Sadeleştirme Analizi – On Dördüncü Lem’anın İkinci Makamı

Başlığı, henüz bu Lem’a yı okumadan bu şekilde yazdım. Birinci Söz gibi 53 cümleden oluşan bir risalede, 28 tane cümleyi anlaşılabilir bir halde iken lüzumsuz bozulmuş. Bunlardan 11 tanesinin manası tamamen değişmiş. Yani diğer 17 cümleyi bir köşeye koyalım. Ben orjinal risaleleri anlamıyorum diyen birinin, Birinci Söz de anlayabileceği en az 11 cümle tamamen farklı bir manaya getirilmiş. Sadece Birinci Söz de 11 cümle anlayabilmek az mıdır ? Ve okuduğunuz sadeleştirilmiş eserde bu cümleleri başka manada okumanın neresi faydalıdır ? Diyeceğim şu ki; Birinci Söz de o kadar körlemesine yapılan hatalar bana bütün Sözler de de aynı şekilde hatalar olduğuna kanaat verdi. Bu yüzden de daha okumaya bile gerek duymadan bu başlığı koydum..İş kişinin ayinesidir. Hem görücez ilerleyen süreçte bu hataları. Eğer ki manayı bozan bariz çeviriler yoksa, ben de bu başlığı seve seve değiştirir, sadece sadeleştirilmesini eleştiririm..

Orjinal metin: Ve yirmi otuz kadar sırlar ile, o nurun etrafında bir daire çevirmekle avlamak ve zaptetmek arzu ettim.

• Sevgili izleyiciler, cümlelerdeki mana katliamı devam ediyor..Orjinalinde “ve” ile başlayan cümle, tahrif edilmişinde kaldırılmış, dolayısıyla bir önceki cümleden bağımsız bir hale getirilmiştir. Saniyen: (belki Ufuk yayınlarından okuyan olur diye “saniyen”i açıklayım, “ikinci olarak” manasına gelir.) Cümlede anlaşılmayan tek bir kelime dahi yoktur. Avrupa’da yaşayan Türkler bile burada en az kullanılan zaptetmek kelimesinin manasını bilir. Salisen (Üçüncü olarak): “yirmi otuz kadar” “Yirmi-otuz kadar” şeklinde, yirmi ile otuzun arasına tire koymakla kimsenin bunu aslından daha kolay anlayacağını iddia edemezsiniz. Ederseniz kendinizi maskara edersiniz. “Böyle ayrıntılara takılmaya ne gerek var” diyenler çıkabilir. Aynı soruyu ben soruyorum o halde: Madem önemsizdir, o halde neden önem arzediyor gibi, iki kelime arasına tire konmuştur ? Rabian: “sırlar ile” “sır ile” olmuş. Bu edebiyat yoksunluğu değil midir ? Dil, lisan bilmemek değil midir ? “Sırlar” ın “sır” olduğu nerde görülmüş. Birşeyden “bir tane var” demekle “onlarca var” demek aynı şey midir ? Yoksa gerisindeki “yirmi otuz” bu manayı veriyor diye mi kısalttınız ? O niyetle yapmışsanız, “yirmi otuz” u kaldırıp sadece “sırlar” diyerek daha çok alan boşaltmış olurdunuz ?

• “o nurun etrafında bir daire çevirmekle” “o nurun etrafında bir daire örmek” şeklinde değiştirilmiş. Sadeleştirmeyi savunanların aklına şaşarım. Üstad diyor ki “bir daire çevirmekle” siz diyorsunuz “bir daire örmek” Bu kadar düşüncesizlik olur mu be kardeşim. “Çevirme” nin “örmek” olduğu nerde görülmüş ? Siz hangi dili kullanıyorsunuz ? Mesela size biri dese, “filan yerde polis çevirme yapıyor” siz bunu “polis filan yerde örme yapıyor” mu anlıyorsunuz ? Burdaki “daire çevirme” nin “daire örmek” le ne ilgisi var ? Bu kadar mı saçmalık olur ? Üstad burda o nurun etrafını kuşatmak, ihata etmek istediğini anlatıyor. Nurun etrafına nasıl daire örülür ? Burdaki mecazi kullanılan bir terkibi nasıl maddi bir manayla çevirirsiniz ? Yoksa siz duvar ustası filan mısınız, yan gelir olsun diye mi bu işi yapıyorsunuz ? Hadi bunları boşverelim, ehemmiyetsiz varsayalım, bana dünyada şu sadeleştirilmiş eserinizi anlayacak kadar zekası olupta, “çevirmenin” ne olduğunu bilmeyen bir tane, sadece bir tane insan gösterebilir misiniz ? Ve bu kişi “çevirme” yi bilmediği gibi “örme” yi de biliyor olsun ? Yazık size..

• “avlamak ve zaptetmek arzu ettim.” “onu avlayıp kavramak istedim.”şeklinde değiştirilmiş. Yine saçmalıklarla dolu bir değişiklik daha. Aynı cümlede zaptedilmek istenen şeyin “nur” olduğu belirtilmiş orjinalinde. Herhalde “Bizim okuyucularımız 2 saniye önce okuduğunu unutur, o yüzden hatırlatalım” düşüncesiyle ki, “onu” zamirini koymuşlar.. Sonra “avlamak ve zaptetmek” “avlayıp kavramak” olmuş. “Zabtetmek” in “kavramak” diye bir manası vardır elbet ancak burada nurani birşeyden bahsedildiğinden, “tutmak, kavramak” gibi ifadeler hatalıdır. “Zaptetmek” in buradaki en bariz manası, “idaresi altına almak” tır. “Kavramak” bu manayı vermekten çok uzak bir ifadedir. Buradaki en küstahça değişiklik ise “arzu ettim” fiilini “istedim” şeklinde çevirmektir. Çünkü bir önceki cümlede “kaydetmek istedim.” ““kaydetmeyi arzuladım” şeklinde çevrilmiştir. Yani bir öncedeki “istek” “arzu” olmuştur. Bu cümlede ise tam tersine “arzu” “istek” olmuş. Madem o cümleyi okuyan “istedim” i anlamıyordu ve sen bunu “arzuladım” şeklinde çevirdin..O halde neden bir sonraki cümlede “arzu ettim” i “istedim” diye çevirdin ? Bu kadar çirkin bir çelişki olur mu ? Ayıp ya hu, ayıp..Gözünüzü seviyim kendinize gelin.

Orjinal metin: “Ey insan!” dediğim vakit nefsimi murad ediyorum.

Sadeleştirilmiş metin: “Ey insan!” dediğim vakit, nefsimi kastediyorum.

Bu cümle de lüzumsuz değiştirilen cümlelerden biridir. “murad etmek” bilinmeyen bir terkib değildir. Mesela Türkçe bilen herkesin malumu olan bir dua vardır: “Allah ne muradın varsa versin.” Evet bunu deneyebilirsiniz. Risaleleri anlamadığını söyleyen birine, bir vesileyle bu duayı yapın bakalım..Geriye dönüp “anlamadım kardeş ne dedin?” diyecek tek bir kişi bulabilecek misiniz ? Haliyle burada değiştirilen terkib, çok sık kullanılmamakla birlikte, hemen herkesin bildiği bir ifadedir. “Anlaşılmıyor” diye, anlaşılan bu terkibin değiştirilmesi, sadeleştirenlerin doğru söylemediklerinin bir delilidir.

Hem “nefsimi murad ediyorum.” “nefsimi kastediyorum.” aynı şey değildir. “Murad” kelimesinin “kastetmek” şeklinde bir manası da yoktur. “Murad” ın “istenerek, ümid ederek beklenen şey, arzu edilen şey, gaye, maksad, emel” gibi manaları vardır. “Kastetmek” görünüşte manayı bozmuyor gibi görünse de, burdaki manayı anlatmaktan çok uzaktır. En azından bu kelimenin manası olan bir kelime seçilmeyip, manaları içinde olmayan, “herhalde bunu demek istedi” nevinden bir anlam vermek çok acemice, çok verimsiz bir iş. Bu terkibin buradaki manası “nefsimi arzu ediyorum, nefsimi gaye ediniyorum” olabilirdi en yakın şekliyle. Hem çok bilinen bir kelimeyi değiştirmek, hem de lugatta hiç karşılığı olmayan bir kelime ile onu değişmek..Heyhat! Şaşarım sizin aklınıza..

Orjinal metin: Bu ders kendi nefsime has iken, ruhen benimle münasebettar ve nefsi nefsimden daha huşyar zatlara, belki medar-ı istifade olur niyetiyle, On Dördüncü Lem’anın İkinci Makamı olarak, müdakkik kardeşlerimin tasviplerine havale ediyorum.

Sadeleştirilmiş metin: Bu dersi, nefsime has olduğu halde, ruhen benimle irtibatlı ve nefsi nefsimden daha uyanık zâtlara, belki istifade vesilesi olur niyetiyle, On Dördüncü Lem’a’nın İkinci Makamı olarak sunuyor, dikkatli kardeşlerimin değerlendirmesine havale ediyorum.
Öncelikle bu cümledeki anlaşılmayan kelimelere ve terkiblere bakalım..”huşyar” “medar-ı istifade” “müdakkik”

Şimdi tek tek bu kelimelere nasıl mana verilmiş inceliyoruz..

huşyar: Akıllı, zeki, uyanık..Sadeleştirilmiş eserde verilen karşılığı “uyanık”

medar-ı istifade: Faydalanma vesilesi… Sadeleştirilmiş metinde verilen karşılığı “istifade vesilesi”

müdakkik: Dikkatli, araştırıcı, inceden inceye dikkatle araştıran…Sadeleştirilimiş metindeki karşılığı “dikkatli“

Az çok bildiğimiz halde değiştirilen kelimeler:

tasvip: Uygun ve doğru bulma; doğruluğunu kabul etme. Sadeleştirilimiş metindeki karşılığı “değerlendirme”

münasebettar: İlgili, alâkalı, bir şeye uygun ve yakın olan, bağlantılı, ilişkili…Sadeleştirilimiş metindeki karşılığı “irtibatlı”

Görüldüğü üzere, çok fazla malumumuz olmayan 3 kelime manasına yakın ya da aynı manaya gelen kelimelerle değiştirilmiş. İşin ilginç tarafı, az çok bildiğimiz “tasvip”, “münasebet” gibi kelimeler, lugatlarda hiç görünmeyen manası ile değiştirilmiş. Yani lugatta o kadar seçenek var, içinden seç-beğen-al diye seçenek sunuluyor; sadeleştirmeyi yapanlar bu manaları beğenmeyip, kendilerince yeni bir dil çıkarıyor. Mesela “tasvip etmiyorum” “değerlendirmiyorum” manasına gelebilir mi ? Burada öyle mana verilmiş. “Tasviplerine” “değerlendirmelerine” şeklinde çevrilmiş. Bu bilineni de yanlış anlatmak, unutturmak değil midir ?

Sonra “münasebettar” ı kim bilmez. “Münasebet” i bilen herkes cümle içinde okuduğunda “münasebettar” ın ne olduğunu da rahat bir şekilde anlar.

Diyelim ki bu kelimelerin her biri doğru çevrildi..O halde cümlenin diğer taraflarına dokunmanın lüzumu olmasa gerek. Ancak görüyoruz ki, bu kelimeler haricinde anlaşılmasında hiç sıkıntı olmayan yerler de değiştirilmiş. İşte misalleri:

“Bu ders kendi nefsime has iken” “Bu dersi, nefsime has olduğu halde” “iken” i bilmeyen Türkçe bilen birini düşünemiyorum. Bu kadar kısa ve öz bir ifadeyi “olduğu halde” diye çevirmenin hangi iyi niyetle alakası olabilir ? Yahu burda değişecekse bile “has” belki bilinmiyor diye düşünülebilir, o değiştirilir. “İken” i değiştirmenin nasıl bir mantığı olabilir ? Bu günlük hayatta en sık kullandığımız bir ifade değil midir ?

“İkinci Makamı olarak, müdakkik kardeşlerimin tasviplerine havale ediyorum”
“İkinci Makamı olarak sunuyor, dikkatli kardeşlerimin değerlendirmesine havale ediyorum.“

Sadeleştirmeyi bilmeden savunan kardeşlerime sesleniyorum. Buyrun bakın ve faciaya şahit olun, cinayeti görün. Metinde değiştirilen kelimelerden sonra şu ortada kabak gibi sırıtan “sunuyor” a bakın. Bunun orjinalinde karşılığını görebiliyor musunuz ? Karşılığını da boşverin, orjinalinde böyle bir mana var mı ? Zaten sonunda “havale ediyorum” denmiş ve bu sadeleştirilmiş metinde aynen muhafaza edilmiş..“Sunuyor” nerden çıktı ? Üstad Hazretleri rüyalarına girdi de “burasını eksik yazmışım, oraya “sunuyor” koyun” mu dedi yoksa ?

Bu kısımdan önceki besmele ve ayetler olduğu gibi muhafaza edilmiş..

Orjinal metin: ŞU MAKAMDA birkaç sır zikredilecektir.

Sadeleştirlmiş metin: Bu makamda birkaç “sır” zikredilecektir.

Şimdi aslıyla sanki hiç farkı yokmuş gibi görünen şu cümleye bir bakın. Herkes taraftarlıklarını bir yana koysun..

Burada anlaşılamayacak bir tek kelime yoktur. En az kullanılan “zikir” olsa dahi ateistler bile bunun ne manaya geldiğini bilir. Eğer burada illaki bir değişiklik yapılması gerekse, bunlar: “makam”, “sır”, “zikir” kelimeleri olabilir. Zaten bu kelimeler değişmediği gibi meselemizde o değil. Burda yapılan tek değişikliğe bakalım.

“ŞU”
“Bu”

Sadeleştirmeyi savunanlar, iyi niyetle sadeleştirdiklerini söyleyenler, “anlaşılsın” diye sadeleştirdiklerini söyleyenler bu değişikliği izah etsinler ? Cümlenin yapısını bozuyor, bozmuyor meselesine girmiyorum bile..Bu değişiklik ne anlama geliyor ?

? Sadeleştirenlerin çok zeki olduğu anlamına mı ?
Okuyucuların “bu” yu anlamayacak kadar akıldan mahrum oldukları anlamına mı ?
Kıskançlık anlamına mı ?
Kasten tahrif etme anlamına mı ?

Orjinal metin: Kâinat simasında, arz simasında ve insan simasında, birbiri içinde birbirinin nümunesini gösteren üç sikke-i rububiyet var.

Cümlede bilemeyeceğimiz sadece “sikke-i rububiyet” ve “arz” olabilir. Bunun haricindeki “numune, sima” gibi kelimeler az da kullanılsa hemen herkesin malumu olan kelimelerdir. Herhalde bunun farkında olduklarından, diğer kelimelerin anlamlarını vermeyip, sadece “sikke-i rububiyet” ve “arz” ın anlamını vermekle yetinmişlerdir. Sadeleştirmenin başlı başına bir hata olduğunu hatırlattıktan sonra, bu hata içinde, bu değişimlerin doğru olduğunu kabul ediyoruz. Fakat buna rağmen cümlenin manasını bozmaya yönelik her türlü fiil işlenmiş..

Mesela “kainat” “kainatın”, “arz” “yeryüzünün”, “insan” “insanın” şeklinde değiştirilmiş. Aradaki 2 adet “sima” yok edilmiş. Ve bu yok etme eyleminden sonra da her kelimenin sonuna, hemen hemen her çeviride yaptıkları “in” “ın” ekini koymuşlar. Sonra orjinalinde “birbirinin içinde” olan kısım tamamen yok edilmiş. Bu cümlenin manasını tamamıyla bozmak demektir. Sonra “birbirinin numunesini gösteren” “birbirinin numunesi olan” şeklinde değiştirilmekle ikinci bir mana katliamı işlenmiştir. Çünkü “gösteren” ile “olan” tamamen farklı manalardır.

Yayıncının “Istılahta yer alan terimler ve Nur külliyatının anahtar kavramları ise aynen korundu” notuna göre “sikke-i rububiyet” in değiştirilmemiş olması gerekirdi. Fakat değiştirilmiş. Bu ve bunun gibi çoklarını da gösterdik. O zaman ortada şu ana kadar söylenen onlarca yalan var.

Şimdi kitabın girişindeki Yayıncının Notu başlıklı yazıdan bir alıntı paylaşmak istiyorum..

[TAVSIYE]Öncelikle, Risale-i Nur un mesajının günümüz diliyle ve en açık biçimde anlaşılması esas alındı. Ancak bu yapılırken, asıl metnin dokusunun bozulmamasına özen gösterildi. Anlamayı kolaylaştıracağı düşünülen yerlerde, kelimelerin bugünkü karşılıklarının seçilmesinin yanında, uzun cümleler bölündü ve aynı malzemeyle yeniden kuruldu. Istılahta yer alan terimler ve Nur külliyatının anahtar kavramları ise aynen korundu, değiştirilmedi.[/TAVSIYE]

Buraya kadar yaptığımız tahlile bir bakın. Şu kırmızı ile belirttiğim yayıncıya ait sözler, “BEN KOCAMAN BİR YALAN SÖYLÜYORUM” demiyor mu ?

Ağabey batılı fazla tasvir safi zihinleri idlaldir. Bence reklamın iyisi kötüsü olmaz ve bu istediklerini onlara vermek değil mi ?