas alınarak  yaklaşılmakta; ‘ortak payda’ belli bir devletin vatandaşı olma, belli bir  ülkenin ‘çocuğu’ olma temelinde aranmaktadır.  Maamafih, burada, tüm bu yaklaşım ve önerileri tek tek tahlil  edecek; olumlu ya da olumsuz, doğru ya da yanlış yönlerini tek tek irdeleyecek  değiliz. Bunun yerine, Kur’ânî bir tefekkürle yoğrulan Risale-i Nur’un konuya  bakışının en önemli unsurlarından birine dikkatlere çekmekle yetineceğiz.  Medeniyete bakışına ilişkin olarak yaptığımız kapsamlı bir  analizde sergilemeye çalıştığımız üzere, Said Nursî için, çağdaş Batı medeniyeti  topluma barış getirecek hiçbir özelliğe sahip değildir. Çağdaş medeniyetin temel  esaslarına bağlı kalındığı sürece toplumsal barışa ulaşmanın imkânı yoktur. Çünkü, üzerine bina edildiği felsefe, insanın gerçeği kendi başına bulabileceği  iddiasındadır. İnsan ise, her zaman kendi çıkarını gözeten, kendini öne çıkaran  ve haklı gören bir nefis taşımaktadır. Yaratıcısını tanımayan, başka bir merciyi  de tanımaz. Tanısa da, işine geldiği kadarıyla tanır. Keza, yaratılmış bir  varlık olarak, insan kendi başına mutlak gerçeği kuşatamaz. Yaratıcısının  vahyine sırt çevirdiği sürece, bir açıdan isabet etse de, diğer bir açıdan  yanılır. Sonuçta, tercihleri hep eksik, yanlış ve izafi kalır. Nitekim, bugün o  göz kamaştırıcı teknolojik gelişme, insan hayatı için çok ciddi imkânlar  sunmasının yanısıra, yalnız insanın değil, tüm canlıların hayatını tehdit eder  konumdadır. Yahut, Batı açısından, sermaye birikimini sağlayarak büyük ölçekli  sanayi yatırımlarına imkân verdiği söylenen faiz, öte yandan 1917 Devriminin,  dünyayı yetmiş yıl kasıp kavuran komünist kasırganın ve hâlâ daha devam eden  birçok toplumsal kavganın en önemli sebebini, sermayenin emeğe tahakkümünü  beslemektedir.  İşte bu bakımdan, Kur’ân’ın öngördüğü medeniyet ile felsefenin  netice verdiği medeniyet mukayesesini keskin bir biçimde yapan Said Nursî,  toplumsal barış için, felsefe çizgisinin nübüvvet çizgisi ile ‘imtizaç ve  ittihad’ını şart koşmaktadır. İnsanlık âlemi, ilk insanlardan bugüne, bu iki  çizgi içerisinde yer alagelmiştir. Her tarafta, her asırda ve her bir sosyal  grup içerisinde bu iki ana akım dal-budak salmıştır. Ve felsefe silsilesi,  dayandığı temeller itibarıyla kendi içinde bir çatışmayı içerdiği gibi, nübüvvet  çizgisiyle de sık sık çatışma halinde olmuştur. Ve ne vakit, o iki silsile  imtizaç ve ittihad etmişse, yani felsefe çizgisi diyanet çizgisine dehalet edip  itaat ederek hizmet etmişse, insanlık âlemi mutlu bir toplumsal hayat geçirmiş  ve barış içinde yaşamıştır. Ne vakit ayrı gitmişler ise, bütün hayır ve nur  nübüvvet ve diyanet çizgisinin, bütün şerler ve dalâletler felsefe silsilesinin  etrafına toplanmıştır (242/2).  Yaşadığımız asrın, iki dünya savaşı başta olmak üzere tüm  karmaşası, bunun en açık delilidir. Bu bakımdan, toplumsal barışın çözümü elbette ‘medeniyetler  çatışması’nda olmadığı gibi, post-modern söylemin ısrarla üzerinde durduğu  ‘izafilikler buluşması’nda da değildir. İnsan fani ve sınırlı bir varlıktır; ne  sonsuzu kuşatabilir, ne de mutlakı. Aşkın bir Varlığa değil, bizatihî insana  dayanan felsefe, yapısı itibarıyla elbette izafilikler sunar. Bilim ve  felsefenin ‘mutlak’lık iddiası zaten cür’etkâr bir hataydı. Bu hatanın bedeli de  çok ağır ödendi. Bu modern bedel karşısında post-modernizmin sunduğu barış  önerisi ise tutarsızdır. Mahiyeti itibarıyla Mutlak ve Müteal bir Varlık’a  dayanan din, asla izafilikler sırasına dahil edilemez. Bunu teklif etmek, dine  din olmaktan çık, demektir.  Risale-i Nur’un sunduğu ‘silsile-i felsefenin diyanet ve  nübüvvet silsilesine dehalet edip itaat ederek hizmet etmesi’ önerisi ise, mâkul  ve tutarlı bir öneridir. ‘Hoşgörü,’ ‘uzlaşma,’ ‘barış içinde birarada yaşama’ ya  da ‘çoğulculuk’ gibi yaklaşımların da, bu öneri temelinde değerlendirilmesi  gerekmektedir.  ‘İzafîlikler buluşması’ mı?  Bu konunun detaylarına girmeden önce, şöyle bir örnek üzerinde  durmanın bizim için yardımcı olacağını düşünüyorum.  Din kaygısı taşımayan bir kişi ile dinin emrine uyarak yaşayan  başka bir kişiyi ele alalım.Birinci kişinin, bir Ramazan ayında oruç tutan bir  Müslümanın ziyaretine geldiğini düşünelim. Müslüman arkadaşı oruç tuttuğu için,  hangi nedenle olursa olsun, beraber oldukları sürece birşey yemeyen ve içmeyen  bu kişi, vicdanı ile ne kadar çelişkiye düşer? Kendi değerlerinden ve  insanlığından ne kaybeder? Elbette hiçbir şey.  Olayı bir de tersinden ele alalım.Bu Müslüman kişi, oruçlu  olduğu bir zamanda, din kaygısı taşımayan arkadaşını ziyarete gittiğinde,  kendisine yapılan ikramı geri çevirmiş olmamak için farz olan orucunu bozabilir  mi? Veya, arkadaşının hatırını kırmamak için küçücük bir parçayı olsun alıp  yiyebilir mi? Bu, mümkün değildir. Böyle yapmasıyla inandığı Rabbin emrini  çiğnemiş olur. İnandığı değeri çiğnemiş; yaratılmış biri olarak Yaratanın  koyduğu kurala göre yaşaması gerekirken, kendisi bir kural oluşturarak inancıyla  ve vicdanıyla çelişkiye düşmüş olur.  Konuyu pekiştirmek için, ikinci bir örneği daha inceleyelim. İnanmayan, dolayısıyla dünyasında ‘tesettür’ diye birşey de  olmayan bir hanım, inanan bir aileyi ziyarete gitti, diyelim.O, davranışlarını  ilahî bir emr üzere belirlemediği için, mini etek de giyiyor, başka türlü de  giyiniyor olabilir. Kendisi, bu mü’min ailenin mini etekten rahatsız olduğunu  elbette bilmekte; bu rahatsızlığın da inançlarından kaynaklandığından haberdar  bulunmaktadır. Onun, mini etekle bu ailenin ziyaretine gitmesi, mü’min erkek  için olduğu gibi, başka bir kadının dizinden yukarısına bakması haram olan  mü’mine kadın için de bir rahatsızlık unsuru olacaktır. Bu inanmayan hanım, bu  aileye muha-tap olurken, mini etek yerine uzun bir etek, kısa kollu bir gömlek  yerine bileğe kadar kolu örten bir gömlek giymiş olsa, ne kaybeder? İnancından  taviz vermiş duruma düşer mi?  Durumu bir de tersinden alalım. İnanmayan bir aileyi ziyarete  giden bir mü’min ailenin hanım ferdi, ziyarete gidecekleri ailenin mini etekli  dolaştığını düşünerek, onları rahatsız etmemek için saçının hiç olmazsa bir  kısmını olsun dışarı çıkarsa; bacaklarını ayak topuğuna değil, dizine kadar  örten bir elbiseyi tercih etse, ne yapmış olur? İnancından taviz vermiş;  ‘hoşgörü,’ ‘müsamaha’ veya ‘uzlaşma’ adı altında, inancı ile çelişkiye düşmüş  olmaz mı?  Bu iki örneği, kişileri bir anda iki kutba ayırmak için vermiş  değiliz. Bilakis, Said Nursî’nin de belirttiği üzere, insanları kesin çizgilerle  belirlenmiş bir siyah-beyaz ayrımına tâbi tutmanın sakıncalı olduğunun  farkındayız. Nitekim, her Müslümanın her vasfının müslümanca olması lâzım  gelirken, vâkıa böyle değildir. Aynı şekilde, her kâfirin her vasfı da küfründen  kaynaklanı-yor değildir. Diğer bir deyişle, bir Müslümanın iman-dışı bir fiil  sergiliyor olması da, bir inançsızın imanın gerektirdiği bir fiili işliyor  olması da mümkündür (333/1).4 İnanmayan insanlar her fiilleriyle  dinin dışında kalıyor olmadıkları gibi, inananlar da davranış tercihlerini her  zaman dinî kurallara göre yapmıyor olabilmektedir. Öyleyse, kişileri yargılamak  yerine davranışları irdelemek daha mâkul bir tutum olacaktır. İşte, dinî bir inançtan kaynaklanan davranışları tahlil  ettiğimizde, bu davranışların ardında belli kabullerin varlığını görürüz. Bunlar  kısaca şudur: Kâinat yaratılmıştır; ben de bir yaratığım. Mevcudatı kasıtla  yaratan bir Yaratıcı vardır. Bu dünyadaki hayattan sonra tekrar yaratılma  sözkonusudur. Bu dünya bir imtihan yeridir. İnsan, iradesi ile, Yaratıcının  kasdına uygun tercihler yapma gibi bir sorumluluğu taşımaktadır...  Bütün semavî dinler, tahrife uğramış haliyle bile Hıristiyanlık  ve Yahudilik dahil, bu gibi konularda ittifak etmektedir.  Oysa, dinî bir inançtan kaynaklanmayan davranışlar farklıdır. Bu  davranışlar ya kişinin kendi arzusuna veya sosyo-kültürel faktörlere dayanır.  Dinî ve dolayısıyla ilahî bir kaynaktan gelmeyen bu davranışlar, kişiyi  kendinden daha üstün bir Varlığa karşı sorumlu kılmaz. Toplum, kişiden daha  üstün bir varlık değildir çünkü. O ne yaratıcıdır, ne de insana öldükten sonrası  için bir sorumluluk yükleyebilir.  Öte yandan, kendini yaratılmış olarak tanımlamayan bir kişi,  kâinatı da yaratılmış olarak göremez. Onun gözünde herşey tesadüfen oluşmuştur.  Onun evren anlayışı rastgele evrimler, tesadüfî değişimler, şans gibi kör  unsurlarla doludur; kısacası, inançsız bir insan kaotik bir evren anlayışı  taşımaya mahkûmdur. İnançsız bir insan, kâinatı bir Yaratıcıya vermeyip  tesadüfîliklere teslim ettiği gibi, kendi hayatına da rastgelelikler hâkim  olacak; bir Aşkın Varlığa karşı sorumlu olmadığı için, kendi izafîlikler  dünyasında her an kural değiştirmeye müsait bir halde bulunacaktır.  Vâkıa bu olduğuna göre, toplumsal barışın ön şartı olan, farklı  dünya görüşlerinden kaynaklanan davranışlar sergileyen kişilerin barışı  açısından, inanmayan kişinin inananın inancına saygılı olması bir zorunluluktur.  Zira, inançsız kişi Aşkın bir Varlığa dayanmayan, değişebilir bir kanaat  taşırken, mü’minin asla vazgeçemeyeceği inanç sabiteleri sözkonusudur. Mü’minden  barış için bunlardan taviz vermesini istemek, barışı istememektir. Kaldı ki, böyle bir şeye gerek de yoktur. Yaratıcıya inanan ve  O’na karşı kendisini sorumlu bilen bir mü’min, dünya görüşü gereği barışı  istemek zorundadır. Yoksa inancıyla çelişkiye düşer. Mü’min hem herşeyin bir  kasda binaen, anlamlı ve faydalı bir düzen içerisinde tek bir Yaratıcı  tarafından yaratıldığına; insanın bu Yaratıcının koyduğu kurallara uymak ve  mevcudat arasındaki barışı, âhengi, yardımlaşmayı bozmamak gibi görevlerinin  olduğuna, yani tüm yaratıklarla kardeş5 olduğuna inansın, hem de  insan denilen kardeşleriyle barışı istemesin, bu mümkün değildir.  Mü’minin, aynı dünya görüşünü paylaşmadığı insanlara karşı tavrı  da düşmanlık değil, ancak acımak suretinde olabilir. Çünkü, sevgi ve düşmanlık,  ışık ve karanlık, varlık ve yokluk gibi, birbirine zıt iki haldir. Bir insanda  ikisi birden asıl haliyle var olamaz. Dolayısıyla, fıtratı sevgiyle yoğrulmuş  olduğu için, mü’minde düşmanlık hissi, ancak acımak suretinde tezahür eder.  Velhasıl, iman sevgiyi, İslâmiyet kardeşliği gerektirmektedir (1982/1).6  Bir mü’minin diğer insanlara karşı düşmanlık hissi beslediği  görülürse, o mü’mine “Lütfen biraz anlayışlı ol, biraz toleranslı ol, hoşgörü  göster” denmez. “İmanındaki bir eksikliği, bir kemalsizliği tamamla” denilir. Bir mü’minin kendisi gibi düşünmeyen, yani aynı inancı paylaşmayan bir topluma  adapte olmasını sağlamak amacıyla inancından ‘taviz’ vermeye zorlamak ise, Yeni  Said’in gözlemlerine göre, onun toplum hayatı için bir zehir olmasını istemek,  hatta anarşist olmasını istemek demektir. Risale-i Nur’un birçok yerinde değişik  bağlamlarda bu hususu ele alan Yeni Said, Müslümanların inançlarından taviz  vererek modern topluma uyum sağlamalarını isteyenlere karşı “Bir Müslüman, başka  milletlerin efradı gibi değildir” uyarısında bulunur. Hz. Muhammed son peygamber  olduğuna göre, onu reddeden, tüm peygamberleri, tüm semavî dinleri de reddeder. İslâm dinini bırakan, başka bir semavî dine hiç giremez, olsa olsa anarşist  olur, hiçbir kayıt altında kalmaz, hiçbir kural tanımaz; ya mutlak bir  istibdaddan veya mutlak bir rüşvet politikasından başka hiçbir terbiye ve  tedbirle idare edilmez (1773/1).7 Nitekim, dinî inançları sarsılmış  olan kişilerin, özellikle gençlerin anarşist olmaması, topluma kazanılması için  verilen rüşvetleri hepimiz gözlemlemekteyiz.  İman ve küfür, mahiyet itibarıyla farklıdır  İman ile inançsızlık arasında bir mahiyet farklılığı mevcuttur.  Bu farklılığı gözardı ederek her ikisini de aynı kefeye koymak, toplumsal  barışın sağlanmasını bir çıkmaza sokmak demektir. Böyle bir çıkmaza girmemek  için, toplumsal barış modelleri üretenlerin, iman ile inançsızlığın  mahiyetindeki şu üç temel farklılığa dikkat etmeleri gerekir:  A. Kendisini ve bir parçası olduğu kâinatı tesadüfen var olmuş  varlıklar olarak tanımlayan bir kişi, hayatını nefsinin arzularına göre,  bencilce düzenlemek durumundadır. Topluma ve çevreye olan saygısı bile nihaî  tahlilde kendi çıkarı için olan bu kişinin, kendinden daha üstün, kendini  yargılayacak bir otorite tanıması ve ona karşı sorumluluk hissetmesi beklenmez. Böyle bir kişinin dünyasında vazgeçilmez, olmazsa olmaz prensiplerden  bahsedilemez. Böyle bir kişinin, kendinden üstün bir Varlığa karşı sorumluluğu  olmadığından, ya nefsinden ya da sosyo-kültürel faktörlerden kaynaklanan  davranışlarından vazgeçmesi onun için bir vicdanî çelişki doğurmadığı gibi,  insaniyetinden de birşey kaybettirmez. Bilakis, transandantal, aşkın, gerçek bir  otorite özelliği taşımayan nefsin arzularına veya toplumsal yaptırım  güçlerine—moda, gelenek vs.—rağmen kararlar alabilmesi o kişinin sahte putlara  karşı koyabilme duygusunu güçlendirir. Bu ise, insanlığının bir gereğidir;  vicdanî bir rahatlama vesilesidir. Dinî inanca sahip olan kişi ise, kendinden daha üstün bir  Varlığa inanır ve kendi nefsinin değil, o Varlığın koyduğu dinî kurallara, yani  şeriata uymak zorundadır. Bu kişiye “İnancından taviz ver” demek, “Kendinden  daha üstün bildiğin otoriteye karşı çık” demeye gelir. Ki bu teklif o kişi için  vicdanî bir çelişki doğurur. Vicdanı ile çelişki içinde yaşayan bir kişi ise  insanlığını kaybeder. Kâinatın yaratıcısıdır diye bildiği Allah’ın kurallarından  taviz veren, daha hiçbir kural tanımaz, canavarlaşır.8  B. Dinî inanca sahip olmayan bir kişi, özünde çıkarcılığı  taşıyan inançsızlığından vazgeçtiği oranda sevgiye, âhenge, kardeşliğe, barışa,  hoşgörüye yaklaşır. Öte yandan, dinî inancı olan kişi, kendini, tüm mevcudat ile  kardeşlik bağları kurmasını sağlayan, kasıtla konulmuş bir yardımlaşma düzeninin  parçası olarak görür. Özünde bütün yaratıkları sevmeyi zorunlu kılan böyle bir  imandan verilecek taviz, o kişiyi çıkarcılığa, hatta anarşizme sürükler.9C. Küfür bir zandır. Kâinatın doğal olarak ya da tesadüfen var  olduğunu iddia etmek, özünde bir isbatı taşımaz. Âlemin ve kendisinin bir  Yaratıcısının olmadığını isbat edemeyen—çünkü âlemde yokun isbatı mümkün  değildir—10 bir inançsız, fıtraten sevdiği kendisini ve diğer  kişileri yalancılıkla, zalimlikle ve ebedî azaba atılmakla tehdit eden din  karşısında lâkayt kalamaz. İnançsızlığından emin olmadığı için, kendisinin  yanılıyor olabileceğini sürekli hatırlatan dini ve de hareketlerini dinî  inançlara göre düzenleyen mü’mini sevemez.11İnançsızlığı gereği,  dine ve mü’mine düşman olur. Toplumsal barışın en büyük engeli olan bu  düşmanlığın gide-rilmesi için inançsıza, “Zanna dayanan inançsızlığından taviz  ver, hatta vazgeç” denilebilir.  İman ise bir tasdiktir, bir iz’andır, bir teslimdir.12Kâinatın veya kendisinin hiçbir parçasında tesadüf göremeyen bir insanın, “Ben  tesadüfen var olmuş olamam; muhakkak ki, herşeyin anlamlı olduğu şu dünyayı  kasıtla yaratan Biri olmalıdır” di-yerek Yaratıcıya inanması bir tasdiktir. Bu  tasdik onu zorunlu olarak teslime götürür. Bunun için, mü’min inancından  emindir. İnanmayan bir kişi, mü’minin gözünde, gerçeği bulamamış bir zavallıdır. İnançsız, onun dünyasında bir tehdit unsuru değil, bilakis acınacak birisidir. Mü’min, Allah’ın bir mahluku olan inançsızın şahsını sever, hatta hakikat  oluşundan emin olduğu imana onun da ulaşması için dua eder.  İnançsızlık toplumsal barışın sağlanmasında engel olma  özelliğini gösterirken, iman toplumsal barışı zorunlu kılan bir faktör olma  özelliğini taşır. Eğer toplumsal barış isteniyorsa, bir mü’mine “Tasdike ve  teslimiyete dayanan imanından biraz taviz ver, veya vazgeç” denemez. İman ile inançsızlığın mahiyetlerine ilişkin bu analizden,  toplumsal barışın tesisini ilgilendiren yönüyle çıkarılacak sonuç şudur: Toplumsal barışı tehdit eden bir anlaşmazlık sözkonusu olduğunda, inançlı  kişiye, “İmanından taviz ver” denmez. Ancak “Nefsinden üstün bildiğin Yaratıcıya  ve O’nun kurallarına—yani, dinin kurallarına—tâbi ol” denilir. Mü’min özünde tüm  yaratıkların kardeş olduğunu bildiren inancına ne kadar sadakat gösterirse,  toplumsal barışa o kadar katkısı olur.  İnançsızın durumu ise tam bunun zıddıdır. “Zaten bir zanna  dayanan ve özünde sevgi ve prensip taşımayan inançsızlığından taviz ver,  hoşgörülü ol” çağrısında bulunmak pekâlâ mümkündür, hatta gereklidir.  Sonuç Said Nursî, dinden kaynaklanmayan, insanların kendi akıllarıyla  ulaşmış oldukları tüm düşünce ve hayat tarzlarına ‘silsile-i felsefe ve hikmet’ adını verir. Dinden ve dolayısıyla vahiyden kaynaklanan tüm düşünce ve hayat  tarzlarını ise ‘silsile-i nübüvvet ve diyanet’ diye tanımlar. İlk insandan  bugünlere uzanan bu iki silsile ayrı gittiğinde bütün hayırlar nübüvvet  silsilesi etrafına, bütün şerler ise felsefe silsilesi etrafına toplanmıştır. Ne  zaman bu iki silsile kaynaşmış ve birleşmişse; yani felsefe çizgisi nübüvvet  çizgisine tâbi olmuş, ona itaat ederek onun izinde gitmiş veya ona dahil olmuş  ise, insanlık barış içinde parlak bir toplumsal hayat yaşamıştır. Said Nursî’nin bu tesbitinin konumuz ile ilgili en önemli yönü,  iki silsile arasında bir ‘imtizaç ve ittihad’ı, yani bir kaynaşma ve birleşmeyi  öngörmesidir. Bunun yolu ise, zanna dayanan felsefe çizgisinin tasdike dayanan  nübüvvet çizgisini dinlemesi, o çizgiye girip itaat ederek ona hizmet etmesidir.  Bu tesbiti, konumuz açısından daha spesifik bir biçimde şöyle  özetleyebiliriz: Dinî bir inançtan kaynaklanmayan davranış sahipleri, ne zaman  dinî inançtan kaynaklanan davranışlara katılıp itaat etmiş, onları anlamaya  çalışmış ve hatta onlara hizmet etmiş ise, insanlar hep birlikte mutlu bir  toplumsal hayat yaşamışlardır.  Bu sonuç, ilk bakışta insan aklına pratik bir soruyu  getirmektedir: Eğer durum buysa, bir Müslümandan hiç hoşgörü beklenmeyecek mi?  Müslümanın davranışı, gerçekten İslâmiyete göre ise, hoşgörüyü  de içerir. Ondan ayrıca bir hoşgörü beklemek, hakikatten taviz vermesini istemek  demektir. Müslümanın davranışı İslâmiyetten kaynaklanmıyorsa, yine bu kişiden  hoşgörü değil, dininin kurallarına uyması istenir.  Bir Yaratıcıya ve öldükten sonra bu dünyada yaptığı her işin  hesabını vereceğine inanan bir mü’minin yalan söylemesi, hırsızlık yapması veya  rüşvet alması, polis veya hapishane gibi toplumsal yaptırım unsurları devrede  olmasa dahi, mümkün değildir. Fakat bir inançsızın, kendini nefsinden daha üstün  bir otoriteye karşı sorumlu bilmediğinden, yalan söylemesi, hırsızlık yapması  veya rüşvet alması zorunlu değildir ama mümkündür. Bu iki grup insanı  barıştırmanın, onlara mutlu bir toplumsal hayat yaşatmanın yolu, karşılıklı  olarak hoşgörülü olmaya davet değildir. Veya bir orta noktada buluşturmak, yani  mü’mine “Birazcık da sen yalan söyle, hırsızlık yap, rüşvet al,” inançsıza da  “Sen de biraz yalanını, hırsızlığını, rüşvetini azalt” demek değildir. Bu iki  grubun gerçekten barış içinde olması için tek yol vardır: inançsızın mü’mine  katılıp itaat etmesi ve yalan, hırsızlık ve rüşveti tamamen terketmesi. Mü’minden de, inançsızın bu olumsuz davranışlarda bulunabilmesine sebep olan  inançsızlığından vazgeçmesi için sabırla dua etmesi beklenir.  Dipnotlar 1. İnandığı Allah’ı, “İbrahim’in Allahı, İshak’ın Allahı,  Yakub’un Allahı—filozofların Allahı değil” şeklinde tarif eden Pascal’ın deizmi,  din için, ateizm kadar tehlikeli görmesi, bu noktada dikkate değer. Bkz. Blaise  Pascal, Pensées, İng. çev. A.J. Krailsheimer, (Londra: Penguin, 1966), s. 170. 2. Öte yandan, muharref de olsa içinde kimi semavî  hakikatler barındıran Hıristiyanlığın örtüsünü üzerinden sıyıran çağdaş  medeniyetin sergilediği feci tablo, dine tâbi olmayan bir felsefenin insanlığın  başına ne çoraplar öreceğini gören gözlere gösteriyor.  3. Karl Popper, bu durumu şu ifadelerle anlatır: “Tanrı’ya  karşı natüralist devrim, ‘Tanrı’nın yerine ‘Doğa’yı geçirdi. Bunun dışında hemen  herşey aynı kaldı. Teoloji, yani Tanrıbilim yerini Doğa Bilim’e; Tanrı yasaları  yerini Doğa yasalarına; Tanrı iradesi ve gücü yerini Doğa kuvvetlerine; nihayet,  Tanrı düzeni ve yargısı da yerini Doğal Ayıklama’ya bıraktı.”Bkz. Karl Popper, ‘Toplum Bilimlerinde Öndeyi ve Kehanet,’ Bryan Magee, Karl  Popper’in Bilim Felsefesi ve Siyaset Kuramı içinde, (İstanbul: Remzi Kitabevi,  1982), s. 148-149. 4. Eski Said’in bir eseri olan Münazarat’ta “...her bir  Müslümanın her bir sıfatı Müslüman olması lâzım olmadığı gibi...” (1944/1)  ifadesi kullanılmaktadır. Eski Said’in Yeni Said’e geçiş döneminde kaleme alınan  ve 1923’te yayınlanan Lemeât’ta ise “Her müslimin her vasfı müslim olmak vacip  iken, haricen her dem vaki, sabit değildir” (333/1) ifadesi yer almaktadır. Risale-i Nur’a ilişkin tüm referanslar, “Kaynaklı-İndeksli-Lügatlı Risale-i Nur  Külliyatı” adı altında yayınlanan (Yeni Asya Yayınları, İstanbul 1996) iki  ciltlik eserden alınmıştır. İktibasın veya verilen referansın bulunmasında  kolaylık sağlaması için sayfa numarasının yanında, hangi sütunda olduğu da  belirtilmiştir. Metin içinde yapılan iktibasların hemen yanında yer alan parantez içindeki  rakamlar, yukarıda bahsi geçen Risale-i Nur Külliyatı’ndaki sayfa ve sütun  numaralarını belirtir. 5. Said Nursî, inanan kişinin bütün mevcu-datı dost ve  kardeş gördüğünü, inancı olmayanların ise kendilerine düşman ve yabancı  zannettiklerini Lem’alar isimli kitabında şöyle ifade eder: “İnsanın şu mevcudatta kendisine düşman ve ecnebî tevehhüm ettiği veya ölüler,  yetimler gibi hayatsız perişan vehmettiği şeyleri nur-u iman ahbab ve kardeş  sıfatıyla gösterir...” (756/2). Ayrıca, Lemeât’ta bir mü’min kâinata ‘Ey kâinat,  kardeşler! Ne güzeldir halimiz...” diye hitap eder (324/1).  6. Ayrıca Said Nursî, İslâmiyetin toplumsal hayata bakan ana  prensiplerini açıklamak için 1909’da meşhur 31 Mart Olayı vuku bulmadan hemen  önceki, siyasî kargaşanın zirvede olduğu dönemde yazmış olduğu makalelerde de  benzer ifadeler kullanmıştır: “Biz muhabbet fedaileriyiz; husumete vaktimiz  yoktur” (1930/2). “Bizim cemaatimizin meşrebi, muhabbete muhabbet ve husumete  husumettir” (1930/1).  7. Örnek olarak bkz. 558/2; 647/2; 1027/2; 1089/1; 1406/1;  1773/1; 1833/1; 1876/2; 1914/2. 8. Said Nursî bir mahkeme müdafaasında şöyle der: “...bir  Müslüman İslâmiyet dairesinden çıksa, mürted ve anarşist olur, hayat-ı  içtimaiyeye zehir hükmüne geçer. Çünkü anarşi hiçbir hakkı tanımaz, insaniyet  seciyelerini canavar hayvanların seciyelerine çevirir” (1876/2).  9. İslâm ile diğer dinler arasında da böyle bir ters  orantının olduğunu belirten Said Nursî, 1922’de yayınladığı Sünuhat’ta şöyle  der: “Tarih bize gösteriyor ki, İslâm ne derece dine temessük etmişse terakki  etmiş, ne vakit dinde zaaf göstermişse tedennî etmiştir. Başka dinde, bilakis,  kuvveti zamanında vahşet, zaafı zamanında temeddün hasıl olmuştur” (2047/1-2).  Yeni Said, bu konuda “Hıristiyanların hakiki dindar ruhanileri”ni (663/2),  “İsevîlik din-i hakikisini” (643/1) istisna tutmuş; onları dinsizlere karşı  Müslümanlarla ittifaka çağırmıştır. 10. İnkârın çeşitleri ve isbatının mümkün olmadığı Risale-i  Nur’un değişik yerlerinde izah edilmiştir. Özellikle s. 896-7’ye bakılabilir. 11. Said Nursî 1920’lerin başında kaleme aldığı Hubab  risalesinde şöyle der: “Kâfirlerin müslümanlara ve ehl-i Kur’ân’a düşman olmaları, küfrün  iktizasındandır. Çünkü, küfür imana zıttır. Maahaza, Kur’ân, kâfirleri ve âbâ ve  ecdatlarını idam-ı ebediyle mahkum etmiştir. “Binaenaleyh, Müslümanlarla ülfet ve muhabbetleri mümkün olmayan kâfirlere  muhabbet boşa gidiyor. Onların muhabbetiyle karşılaşılamaz. Onlardan medet  beklenilemez. Ancak HASBÜNALLAHİ VE Nİ’MEL VEKÎL diye Cenab-ı Hakka iltica etmek  lâzımdır” (1313/1). 12. Risale-i Nur’da iman şöyle tarif edilir: “İman ise  ilimdir, vücudîdir, isbattır, hükümdür. Her bir menfî mes’elesi dahi, bir müsbet  hakikatın ünvanı ve perdesidir” (896/2). “Zira iman hem tasdik, hem iz’an, hem  iltizam, hem teslim, hem manevî timsaldir” (1981/1).KopruDergisi.comKış'97 Sayısı</blockquote>

Adı

İnsan doğrulaması: Peygamber Efendimiz a.s.v.'ın kabri nerededir? (Sadece şehir adını küçük harfler ile giriniz)