Hz. Mevlana nin edeple ilgili manzumesi..

[Anonim]

„Efendi bil ki insanın tenindeki can edeptir. İnsanoğlunun göz ve kalp nuru edeptir. Âdem bir ulvi âlemdir süfliden değil bu dönen kümbetin hem dönmesi hem de revnak ve ziyneti edeptir. Şeytanın başına ayağına koymak istersen gözünü iyi aç şeytanın canını çıkaran edeptir. İnsanoğlu eğer edepten yoksun ise o insan değildir. Zira insanoğlu ile hayvan arasındaki fark edeptir. Aç gözlerini bakAllah kelamı olan Kur‘an ayet ayet edeptir. Akıldan sordum: iman nedir? Akıl kalp kulağına iman edeptir dedi.“

Osmanlı’da sadaka taşları varmış ihtiyacı olan sadaka taşının üzerindeki keseden yabancı elçilerin de şaşkın şehadetleriyle sadece ihtiyacı kadarını alırmış. Aynı şey yolların üzerinde vakıflar tarafından kurulan konaklarda da uygulanır yolcu eğer ihtiyacı varsa yatağının başucundaki keseden alabilirmiş. Binitine ücretsiz bakılır ücretsiz üç gün yemek verilirmiş.
Eskiden “Kapıyı kapat!” denilmezmiş. Allah (c.c.) kimsenin kapısını kapatmasın diye düşünülürmüş. “Kapıyı ört ya da sırla” denilirmiş. Kapının kapanmadan yavaşça örtülmesi edebdenmiş.
“Lambayı söndür” demezlermiş.Allah (c.c.) kimsenin ışığını söndürmesin “Lambayı dinlerdir” derlermiş. Lamba yakılmaz uyandırılırmış. Uyuyan birisi uyandırılmak için sarsılmaz veya adı ile çağırilmazmış. “Agah ol erenler” derlermiş. Nezaket incelik edeb her işin başı imiş de ondan… Ona eren uyanık olurmuş. İnsanların sözü kesilmez işaret ve işmar edilmez fısıltılar gizli konuşmalar hoş karşılanmazmış.
Hanımlar “Efendi” derlermiş beylerine “siz” derlermiş. Hanımefendiliklerini gösterirlermiş. Gezerken yere yumuşak basılır ses çıkarmamaya çalışılırmış. Yerdeki haşerata basmamaya özen gösterdiği için adı “Karınca basmaz Efendiye” çıkan insanlar varmış.
Kapıdan çıkarken arkasını dönmemek geri geri çıkmak edebmiş.Kapı eşiğindeki ayakkabılar dışarıya doğru değil içeriye doğru çevrilirmiş. “Git bir daha gelme!” der gibi değil de “gitsen de ayağının yönü buraya dönük olsun” der gibi dizilirmiş.

Eskiler hayatı o kadar nurani o kadar temiz o kadar manâlı yaşarmış.
“Komşuya hatır soran sıra sıra terlikler Ölçülü uzaklıkta yakın beraberlikler.”diye tarif eder Üstad Necip Fazıl bu hali…

Eskiler “Edeb Ya Hu!” derler Onu görüyor gibi yaşamaya çalışırlarmış. O varken başkasına bakmaz Onu unutmuş gibi hallere girmezlermiş. Ezel ve Ebed Sultanı’nın huzurunda nasıl hareket edilmesi gerekiyorsa öyle hareket etmek isterlermiş. “Bizi takip eden her halimizi perdesiz engelsiz gören şu anda bizim durumumuza bakan Allah var!” der gibi o mânâyı hatırlatmak için her yere “Edeb Ya Hu!” yazarlarmış. “Allah’ın huzurunda edeb” demekmiş bu…

İnsan nerede olursa olsun ’ın huzurunda değil midir?

[Yazar]

Yazılar