Zerre

Maalesef, nefs-i emmâre, hevâ-i nefisle baktığı için, zahiri, hayatlı, ünsiyetli bir perde gibi meyyit ve zulmetli ve vahşetli zannettiği bâtın üstüne serilmiş olduğunu görüyor.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Senin yüzün, veçhin o kadar küçüklüğüyle beraber, geçmiş ve gelecek bütün insanların adedince kendisini onlardan ayıran ve tarif eden nişan ve alâmetleri hâvi olduğu gibi, yüzünü teşkil eden esas ve erkânında da bütün insanlar ittifaktadır. Bütün insanlarda, biri tevafuk, diğeri tehalüf olmak üzere iki cihet vardır. Tehalüf ciheti Sâniin muhtar olduğuna, tevafuk ciheti ise Sâniin Vahid-i Ehad olduğuna delâlet ederler. Bu iki cihetin bir Kasıdın kasdıyla, bir Muhtarın ihtiyarıyla, bir Mürîdin iradesiyle, bir Alîmin ilmiyle olmadığını tevehhüm etmek, muhâlâtın en acibidir. Fesübhanallah! Yüzün o küçük sahifesinde nasıl gayr-ı mütenahi nişanlar derc edilmiştir ki, gözle okunur da nazarla, yani akılla görünmez.

İnsan nevinde şu tehalüf ile beraber buğday, üzüm, arı, karınca nevilerindeki tevafuk, kör tesadüfün işi olmadığı güneş gibi âşikârdır. Madem ki kesretin böyle uzak, ince, geniş ahval ve etvarında da tesadüfün müdahalesine imkân yoktur. Ve tesadüfün elinden mahfuzdur. Ve ancak bir Hakîmin kasdı ve bir Muhtarın ihtiyarı ve Semî, Basîr bir Mürîdin iradesinin dâire-i tasarrufundadır.

Tesadüf, şirk ve tabiattan teşekkül eden fesat şebekesinin âlem-i İslâmdan nefiy ve ihracına Risale-i Nurca verilen karar infaz edilmiştir.

[TABLE]
[TR]
[TD]Alîm: küçük büyük, görünen görünmeyen, gelmiş ve gelecek herşeyi hakkıyla bilen ve ilmi herşeyi kuşatan Allah[/TD]
[TD]Basîr: her şeyi gören ve müşahede eden ve varlıklara görme kabiliyeti veren Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Fesübhanallah: “Allah’ı her türlü kusur, ayıp ve eksiklerden tenzih ederim” mânâsında kullanılıp hayret ve şaşkınlık ifadesi olarak kullanılır[/TD]
[TD]Hakîm: herşeyi hikmetle belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Kasıd: sonsuz ilim, irade ve ihtiyarıyla her şeyi bir gaye için yaratan Allah[/TD]
[TD]Muhtar: ihtiyar ve irade sahibi Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Mürîd: her şeyi istediği gibi, istediği zamanda ve keyfiyette yapan ve bir anda sonsuz şeyleri dilemekten âciz olmayan Allah[/TD]
[TD]Semî: her şeyi işiten ve her bir varlığa kabiliyetine göre işitme duyuları veren Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah[/TD]
[TD]Vâhid-i Ehad: bir ve tek olan, birliği bütün varlıkları kuşattığı gibi her bir varlıkta da tecellî eden Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]acib: hayret verici[/TD]
[TD]ahval: haller, davranışlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]alâmet: belirti, işaret[/TD]
[TD]bâtın: bir şeyin görünmeyen, iç yüzü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön, taraf[/TD]
[TD]delâlet etmek: delil olmak, işaret etmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]derc etmek: içine yerleştirmek[/TD]
[TD]dâire-i tasarruf: dilediği gibi tasarruf etme, tedbir ve idare etme dâiresi, bütün yaratılmışlar dâiresi olan kâinat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]erkân: rükünler; bir şeyi oluşturan esaslar, temel unsurlar[/TD]
[TD]esas: temel[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]etvar: haller, tavırlar[/TD]
[TD]fesat şebekesi: bozgunculuk ve fenalık yapan düşünce ağı, akımı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]gayr-ı mütenahi: sonu olmayan[/TD]
[TD]hevâ-i nefis: nefsin hoşuna giden faydasız ve gelip geçici arzular[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâvi: ihtiva eden, içine alan[/TD]
[TD]ihrac: çıkarma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtiyar: irade[/TD]
[TD]imkân: olabilirlik, olasılık, ihtimal[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]infaz edilme: yerine getirilme, uygulanma[/TD]
[TD]irade: dileme, istek, kast etme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ittifak: birleşme, birlik[/TD]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kesret: çokluk[/TD]
[TD]meyyit: ölü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhâlât: olması imkânsız, akla uzak şeyler[/TD]
[TD]nazar: akıl; akıl gözüyle bakmak, görmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nefiy: sürgün etme, uzaklaştırma[/TD]
[TD]nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nev: çeşit, tür[/TD]
[TD]nişan: işaret[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tabiat: (tabiat fikri) materyalist düşünce; tabiat için, “insan faaliyetlerinin dışında kendi kendini sürekli olarak yeniden yaratan ve değiştiren güç” düşüncesi[/TD]
[TD]tehalüf: birbirinden farklı olma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tevafuk: denk gelme, uygunluk[/TD]
[TD]tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]teşekkül etme: oluşma, ortaya çıkma[/TD]
[TD]teşkil etmek: oluşturmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahşetli: ürküten, korku hissi veren bir şey[/TD]
[TD]veçh: yüz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zahir: açık, görünen[/TD]
[TD]zulmetli: karanlıklı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem-i İslâm: İslam dünyası[/TD]
[TD]âşikâr: ap açık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ünsiyetli: alışılan yakınlık hissi veren[/TD]
[TD]şirk: Allah’a ortak koşma[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

Öyle bir in’âm ve ihsanın kesîfidir ki, bütün hâcâtına vakıftır. Öyle bir kaderin tersim ettiği bir surettir ki, bünyesine lâzım ve münasip şeyleri bilir, bu malûmatla herşeyin mâliki olan Mâlikinden nasıl tegafül eder? Ve bütün cinayetlerini bilen, hâcâtını gören, vâveylâlarını işiten Semî, Basîr, Alîm, Mücîb olarak üstünde bir Rakîbin bulunmamasını nasıl tevehhüm edebilir?

Ey nefs-i emmâre! Ne için kendini hariç tevehhüm ediyorsun? Eğer evâmire imtisal dairesinden çıkarsan, ya herkesin ayağını öpercesine müraat ve ihtiram etmeye mecbur olursun. Veya ehemmiyet vermeyerek zâlim-i ale’l-küll olacaksın. Bu yük ağırdır, taşıyamayacaksın, en iyisi, ecnebî olan şirki terk ile mülküllahın dairesine gir ki, rahat edesin. Ve illâ, sefineye binip yükünü arkasına alan ebleh adam gibi olacaksın.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Bir insanı yaratan Hâlıkın, âlemi müştemilâtıyla beraber yaratmasında bir bu’d, bir garabet yoktur. Zira, bir insanın yaratılışı, içerisinde bulunan eşyanın yaratılmasından ibaret olduğu gibi, âlemin de yaratılışı müştemilâtının yaratılışından ibarettir. Ve keza, insan, âleme bir enmuzec ve küçük bir fihristedir. Çünkü kavunun hâlıkı, çekirdeğinin hâlıkından başkası olması mümtenidir.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Senin iktidarın kısa, bekan az, hayatın mahdut, ömrünün günleri mâdud ve herşeyin fânidir. Öyleyse, şu kısa, fâni ömrünü fâni şeylere sarf etme ki, fâni olmasın. Bâki şeylere sarf et ki, bâki kalsın.

Evet, yaşadığın ömürden dünyada göreceğin istifade ancak yüz sene olur. Bu yüz sene ömrünü yüz tane hurma çekirdeği farz edelim. Bu çekirdekler iska edilip

[TABLE]
[TR]
[TD]Alîm: küçük büyük, görünen görünmeyen, gelmiş ve gelecek herşeyi hakkıyla bilen ve ilmi herşeyi kuşatan Allah[/TD]
[TD]Basîr: her şeyi gören ve müşahede eden ve varlıklara görme kabiliyeti veren Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Hâlık: her şeyi yaratan Allah[/TD]
[TD]Mâlik: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Mücîb: bütün varlıkların her türlü istek ve ihtiyaçlarına cevap veren Allah[/TD]
[TD]Rakîb: bütün varlıkları görüp gözeten, koruyan, kendisinden hiçbir şey gizlenip kaybolmayan ve yarattıklarından bir an bile gafil olmayan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Semî: her şeyi işiten ve her bir varlığa kabiliyetine göre işitme duyuları veren Allah[/TD]
[TD]beka: kalıcılık; dünyada kalma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bu’d: uzak[/TD]
[TD]bâki: devamlı, kalıcı, sonsuz[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bünye: yapı; insanın maddi ve mânevî yapısı[/TD]
[TD]ebleh: ahmak, akılsız[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ecnebî: yabancı[/TD]
[TD]enmuzec: örnek, model[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]evâmir: emirler[/TD]
[TD]farz etmek: var saymak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fihriste: bir şeyin özeti, kapsamını gösteren öz[/TD]
[TD]fâni: geçici, yok olucu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]garabet: gariplik, şaşılacak durum[/TD]
[TD]hariç: dışarıda, emir dairesinin dışında[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâcât: ihtiyaçlar[/TD]
[TD]ihsan: bağış, ikram, lütuf[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtiram: saygı gösterme[/TD]
[TD]iktidar: güç, kudret[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]illâ: aksi halde[/TD]
[TD]imtisal: emre uyma, itaat etme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]in’âm: nimetlendirme[/TD]
[TD]iska edilmek: sulanmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]istifade: faydalanma, yararlanma[/TD]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kader: Allah’ın ezelî ilmi ile kâinatta olmuş ve olacak her şeyi bilip takdir ettiği, plân[/TD]
[TD]kesîf: yoğun; burada bütün nimetlerin insana bolca verilmesi, insanda yoğunlaşması kastediliyor[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]keza: aynı, bunun gibi, böylece[/TD]
[TD]mahdut: sınırlı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]malûmat: bilgiler[/TD]
[TD]mâdud: sayılı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mâlik: sahip[/TD]
[TD]mülküllah: Allah’ın mülkü[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mümteni: olması imkânsız olan şey[/TD]
[TD]münasip: uygun[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müraat: gözetme, uyma[/TD]
[TD]müştemilât: içindekiler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nefs-i emmâre: insanı daima kötülüğe, yasak zevk ve isteklere sevk eden duygu[/TD]
[TD]sarf etmek: harcamak, kullanmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sefine: gemi[/TD]
[TD]suret: biçim, şekil[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tegafül etmek: gaflet etmek, habersiz olma; Allah’ın emir ve yasaklarından habersiz davranma[/TD]
[TD]tersim etmek: resimlemek, çizmek [/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek[/TD]
[TD]vakıf: bilen[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vâveylâ: çığlık, feryad[/TD]
[TD]zâlim-i ale’l-küll: bütün varlıklara ve herşeye zulmeden[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem: dünya, kâinat[/TD]
[TD]şirk: Allah’a ortak koşma[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

“Dünyada menfaati olmasa bile âhirette faidesi vardır” diye iyi ciheti göstermekle, kötü ciheti altında yutturur.

Hülâsa: Nefis, devekuşu gibidir. Şeytan Sofestâî, hevâ da Bektâşîdir.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Halk-ı eşya hakkında mûcibe-i külliye sadık olmadığı takdirde, sâlibe-i külliye sadık olur. Yani, ya bütün eşyanın hâlıkı Allah’tır veya Allah hiçbir şeyin hâlıkı değildir. Çünkü, eşyanın arasında muntazam tesanütle halk ve yaratmak, tecezzîyi kabul etmez bir külldür, bazıyet yoktur. Ya mûcibe‑i külliye olacaktır veya sâlibe-i külliye olacaktır. Başka ihtimal yok. Herşeyde illetin ademini tevehhüm eden vehmin vâhi hükmünde bir kıymeti yok. Binaenaleyh, ednâ birşeyde hâlıkıyet eseri göründüğü zaman, bütün eşyada tahakkuk eder.

Ve keza, Hâlık ya birdir veya gayr-ı mütenahidir, evsat yoktur. Zira, Sâni, vahid-i hakikî olmazsa, kesîr-i hakikî olacaktır. Kesîr-i hakikî ise gayr-ı mütenahidir.

Maahaza, nuru neşredenin nursuz, icad edenin vücudsuz, icab ettirenin vücubsuz olması muhaldir.

Ve keza, ilim sıfatını ihsan edenin ilimsiz, şuuru ihsan edenin şuursuz, ihtiyarı verenin ihtiyarsız, iradeyi verenin iradesiz, kâmil şeylerin sânii gayr-ı kâmil olduğunu telâkki etmek muhaldir.

Ve keza, ayn’ı tersim, basarı tasvir ve nazarı tenvir edenin basarsız olduğunu düşünmek, ancak basar ve basiretten mahrum olan adamın işidir. Maahaza,

[TABLE]
[TR]
[TD]Bektâşî: Hacı Bektaş-ı Veli tarikatına mensub olan kimse[/TD]
[TD]Hâlık: Yaratıcı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Sofestâî: kâinatın yaratıcısını kabul etmemek için her şeyi, hattâ kendilerini dahi inkâr edenler[/TD]
[TD]Sâni: her şeyi san’atlı ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]adem: hiçlik, yokluk[/TD]
[TD]ayn’ı tersim: gözü resmetmek, çizmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]basar: görme duyusu, görme sıfatı[/TD]
[TD]basiret: görüş, seziş, anlayış kudreti veya sıfatı; akıl, zekâ, ileri görüşlülük[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]bazıyet: kısımlara ayrılma, ayrılabilir olma, bölünebilir olma[/TD]
[TD]binaenaleyh: bundan dolayı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cihet: yön, şekil[/TD]
[TD]ednâ: en basit, en küçük[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]evsat yoktur: ortası yoktur[/TD]
[TD]eşya: varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]gayr-ı kâmil: noksan, mükemmel olmayan[/TD]
[TD]gayr-ı mütenahi: sonu olmayan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]halk: yaratma[/TD]
[TD]halk-ı eşya: eşyanın, varlıkların yaratılması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hevâ: hevesler, nefsin arzu ve istekleri[/TD]
[TD]hâlıkıyet: yaratıcılık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hülâsa: özet, öz[/TD]
[TD]icab: gerektirme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icad etme: yaratma, var etme[/TD]
[TD]ihsan: bağış, ikram, lütuf[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtiyar: irade[/TD]
[TD]illet: esas sebep[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]irade: dileme, istek, kast etme[/TD]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kesîr-i hakikî: gerçek çokluk; her şey bir olan Allah’a verilmezse çok ilâhlar olacaktır[/TD]
[TD]keza: bunun gibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kâmil: mükemmel, noksansız[/TD]
[TD]küll: bütün[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]maahaza: bununla beraber[/TD]
[TD]mahrum: yoksun[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muhal: olması imkânsız şey[/TD]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mûcibe-i külliye: olumlu tümel önerme; “Bütün eşyanın hâlıkı (yaratıcısı) Allah’tır” gibi[/TD]
[TD]nazar: akıl, bakıp akletme, düşünme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nefis: insanı daima kötülüğe, zevk ve isteklere sevk eden duygu[/TD]
[TD]neşretme: yayma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sadık: doğru[/TD]
[TD]sâlibe-i külliye: olumsuz tümel önerme “Allah hiçbir şeyin hâlıkı değildir.” gibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sıfat: özellik, nitelik[/TD]
[TD]tahakkuk: gerçekleşme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tasvir: şekil ve suret verme[/TD]
[TD]tecezzî: bölünme, parçalanma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]telâkki etmek: kabul etmek, anlamak[/TD]
[TD]tenvir etmek: aydınlatmak, ışıklandırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tesanüt: dayanışma[/TD]
[TD]tevehhüm etmek: kuruntuya kapılmak, zannetmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahid-i hakikî: eşi ve benzeri olmayan, ilâh olmaya lâyık tek gerçek olan Allah[/TD]
[TD]vehim: kuruntu, varsayım[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vâhi: zayıf, önemsiz[/TD]
[TD]vücub: varlığının zorunlu olması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vücud: varlık, var oluş[/TD]
[TD]âhiret: öteki dünya, öldükten sonraki ebedî hayat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şuur: bilinç, anlayış, idrak[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

icadî bir nescdir. Bir kısmı da tecellîyata bir nakıştır. Felâsifenin dalâletince, icad ile nakış birdir. Ve o dükkân sahibi de mûcib-i bizzattır.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Enâniyetten neş’et eden şirk-i hafî katılaştığı zaman esbab şirkine inkılâp eder. Bu da devam ederse küfre tahavvül eder. Bu dahi devam ederse, tàtile, yani hâlıksızlığa incirar eder. El-iyâzü billâh!

İ’lem eyyühe’l-aziz! İnsanın hilkatinden maksat, mahfî hazine-i İlâhiyeyi keşif ile göstermek ve Kadîr-i Ezelîye bir burhan, bir delil, bir mâkes-i nurânî olmakla Cemâl-i Ezelînin tecellîsi için şeffaf bir mir’at, bir ayine olmaktır. Hakikaten, semâvat, arz ve cibâlin hamlinden âciz kaldıkları emâneti insan haml ettiği cihetle cilâlanmış, cilvelenmiş bir şekle girmiştir. Çünkü, o emânetin mazmunlarından biri de, insanın sıfât-ı İlâhiyeyi fehmetmek için bir vâhid-i kıyasî vazifesini görmektir. İnsanın hilkatinden maksat bu gibi şeyler olduğu halde, kısm-ı ekserîsi perde olurlar, sed olurlar. Vazifesi fetih ve açmak iken kapatıyor, bağlıyor. Ziya ve ışığı neşir iken söndürüyor. Allah’ı tevhid etmek yerine şirk yapıyor. Ve keza, nur-u iman ile Allah’a bakıp mülkü ona teslim etmekle—îtikaden—mükellef iken, ene rasadıyla halka bakarak Allah’ın mülkünü onlara taksim ediyor. Hakikaten 1 اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَظَلُومٌ جَهُولٌ

İ’lem eyyühe’l-aziz! Ey nefis! Eğer takvâ ve amel-i salih ile Hâlıkını razı ettiysen,

[NOT]Dipnot-1 Gerçekten insan çok zâlim ve çok câhildir.

[/NOT]

[TABLE]
[TR]
[TD]Cemal-i Ezelî: ezelî ve sonsuz güzellik sahibi olan Allah[/TD]
[TD]Hâlık: her şeyi yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Kadîr-i Ezelî: varlığının başlangıcı olmayan ve her şeye gücü yeten sonsuz kudret sahibi Allah[/TD]
[TD]amel-i salih: Allah için yapılan iyi işler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]arz: dünya[/TD]
[TD]burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil, kanıt[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cibâl: dağlar[/TD]
[TD]cihet: taraf, yön[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]cilvelenme: cilâlanma, parlama[/TD]
[TD]dalâlet: doğru ve hak yoldan sapkınlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]el-iyâzü billâh: Allah korusun[/TD]
[TD]ene: ben, benlik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]enâniyet: benlik, gurur[/TD]
[TD]esbab: sebepler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]esbab şirki: sebepleri Allah’a ortak koşma[/TD]
[TD]fehmetmek: anlamak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]felâsife: felsefeciler, filozoflar[/TD]
[TD]fetih: açma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hakikaten: gerçekten[/TD]
[TD]haml etme: yüklenme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hamlinden: yüklenmekden, üstlenmekden[/TD]
[TD]hazine-i İlâhiye: İlahî hazine[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hilkat: yaratılış[/TD]
[TD]hâlık: yaratıcı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]icad: yaratma, var etme[/TD]
[TD]icadî: yaratma ile ilgili[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]incirar: bir sonuca sürüklenme, sonuçlanma[/TD]
[TD]inkılâp etmek: değişmek, dönüşmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[TD]keza: yine, bunun gibi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]keşif: gizli bir şeyi açığa çıkarma, bulma[/TD]
[TD]küfür: inkâr ve inançsızlık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kısm-ı ekserî: büyük bir kısmı[/TD]
[TD]mahfî: gizli, saklı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]maksat: amaç, gaye[/TD]
[TD]mazmun: bir şeyin içerdiği mânâ, kavram[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mir’at: ayna[/TD]
[TD]mâkes-i nurânî: nurlu ayna, nurun, ışığın yansıdığı yer[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mûcib-i bizzat: Cenab-ı Hakkın hâşâ iradesini yok sayarak “iradesiyle değil de varlığı icabı herşeyi yapmaya mecbur olduğu” şeklindeki batıl görüş “güneş ışık vermeye mecburdur” gibi[/TD]
[TD]mükellef: yükümlü, sorumlu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nakış: işleme, süsleme[/TD]
[TD]nefis: insanı dâima zevk ve isteklere sevk eden duygu[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nesc: dokuma[/TD]
[TD]neşir: yayma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]neş’et etme: kaynaklanma, doğma[/TD]
[TD]nur-u iman: iman nuru, aydınlığı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]rasad: dürbün, gözetleme aleti[/TD]
[TD]sed olma: engelleme, mâni olma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]semâvat: gökler[/TD]
[TD]sıfât-ı İlâhiye: Allah’ın sıfatları, mukaddes özellikleri, nitelikleri[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tahavvül etmek: dönmek, dönüşmek[/TD]
[TD]taksim etmek: bölüştürmek, ayırmak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]takvâ: Allah’ın emir ve yasaklarına titizlikle uyma[/TD]
[TD]tecellî: belirme, görünme, yansıma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tecellîyat: tecelliler, yansımalar[/TD]
[TD]tevhid: birleme; herşeyin bir olan Allah’a ait olduğunu bilme ve inanma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tàtil: Cenab-ı Hakkın sıfatlarını inkâr etme, varlıkların Allah ile olan bağlarını kesme, yaratıcıyı kabul etmeme[/TD]
[TD]vâhid-i kıyasî: ölçü birimi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ziya: ışık, parlaklık[/TD]
[TD]âciz: güçsüz, zavallı, zayıf[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]îtikaden: inanç gereği[/TD]
[TD]şeffaf: saydam, parlak[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şirk: ortak koşma[/TD]
[TD]şirk-i hafî: gizli şirk, ortak koşma[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

efdalü’l-halk, seyyidü’l-enâm Hazret-i Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâmdır.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Siyah ve beyaz nakışlar ile nakışlı bir imâme ile küre-i arzın kafasını saran semâvat ve arzın Nâzım ve Hâlıkı olan Allah’ın ulûhiyetine lâyık mıdır ki, âlemin bazı safahatını miskin bir mümkine tevdi ve tefvîz etsin? Arşın Sahibinden maadâ arşın altındaki şeylere bizzat tasarruf eden imkân dairesinde kimse var mıdır? Kellâ! Çünkü o kudret kısa ve kasır olmayıp muhit bir kudret olduğundan, açık bir yer, bir delik kalmıyor ki, gayr müdahale etsin. Maahaza, ceberûtiyet ve istiklâliyetin izzeti ve kendini sevdirmek ve tanıttırmak muhabbeti, gayre müsaade etmiyor ki, arada ibâdullahın enzarını kendine celb eden ismî bir vasıta bulunsun. Maahaza, küll ile cüzde, nev’ ile fertte yapılan tasarrufat, birbirinin içinde mütedahil ve yekdiğerine mütesanit olduğundan, o tasarrufları ayrı ayrı faillere vermek mümkün değildir. Meselâ, âlemin nizam, intizam ve tasarrufunda arzın tedbiri dahildir. Arzın tedbirinde insanın da tedbiri dahildir. Ve aynı zamanda bu tasarrufat yapılırken, başka nevilerin de şuûnâtına bakılır. Ve hüceyrat-ı bedeniye ile zerrat dahi yaratılıyor. Ve hakezâ, bütün bu tasarrufat bütün safahata aynı kudret ile yapılır. Nasıl ki şemsin nurundan, katre ve kabarcıklara varıncaya kadar hiçbir şey hariç kalmıyor. Bütün eşya o nur ile tenevvür ediyor.

Kezalik, bütün tasarrufat, kudret-i ezeliyeye âittir. Başka birşeyin müdahalesi yoktur. Küreden zerreye varıncaya kadar o kudretin tasarrufundan hariç değildir.

[TABLE]
[TR]
[TD]
Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun[/TD]
[TD]Hâlık: her şeyi yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Nâzım: her şeyi en mükemmel şekilde düzenleyen, tanzim eden Allah[/TD]
[TD]arz: dünya[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]arş: göğün en yüksek katı; Allah’ın büyüklüğünün ve yüceliğinin tecelli ettiği yer[/TD]
[TD]ceberûtiyet: daimî olan kudret büyüklük ve haşmet[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]celb etme: kendine çekme[/TD]
[TD]cüz: kısım, parça[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]efdalü’l-halk: yaratılmışların en faziletlisi, en üstünü[/TD]
[TD]enzar: bakışlar, dikkatler[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eşya: varlıklar[/TD]
[TD]fail: işi yapan, özne[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fert: tek, birey[/TD]
[TD]gayr: diğer, başkası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hakezâ: bunun gibi, böylece[/TD]
[TD]hariç: dışında[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hüceyrat-ı bedeniye: beden hücreleri[/TD]
[TD]ibâdullah: Allah’ın kulları[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]imkân dairesi: varlığı da yokluğu da eşit olan varlıklar dairesi, kâinat[/TD]
[TD]imâme: sarık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]intizam: düzenlilik, tertiplilik[/TD]
[TD]istiklâliyet: bağımsızlık, birşeye bağlı olmayış[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ittifak: birleşme, birlik; görüş, fikir birliği[/TD]
[TD]izzet: değer, itibar, yücelik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[TD]kasır: eksik, noksan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]katre: damla[/TD]
[TD]kellâ: asla[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kezalik: bunun gibi[/TD]
[TD]kudret: güç ve iktidar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kudret-i ezeliye: Allah’ın ezelden beri var olan ve ezelî olan sonsuz güç ve iktidarı[/TD]
[TD]küll: bütün, genel[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]küre: dünya[/TD]
[TD]küre-i arz: yer küre, dünya[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]maadâ: –den başka, –in dışında[/TD]
[TD]maahaza: bununla beraber[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]miskin: zavallı, muhtaç[/TD]
[TD]muhit: herşeyi içine alan, kuşatan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müdahale: karışma[/TD]
[TD]mümkin: varlığı ile yokluğu eşit olan, varlığı ancak Allah’ın var etmesine bağlı olan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mütedahil: iç içe, birbiri içinde[/TD]
[TD]mütesanit olma: dayanışma içinde olma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nakış: işleme, süsleme[/TD]
[TD]nev’: çeşit, tür[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nizam: düzen[/TD]
[TD]safahat: sayfalar, alanlar, aşamalar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]semâvat: gökler[/TD]
[TD]seyyidü’l-enâm: bütün varlıkların efendisi[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tasarruf: dilediği gibi kullanma, yönetme[/TD]
[TD]tasarrufat: dilediği gibi kullanmalar, icraat, yönetme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tedbir: çekip çevirme, ihtiyacını karşılama, idare etme[/TD]
[TD]tefvîz etmek: vazifelendirmek, görevlendirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tenevvür etmek: nurlanmak, aydınlanmak[/TD]
[TD]tevdi: birisine bırakmak, emanet etmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ulûhiyet: ibadete ve itaat edilmeye lâyık olma, ilâhlık; Cenab-ı Allah’ın ilâhlığı[/TD]
[TD]yekdiğeri: bir başkası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zerrat: zerreler[/TD]
[TD]zerre: atom, maddenin en küçük parçası[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]âlem: dünya, kâinat[/TD]
[TD]şems: güneş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şuûnât: fiiller, durumlar, haller, işler[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

göre küçük hayvanlara büyük bir zulüm olur. Çünkü onlar da 1 وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ kaziyesince Hâlıklarını tesbih etmekle, Allah’tan maadâ kimseyi Rab tanımıyorlar. Binaenaleyh, büyüğün küçüğe tekebbür etmeye hakkı yoktur.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Umumî olan bir in’âm ile inâyet-i şahsiye arasında münâfat yok. Meselâ, bir ziyafete yapılan umumî bir davet altında şahıslar da davet edilmiş olur. Yani, bu ziyafet umumî olduğundan davet umumiyette kalır; şahıslar nazara alınmıyor, denilemez. Binaenaleyh, Allah’ın nimetleri vakıf malı veya nehir suyu gibi umumî olup, in’âmında şahıslar kast edilmemiş değildir. Ancak o umumiyette hususiyet de maksuddur. Binaenaleyh, eşhas o umumî in’âmda kast edilmediklerinden, o nimetlere karşı şükretmeye mükellef olmadıklarına zehab etmek hatâdır.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Yarın seni zillet ve rezaletlere mâruz bırakmakla terk edecek olan dünyanın sefahetini bugün kemâl-i izzet ve şerefle terk edersen, pek aziz ve yüksek olursun. Çünkü, o seni terk etmeden evvel sen onu terk edersen, hayrını alır, şerrinden kurtulursun. Fakat vaziyet mâkûse olursa, kaziye de mâkûse olur.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Fısk çamuruyla mülevves olan medeniyet, insanları da o çamur ile telvis ediyor. Ezcümle: Riyâyı şan ve şeref ile iltibas etmiş. İnsanları da o pis ahlâka sevk ediyor. Hakikaten insanlar o riyâya öyle alışmışlar ki, şahıslara yaptıkları gibi, milletlere, hattâ unsurlara bile yapıyorlar. Gazeteleri o riyâya dellâl, tarihleri de alkışçı yapmışlardır. Bu yüzden şahsî hayatlar “hamiyet‑i cahiliye” ünvanı altında unsurî hayatlara fedâ edilmektedir.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Nübüvvet-i Ahmediyeyi (a.s.m.) ispat eden delillerden

[NOT]Dipnot-1 “Hiçbir şey yoktur ki Onu övüp Onu tesbih etmesin.” İsrâ Sûresi, 17:44.
[/NOT]

[TABLE]
[TR]
[TD]Hâlık: her şeyi yaratan Allah[/TD]
[TD]Nübüvvet-i Ahmediye: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) peygamberliği[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Rab: herbir varlığa yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran Allah[/TD]
[TD]aziz: çok değerli, izzetli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]binaenaleyh: bundan dolayı[/TD]
[TD]dellâl: ilân edici[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ezcümle: bu gruptan bir örnek, meselâ[/TD]
[TD]eşhas: şahıslar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]fısk: günah, günahkârlık[/TD]
[TD]hakikaten: gerçekte[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hamiyet-i cahiliye: körü körüne, bilinçsiz ve şuursuzca yapılan koruma gayreti; güya mukaddes değerleri korumak için yapılan şuursuzca koruma gayreti; ırka dayalı milliyetçilik[/TD]
[TD]hususiyet: özel olma, hususîlik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]inâyet-i şahsiye: şahsa ve kişiye yapılan yardım, ikram, lütuf[/TD]
[TD]in’âm: nimet verme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: ey aziz kardeşim bil ki![/TD]
[TD]kastedilme: gaye edinme, bir maksat ve hedefe bizzat yönelme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kaziye: hüküm, önerme[/TD]
[TD]kemal-i izzet ve şeref: tam bir izzet, şeref ve haysiyet sahibi olma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]maadâ: –den başka, –in dışında[/TD]
[TD]maksud: kast edilen, hedeflenen şey[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mâkûse: ters, zıt[/TD]
[TD]mâkûse olma: tersine dönme, ters olma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]mükellef: yükümlü, sorumlu[/TD]
[TD]mülevves: kirli, pis, pislenmiş[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]münâfat: zıtlık, terslik[/TD]
[TD]nazar: dikkat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]riyâ: özü sözü bir olmamak, gösteriş[/TD]
[TD]sefahet: helâl olmayan zevk ve eğlenceye düşkünlük, zararı yararı ayırt edemeden hareket etme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]sevk etmek: yöneltmek[/TD]
[TD]tekebbür etmek: kibirlenmek, büyüklenmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]telvis etmek: kirletmek, pisletmek[/TD]
[TD]tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]umumiyet: genellik[/TD]
[TD]umumî: genel, herkese ait[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]unsur: ırk, soy[/TD]
[TD]unsurî hayat: ırka, soya ait hayat; ırkçılık ve menfi milliyetçiliğin egemen olduğu hayat tarzı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vakıf malı: halkın faydasına sunulmuş mal[/TD]
[TD]zehab: bir fikir ve düşünceye kapılmak, gitmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zillet: alçaklık, aşağılık[/TD]
[TD]şahsî hayat: kişisel hayat, ferdin hayatı, yaşamı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şer: kötü iş, kötülük[/TD]
[/TR]
[/TABLE]

rububiyeti de insanın nazarını iktizâ eder ki, hayret ve tefekkür ile takdir ve tahsinlerde bulunsun.

Evet, gül ve çiçeklerin yüzlerini güzelleştiren Zât, nasıl o güzel yüzlere arılardan, bülbüllerden istihsan âşıkları icad etmesin? Ve güzellerin güzel yüzlerinde güzelliği yaratan, elbette o güzelliğe müştakları da yaratır.

Kezâlik, bu âlemi şu kadar ziynetlerle, nakışlarla tezyin eden Mâlikü’l-Mülk, elbette ve elbette o harika, antika, mu’cize manzaraları, ziynetleri, seyircilerden, müşahitlerden, âşık ve müştaklardan, ârif dellâllardan hâli bırakmayacaktır. İşte, câmiiyeti dolayısıyla insan-ı kâmil, halk-ı eflâke ille-i gaiye olduğu gibi, halk-ı kâinata da semere ve netice olmuştur.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Eşya arasındaki tevafuk, Sâniin Vâhid, Ehad olduğuna delâlet ettiği gibi, aralarında bulunan muntazam tehalüf de, Sâniin Muhtar ve Hakîm olduğuna şehadet eder. Meselâ, hayvanların, bilhassa insanların esas âzâlarındaki tevafuk, bilhassa çift âzâlardaki temasül, Hâlıkın vahdetine burhan olduğu gibi, keyfiyetler ve şekillerdeki tehalüf de Hâlıkın ihtiyar ve hikmetine delâlet eder.

İ’lem eyyühe’l-aziz! Mahlûkatın en zâlimi insandır. İnsan kendi nefsine olan şiddet-i muhabbetten dolayı kendisine hizmeti ve menfaati olan şeyleri hem sever, hem kıymet verir. Semeresinden istifade gördüğü şeylere abd ve köle olur.

[TABLE]
[TR]
[TD]Ehad: her bir varlık üzerinde birliğinin izleri görünen ve bütün kemâl sıfatların sahibi olan bir Allah[/TD]
[TD]Hakîm: herşeyi hikmetle belirli fayda ve gayelere yönelik olarak mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Hâlık: her şeyi yaratan Allah[/TD]
[TD]Muhtar: ihtiyar ve irade sahibi Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Mâlikü’l-Mülk: görünen ve görünmeyen her şeyin gerçek sahibi olan Allah[/TD]
[TD]Sâni: her şeyi san’atla ve mükemmel bir şekilde yaratan Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]Vâhid: Zâtında, sıfatlarında, isimlerinde, işlerinde ve hükümlerinde asla ortağı, benzeri ve dengi olmayan ve herşeyi birliğiyle kuşatan Allah[/TD]
[TD]Zât: kimse, Allah[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]abd: kul[/TD]
[TD]bilhassa: özellikle[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]burhan: güçlü ve sarsılmaz kesin delil, kanıt[/TD]
[TD]câmiiyet: kapsamlılık[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]dellâl: duyurucu, ilân edici[/TD]
[TD]delâlet etmek: delil olmak, göstermek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]eşya: şeyler, varlıklar[/TD]
[TD]halk-ı eflâk: feleklerin, kâinatın yaratılışı[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]halk-ı kâinat: kâinatın yaratılışı, yaratılması[/TD]
[TD]hikmet: amaç, gaye, hedef; herşeyin belirli gayelere yönelik olarak, mânâlı, faydalı ve tam yerli yerinde yapılması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]hâlî: boş, ıssız[/TD]
[TD]icad: var etme, yaratma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ihtiyar: dileme, istek, irade[/TD]
[TD]iktizâ etmek: gerektirmek[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ille-i gaiye: asıl gaye; elde edilmesi için çalışılan gaye[/TD]
[TD]insan-ı kâmil: mükemmel, olgun insan[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]istifade: faydalanma, yararlanma[/TD]
[TD]istihsan: beğenme, güzel bulma[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]i’lem eyyühe’l-aziz: “Ey aziz kardeşim bil ki!” [/TD]
[TD]keyfiyet: durum, nitelik[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]kezâlik: bunun gibi[/TD]
[TD]mahlûkat: yaratılmışlar, yaratılmış varlıklar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]muntazam: düzenli[/TD]
[TD]mu’cize: bir benzerini yapmakta başkalarının aciz kaldıkları olağanüstü şey[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]müşahit: gören, seyreden, seyirci[/TD]
[TD]müştak: aşık, çok arzulu ve istekli[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nakış: işleme[/TD]
[TD]nazar: bakış, dikkat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]nefis: bir kimsenin kendisi[/TD]
[TD]rububiyet: Rablık; her bir varlığın yaratılış gayelerine ulaşmaları için muhtaç olduğu şeylerin verilmesi, onların terbiye edilip idare ve egemenlik altında bulundurulması[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]semere: meyve, netice[/TD]
[TD]tahsin: beğenme, birşeyin güzelliğini dile getirme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]takdir etme: beğeniyi dile getirme[/TD]
[TD]tefekkür: Allah’ı tanımayı sonuç verecek şekilde varlıklar üzerinde etraflıca düşünme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tehalüf: birbirinden farklı olmak[/TD]
[TD]temasül: birbirine benzeme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]tevafuk: uygunluk, denk gelme[/TD]
[TD]tezyin etme: süsleme[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]vahdet: birlik, teklik[/TD]
[TD]ziynet: süs[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]zâlim: zulmeden, acımasız, başkasının hakkına tecavüz eden[/TD]
[TD]âlem: dünya, kâinat[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]ârif: bilgide ileri olan, bilen[/TD]
[TD]âzâ: organlar[/TD]
[/TR]
[TR]
[TD]şehadet etmek: şahitlik etmek, delil olmak[/TD]
[TD]şiddet-i muhabbet: aşırı sevgi[/TD]
[/TR]
[/TABLE]