On Altıncı Lem’a

[Anonim]

On Altıncı Lem’a

بِاسْمِهِ 1 وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ 2
اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ 3

AZİZ, sıddık kardeşlerim Hoca Sabri, Hafız Ali, Mes’ud, Mustafa’lar, Hüsrev, Refet, Bekir Bey, Rüştü, Lütfi’ler, Hafız Ahmed, Şeyh Mustafa ve saire.

Sizlere, meraklı ve medar-ı sual olmuş dört küçük meseleyi, malûmat kabilinden muhtasar bir surette beyan etmekliğe, kalbimde bir hatıra hissettim.

BİRİNCİSİ

Kardeşlerimizden Çaprazzâde Abdullah Efendi gibi bazı adamlar, ehl-i keşiften rivayeten, bu geçen Ramazan’da Ehl-i Sünnet ve Cemaat için bir ferec, bir fütuhat olacağını haber verdikleri halde, zuhur etmedi. Böyle ehl-i velâyet ve keşif neden hilâf-ı vâki haber veriyorlar? Benden sordular. Ben de, birden, sünuhat kabilinden olarak verdiğim cevabın muhtasarı şudur:

Hadis-i şerifte vârit olmuştur ki, “Bazan belâ nâzil oluyor; gelirken karşısına

[NOT]Dipnot-1 Allah’ın adıyla.

Dipnot-2 “Hiçbir şey yoktur ki Allah’ı hamd ile tesbih etmesin.” İsrâ Sûresi, 17:44.

Dipnot-3 Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
[/NOT]

Bekir Bey: (bk. bilgiler)	Ehl-i Sünnet ve Cemaat: (bk. bilgiler)
Hafız Ahmed: (bk. bilgiler – Muhacir Hafız Ahmed)	Hafız Ali: (bk. bilgiler)
Hoca Sabri: (bk. bilgiler – Sabri Arseven)	Hüsrev: (bk. bilgiler – Hüsrev Altınbaşak)
Refet: (bk. bilgiler – Refet Barutçu)	Rüştü: (bk. bilgiler – Süleyman Rüştü Çakın)
aziz: çok değerli, izzetli	belâ: büyük sıkıntı
beyan etmek: açıklamak, izah etmek	ehl-i keşif: maneviyat âlemlerinde iman hakikatlerini gözlemleme seviyesine ulaşmış insanlar
ehl-i velâyet ve keşif: mânevî mertebelere yükselen ve maneviyat âlemlerinde iman hakikatlerini keşfeden insanlar	ferec: tasa ve sıkıntıdan kurtulma
fütuhat: fetihler, zaferler	hadis-i şerif: Peygamber Efendimizin (a.s.m.) mübarek söz, fiil ve hareketi veya onun onayladığı başkasına ait söz, iş veya davranış
hilâf-ı vâki: gerçeğe ters	kabil: mümkün, olabilir
malûmat: bilgiler	medar-ı sual: soru sebebi
muhtasar: kısa, özet	nâzil olmak: inmek
rivayet: bir sözü nakletme	surette: şekilde
sünuhat kabilinde: kalbe gelen mânâlar şeklinde	sıddık: daima doğruluk üzere olan, iman hizmetine gönülden ve sadakatle bağlı kalan
ve saire: ve diğerleri	vârit olmak: ifade edilmek
zuhur etmek: ortaya çıkmak, görünmek	Çaprazzâde Abdullah Efendi: (bk. bilgiler)
Şeyh Mustafa: (bk. bilgiler – Mustafa Üstün)

[Anonim]

sadaka çıkar, geri çevirir.”1 Şu hadisin sırrı gösteriyor ki, mukadderat, bazı şerâitle vukua gelirken geri kalır. Demek, ehl-i keşfin muttali olduğu mukadderat mutlak olmadığını, belki bazı şerâitle mukayyet bulunduğunu ve o şerâitin vuku bulmamasıyla o hâdise de vukua gelmiyor. Fakat o hâdise, ecel-i muallâk gibi, Levh-i Ezelînin bir nevi defteri hükmünde olan Levh-i Mahv-İsbatta mukadder olarak yazılmıştır.2 Gayet nadir olarak Levh-i Ezelîye kadar keşif çıkar. Ekseri oraya çıkamıyor.

İşte bu sırra binaen, geçen Ramazan-ı Şerifte ve Kurban Bayramında ve daha başka vakitlerde, istihraca binaen veya keşfiyat nev’inden verilen haberler, muallâk oldukları şerâiti bulamadıkları için vukua gelmemişler ve haber verenleri tekzip etmiyorlar. Çünkü mukadder imiş, fakat şartı gelmeden o da vukua gelmemiş.

Evet, Ramazan-ı Şerifte bid’aların ref’ine Ehl-i Sünnet ve Cemaatin ekseriyetle hâlis duası bir şart ve bir sebeb-i mühim idi. Maalesef camilere Ramazan-ı Şerifte bid’alar girdiğinden, duaların kabulüne sed çekip ferec gelmedi. Nasıl ki, sabık hadisin sırrıyla, sadaka belâyı ref’ eder; ekseriyetin hâlis duası dahi ferec-i umumîyi cezb eder. Kuvve-i cazibe vücuda gelmediğinden, fütuhat da verilmedi.

İKİNCİ MERAKLI SUAL

Bu iki ay zarfında heyecanlı bir vaziyet-i siyasiye karşısında bana, hem alâkadar olduğum çok kardeşlerime kavî bir ihtimalle ferec verecek bir teşebbüs etmek lâzımken, o vaziyete hiç ehemmiyet vermeyerek, bilâkis, beni tazyik eden

[NOT]Dipnot-1 el-Hâkim, el-Müstedrek, 1:492; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ: 2:30; Tirmizî, Zekât: 28; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr: 8:261; el-Beyhâkî, Şuabü’l-Îmân: 3:245.

Dipnot-2 bk. en-Nevevî, Şerhu Sahîhi Müslim: 16:114; İbni Hacer, Fethu’l-bârî: 10:415-416.
[/NOT]

Ehl-i Sünnet ve Cemaat: (bk. bilgiler)	Levh-i Ezelî: olmuş ve olacak her şeyin üzerinde yazılı olduğu ezeli levha
Levh-i Mahv-İsbat: bir şeyin yıkılıp tekrar kuruluşunu kaydeden mânevî levha, İlâhî kudretin yaz boz tahtası	Ramazan-ı Şerif: mübarek Ramazan ayı
alâkadar olmak: alâkalı, ilgili olmak	bid’a: dinde olmayıp sonradan dine zarar verecek şekilde ortaya çıkan şey
bilâkis: tersine	binaen: dayanarak
cezb etmek: kendine doğru çekmek	ecel-i muallâk: mânevî kader levhasında yazılı olan ve gerçekleşmesi bazı şartlara bağlı olan ecel
ehemmiyet: değer, önem	ehl-i keşf: maneviyat âlemlerinde iman hakikatlerini gözlemleme seviyesine ulaşmış insanlar
ekser: çoğunluk	ferec: tasa ve sıkıntıdan kurtulma, ferahlık
ferec-i umumî: genel ferahlık, sıkıntıdan kurtulma	fütuhat: fetihler, zaferler
hadis: Peygamber Efendimizin (a.s.m.) mübarek söz, fiil ve hareketi veya onun onayladığı başkasına ait söz, iş veya davranış	hâlis: içten, samimi
istihrac: eldeki delillerden hüküm çıkarma	kavî: kuvvetli
keşfiyat: keşifler, manevî âlemlerde bazı olayları ve hakikatleri keşfetme	kuvve-i cazibe: çekim gücü
muallâk: boşta, asılı	mukadder: takdir olunmuş, kıymeti biçilmiş
mukadderat: Allah tarafından takdir olunmuş, ileride meydana gelecek haller ve olaylar	mukayyet: kayıt altında, sınırlı
mutlak: kayıtsız, kesin	muttali olmak: bir bilgiye ulaşmak, gözlemlemek
nev’i: çeşit	ref’ etme: ortadan kaldırma
sabık: geçen, önceki	sadaka: Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine yapılan destek, yardım
sebeb-i mühim: önemli sebep	sed çekmek: engel olmak
tazyik eden: baskı yapan	tekzip etmek: yalanlamak
teşebbüs etmek: başvurmak, girişmek	vaziyet-i siyasiye: siyasî durum
vukua gelme: gerçekleşme	vücuda gelmek: var olmak, ortaya çıkmak
zarfında: içinde	şerâit: şartlar

[Anonim]

ehl-i dünyanın lehinde olarak bir fikirde bulundum. Bazı zatlar hayret içinde hayrette kaldılar. Dediler ki: “Sana işkence eden bu mübtedi’ ve kısmen münafık baştaki insanların takip ettikleri siyaseti nasıl görüyorsun ki ilişmiyorsun?” Verdiğim cevabın muhtasarı şudur ki:

Bu zamanda ehl-i İslâmın en mühim tehlikesi, fen ve felsefeden gelen bir dalâletle kalblerin bozulması ve imanın zedelenmesidir. Bunun çare-i yegânesi nurdur, nur göstermektir ki, kalbler ıslah olsun, imanlar kurtulsun. Eğer siyaset topuzuyla hareket edilse, galebe çalınsa, o kâfirler münafık derecesine iner. Münafık, kâfirden daha fenadır. Demek, topuz böyle bir zamanda kalbi ıslah etmez. O vakit küfür kalbe girer, saklanır, nifaka inkılâp eder. Hem nur, hem topuz-ikisini, bu zamanda benim gibi bir âciz yapamaz. Onun için, bütün kuvvetimle nura sarılmaya mecbur olduğumdan, siyaset topuzu ne şekilde olursa olsun bakmamak lâzım geliyor.

Amma maddî cihadın muktezası ise, o vazife şimdilik bizde değildir. Evet, ehline göre kâfirin veya mürtedin tecavüzatına sed çekmek için topuz lâzımdır. Fakat iki elimiz var. Eğer yüz elimiz de olsa, ancak nura kâfi gelir. Topuzu tutacak elimiz yok.

ÜÇÜNCÜ MERAKLI SUAL

Bu yakında İngiliz ve İtalya gibi ecnebîlerin bu hükûmete ilişmesiyle, eskiden beri bu vatandaki hükûmetin hakikî nokta-i istinadı ve kuvve-i mâneviyesinin menbaı olan hamiyet-i İslâmiyeyi tehyiç etmekle şeâir-i İslâmiyenin bir derece ihyâsına ve bid’aların bir derece def’ine medar olacağı halde, neden şiddetle harp aleyhinde çıktın ve bu meselenin âsâyişle halledilmesini dua ettin ve şiddetli bir surette mübtedi’lerin hükûmetleri lehinde taraftar çıktın? Bu ise, dolayısıyla bid’alara tarafgirliktir.

Elcevap: Biz ferec ve ferah ve sürur ve fütuhat isteriz—fakat kâfirlerin kılıcıyla değil! Kâfirlerin kılıçları başlarını yesin; kılıçlarından gelen fayda bize lâzım

bid’a: dinde olmayıp sonradan dine zarar verecek şekilde ortaya çıkan şey	dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık
def’: ortadan kaldırma, yok etme	ecnebî: yabancı
ehl-i dünya: dünyaya dalıp, âhireti düşünmeyenler	ehl-i İslâm: Müslümanlar
fena: kötü, çirkin	ferec: tasa ve sıkıntıdan kurtulma, ferahlık
fütuhat: fetihler, zaferler	galebe çalmak: üstün gelmek
hakikî: asıl, gerçek	hamiyet-i İslâmiye: İslâmiyetin temel değerlerini koruma duygusu ve gayreti
ihyâ: canlandırma, kuvvetlendirme	iman: inanç
inkılâp: dönüşme	kuvve-i mâneviye: mânevî güç, moral
kâfi gelmek: yeterli olmak	kâfir: Allah’ı veya Allah’ın bildirdiği kesin olan bir şeyi inkâr eden kimse
küfür: inkâr	lehinde: tarafında
maddî cihad: din uğrunda mal ve canla mücadele	medar: dayanak noktası
menba: kaynak	muhtasar: kısa, özet
mukteza: bir şeyin gereği	mübtedi’: bid’at ortaya atanlar, bid’alara taraftar olanlar
mühim: önemli	münafık: iki yüzlü, inanmadığı halde inanmış görünen
mürted: dinden dönen	nifak: münafıklık, ikiyüzlülük
nokta-i istinad: dayanak noktası	sed çekmek: engel olunmak
suret: biçim, şekil	sürur: mutluluk
tarafgirlik: taraftarlık	tecavüzat: tecavüzler, saldırılar
tehyiç etmek: harekete geçirmek	âciz: güçsüz, elinden bir şey gelmeyen
âsâyiş: düzen	çare-i yegâne: tek çare
İngiliz: (bk. bilgiler – İngiltere)	İtalya: (bk. bilgiler)
ıslah olmak: düzelme, iyileşme	şeâir-i İslâmiye: İslâmiyete sembol olmuş iş ve ibâdetler

[Anonim]

değil. Zaten o mütemerrid ecnebîlerdir ki, münafıkları ehl-i imana musallat ettiler ve zındıkları yetiştirdiler.

Hem harp belâsı ise, hizmet-i Kur’âniyemize mühim bir zarardır. Bizim en fedakâr ve en kıymettar kardeşlerimizin ekserisi kırk beşten aşağı olduğundan, harp vasıtasıyla vazife-i kudsiye-i Kur’âniyeyi bırakıp askere gitmeye mecbur olacaktılar. Benim param olsa, hüsn-ü rızamla, böyle kıymettar kardeşlerimin herbirisini askerlikten kurtarmak için, bedel-i nakdiye bin lira kadar da olsa verirdim. Böyle yüzer kıymettar kardeşlerimizin hizmet-i Kur’âniye-i Nuriyeyi bırakıp maddî cihad topuzuna el atmakta, yüz bin lira kendi zararımızı hissediyordum. Hattâ Zekâi’nin bu iki sene askerliği, belki bin lira kadar mânevî faydasını kaybettirdi.

Her neyse… Kadîr-i Külli Şey, bir dakikada, bulutlarla dolmuş cevv-i havayı süpürüp temizleyerek semânın berrak yüzünde ziyadar güneşi gösterdiği gibi, bu zulümatlı ve rahmetsiz bulutları da izale edip hakaik-i şeriatı güneş gibi gösterir ve ucuz ve dağdağasız verebilir. Onun rahmetinden bekleriz ki, bize pahalı satmasın. Baştakilerin başlarına akıl ve kalblerine iman versin, yeter. O vakit kendi kendine iş düzelir.

DÖRDÜNCÜ MERAKLI SUAL

Diyorlar ki: “Madem sizin elinizdeki nurdur, topuz değildir. Nura karşı muaraza edilmez ve nurdan kaçılmaz ve nurun izharından zarar gelmez. Neden arkadaşlarınıza ihtiyatı tavsiye ediyorsunuz, çok nurlu risaleleri halklara gösterilmesini men ediyorsunuz?”

Bu suale karşı cevabın muhtasar meâli şudur ki:

Başlardaki başların çoğu sarhoş, okumaz. Okusa da anlamaz, yanlış mânâ verip ilişir. İlişmemesi için, aklı başına gelinceye kadar göstermemek lâzım geliyor. Hem çok vicdansız insanlar var ki, garaz veya tamah veyahut havf cihetiyle nuru inkâr eder veya gözünü kapar. Onun için, kardeşlerime de tavsiye ediyorum ki, ihtiyat

Kadîr-i Külli Şey: herşeye gücü yeten, sonsuz kudret sahibi Allah	bedel-i nakdiye: parasal değer
belâ: büyük sıkıntı	cevv-i hava: gökyüzü, atmosfer
cihetiyle: yönüyle	dağdağa: kargaşa, dağınıklık
ecnebî: yabancı	ehl-i iman: Allah’a ve Allah’tan gelen her şeye inanan kimseler, mü’minler
ekser: çoğunluk	garaz: kötü kasıt
hakaik-i şeriat: şeriatın hakikatleri	harp: savaş
havf: korku	hizmet-i Kur’âniye: Kur’ân hakikatlerini yayma hizmeti
hizmet-i Kur’âniye-i Nuriye: Kur’ân’a dayalı Risâle-i Nur hizmeti	hüsn-ü rıza: en güzel şekilde hoşnut olma
ihtiyat: tedbir	ihtiyat etmek: tedbirli davranmak
iman: inanç	izale etmek: gidermek, ortadan kaldırmak
izhar: ortaya çıkarma, görterme	kıymettar: değerli
maddî cihad: din uğrunda mal ve canla mücadele	men etmek: yasaklamak
meâl: açıklama, kısa anlam	muaraza etmek: karşı koymak
muhtasar: kısa, özet	musallat etmek: bir kişinin başına belâ sarmak
mânevî: mânâya ait, maddî olmayan	mânâ: anlam
münafık: iki yüzlü, inanmadığı halde inanmış görünen	mütemerrid: inatçı
rahmet: şefkat, merhamet	risale: Risale-i Nur’u oluşturan bölümlerden herbiri
semâ: gökyüzü	tamah: hırsla isteme
vasıta: aracı	vazife-i kudsiye-i Kur’âniye: mukaddes Kur’ân hizmeti
ziyadar: ışıklı	zulümat: karanlık
zındık: dinsiz

[Anonim]

etsinler, nâehillerin eline hakikatleri vermesinler. 1 Hem ehl-i dünyanın evhâmını tahrik edecek işlerde bulunmasınlar.HAŞİYE-1

Hâtime

Bugün Refet Beyin bir mektubunu aldım. Lihye-i Şerife hakkındaki suali münasebetiyle diyorum ki:
Hadisçe sabittir ki, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın Lihye-i Saadetinden düşen saçların taneleri mahduttur. Otuz kırk tane veya elli altmış tane gibi az bir miktarda iken, binler yerde Lihye-i Saadetin saçları bulunması, beni bir zaman çok düşündürdü. O vakit hatırıma gelmiş ki, Lihye-i Saadet, yalnız Lihye-i Şerifin saçlarından ibaret değil. Belki re’s-i mübarekinin tıraş oldukça hiçbir şeyini kaybetmeyen Sahabeler,2 o nurlu ve mübarek ve daimî yaşayacak saçları muhafaza etmişler. Onlar, binlerdir; şimdiki mevcuda müsâvi gelebilirler.

Yine o vakit hatırıma geldi ki: Acaba her camide bulunan, sened-i sahih ile bu saç Hazret-i Risaletin saçı olduğu sabit midir ki, ona karşı ziyaret makbul olabilsin?

[NOT]Dipnot-1 bk. İbni Mâce, Mukaddime: 17.

Haşiye-1 Ciddî bir meseleye vesile olabilecek bir lâtife: Dünkü gün sabahleyin bir dostumun dâmâdı Mehmed yanıma geldi. Mesrurâne, beşaretkârâne dedi ki: “Senin bir kitabını Isparta’da tab etmişler, çoklar okuyorlar.” Ben dedim: “O yasak olan tab değil; belki müstensihle bazı nüshalar alınmış ki, hükûmet ona birşey demez.” Hem dedim: “Sakın bunu senin dostun olan iki münafığa söyleme. Onlar böyle birşey arıyorlar ki bahane etsinler.” İşte, kardeşlerim, bu adam çendan bir dostumun dâmâdıdır; o münasebetle benim de ahbabım sayılır. Fakat berberlik münasebetiyle, vicdansız muallim ve münafık müdürün dostudur. Orada kardeşlerimizden birisi bilmeyerek öyle söylemiş. İyi oldu ki, en evvel geldi, bana haber verdi. Ben de tenbih ettim, fenalığın önü alındı. Ve teksir makinesi binler nüshaları bu perde altında neşretti.

Dipnot-2 bk. Buhârî, Vudû’: 33; Müslim, Hac: 311-326; Müsned: 3:133, 137.
[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’n salât ve selâmı onun üzerine olsun	Hazret-i Risalet: Peygamberimiz Hz. Muhammed (a.s.m.)
Lihye-i Şerif/Lihye-i Saadet: Peygamber Efendimize ait (a.s.m.) ait sakal	Mehmed: (bk. bilgiler – Mehmed Keskin)
Refet Bey: (bk. bilgiler)	Resul-i Ekrem: Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)
Sahabe: Hz. Peygamber’i (a.s.m.) hayattayken dünya gözüyle gören Müslümanlar	ahbab: dost, arkadaş
beşâretkârâne: müjde verircesine	ehl-i dünya: dünyaya dalıp, âhireti düşünmeyenler
evhâm: vehimler, kuruntular	fenalık: kötülük
hadis: Peygamber Efendimizin (a.s.m.) mübarek söz, fiil ve hareketi veya onun onayladığı başkasına ait söz, iş veya davranış	hakikatler: imanî gerçekler
hatime: bir eserin sonuç kısmı	haşiye: dipnot
lâtife: ince ve ibret dolu gelişme	mahdut: sınırlı
makbul olmak: kabul olmak, geçerli olmak	mesrurâne: sevinçli bir şekilde
mevcud: var	muallim: öğretmen
muhafaza etmek: korumak, saklamak	mübarek: bereketli, hayırlı
münafık: iki yüzlü, inanmadığı halde inanmış görünen	münasebetiyle: vesilesiyle, sebebiyle
münasebetle: dolayısıyla	müstensih: bir nüshayı çoğaltan
müsâvi: eşit, denk	neşretmek: yaymak
nâehil: ehil olmayan	nüsha: yazılı şey, nümune
re’s-i mübarek: mübarek baş	sabit: değişmeyen
sened-i sahih: sağlam olduğunu gösterir delil	tab etmek: basmak
tahrik etmek: harekete geçirmek	teksir makinesi: yazıları çoğaltmak için kullanılan makine
tenbih etmek: uyarmak	vesile olmak: aracı olmak
çendan: gerçi

[Anonim]

Birden hatıra geldi ki, o saçların ziyareti vesiledir. Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâma karşı salâvat getirmeye sebep ve bir hürmet ve muhabbete medardır.1 Vesilelik ciheti o şeyin zâtına bakmaz, vesilelik cihetine bakar. Onun için, eğer bir saç hakikî olarak Lihye-i Saadetten olmazsa, madem zâhir hale göre öyle telâkki edilmiş ve o vesilelik vazifesini yapıyor ve hürmete ve teveccühe ve salâvata vesile oluyor; kat’î senetle o saçın zâtını teşhis ve tayin lâzım değildir. Yalnız, aksine kat’î delil olmasın, yeter. Çünkü telâkkiyât-ı âmme ve kabul-ü ümmet, bir nevi hüccet hükmüne geçer.

Bazı ehl-i takvâ, böyle işlerde, ya takvâ veya ihtiyat veya azîmet noktasında ilişseler de, hususî ilişirler. Bid’a da deseler, bid’a-i hasene nev’inde dahildir. Çünkü vesile-i salâvattır.

Refet Bey mektubunda diyor: “Bu mesele ihvanlar beyninde medar-ı münakaşa olmuş.”

Kardeşlerime tavsiye ediyorum ki, inşikaka ve iftiraka sebebiyet veren münakaşa etmesinler. Yalnız müdavele-i efkâr suretinde, nizâsız mübahaseye alışsınlar.

[NOT]Dipnot-1 bk. Ahzâb Sûresi, 33:56. Ayrıca bk. Müslim, Salât: 11, 70; Tirmizî, Vitr: 21; Ebû Dâvud, Salât: 36; Nesâî, Cum’a: 5; Ezan: 37, Sehv: 55; İbni Mâce, İkâmetü’s-Salât: 79; Dârimî, Salât: 206: Müsned: 2:168, 375, 485, 3:102, 445, 4:8.[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun	Lihye-i Saadet: Peygamber Efendimize ait saç ve sakal
Refet Bey: (bk. bilgiler)	Resul-i Ekrem: Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)
azîmet: dinî kuralları uygulamada çok titiz davranma	beyninde: arasında
bid’a: dinde olmayıp sonradan dine zarar verecek şekilde ortaya çıkan şey	bid’a-i hasene: Hz. Muhammed’den (a.s.m.) sonra ortaya çıkan, fakat Kur’ân ve Sünnete aykırı olmayan yenilikler
cihet: taraf, yön	ehl-i takvâ: takvâ sahipleri
hakikî: gerçek	hususî: özel
hüccet: güçlü ve sarsılmaz delil, kanıt	hürmet: saygı
iftirak: ayrılık	ihtiyat: tedbir
ihvan: kardeş	inşikak: yarılma, ayrılma
kabul-ü ümmet: bütün Müslümanların kabul etmesi	kat’î senet: kesin delil
medar: sebep	medar-ı münakaşa: tartışmaya sebep olan
muhabbet: sevgi	mübahase: karşılıklı konuşma, fikir alışverişi, sohbet
müdavele-i efkâr: karşılıklı fikir alışverişinde bulunma	münakaşa: tartışma
nevi: çeşit, tür	nizâ: çekişme, kavga
salâvat: Peygamberimize edilen rahmet ve esenlik duası	suret: biçim, şekil
takvâ: Allah’ın emirlerini tutup, günahlardan sakınmak	tayin: belirleme
telâkki etmek: kabul etmek	telâkkiyât-ı âmme: genel kabul gören anlayışlar
teveccüh: yönelme	teşhis: belirleme
vesile: vasıta, araç, sebep	vesile-i salâvat: Hz. Muhammed’e (a.s.m.) salat ve selâm gönderme sebebi
zâhir: görünür	zât: bir şeyin kendisi

[Anonim]

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ 1 وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ 2

اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ 3

Aziz, sıddık Senirkentli kardeşlerim İbrahim, Şükrü, Hafız Bekir, Hafız Hüseyin, Hafız Recep Efendiler,

Hafız Tevfik ile gönderdiğiniz üç meseleye mülhidler eskiden beri ilişiyorlar.

BİRİNCİSİ:

حَتّٰۤى اِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ 4

Âyetin ifade ettiği zâhir mânâsına göre, “Güneşin hararetli ve çamurlu bir çeşme suyunda gurup ettiğini görmüş” diyor.

İKİNCİSİ: Sedd-i Zülkarneyn nerededir?

ÜÇÜNCÜSÜ: Âhirzamanda Hazret-i İsâ’nın (a.s.) geleceğine5 ve Deccalı öldüreceğine dairdir.
Bu suallerin cevapları uzundur. Yalnız muhtasar bir işaretle deriz ki:

Âyât-ı Kur’âniye, üslûb-u Arabiye üzerine ve zâhir nazara göre umumun anlayacağı bir tarzda ifade ettiği için, çok defa teşbih ve temsil suretinde beyan ediyor. İşte, تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ yani, güneşin, hararetli ve çamurlu bir çeşme gibi görünen Bahr-i Muhit-i Garbînin sahilinde veya volkanlı, alevli, dumanlı dağın gözünde gurup ettiğini Zülkarneyn görmüş. Yani, zâhir nazarda, Bahr-i Muhit-i Garbînin sevâhilinde, yazın şiddet-i hararetiyle etrafındaki bataklık hararetlenmiş,

[NOT]Dipnot-1 Her türlü noksan sıfatlardan yüce olan Allah’ın adıyla.

Dipnot-2 “Hiçbir şey yoktur ki Allah’ı hamd ile tesbih etmesin.” İsrâ Sûresi, 17:44.

Dipnot-3 Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.

Dipnot-4 “Nihayet gün batısına vardı ve güneşin hararetli ve çamurlu bir çeşmede gurub ettiğini gördü.” Kehf Sûresi, 18:86.

Dipnot-5 bk. Müslim, Fiten: 110; Tirmizî Fiten: 59, 62; Ebû Dâvud, Melâhim: 14; İbni Mâce, Fiten: 33; Müsned: 3:420, 4:181, 226, 390, 6:75.
[/NOT]

Bahr-i Muhit-i Garbî: Atlas Okyanusu	Deccal: kıyamet kopmadan önce gelecek olan, İslâmiyeti kaldırmaya çalışacak ve dinlere savaş açacak olan yalancı ve aldatıcı kimse
Hafız Tevfik: (bk. bilgiler – Şamlı Hafız Tevfik)	Hazret-i İsâ: [bk. Bilgiler – İsâ (a.s.)]
Sedd-i Zülkarneyn: (bk. bilgiler – Zülkarneyn)	Senirkent: (bk. bilgiler)
Zülkarneyn: (bk. bilgiler)	aziz: çok değerli, izzetli
beyan: açıklama, anlatım	gurup etmek: batmak
hararetlenmek: ısınmak	hararetli: sıcak
muhtasar: kısa, özet	mânâ: anlam
mülhid: dinsiz	nazar: bakış
sevâhil: sahiller	suret: şekil
sıddık: çok doğru ve sadık	temsil: analoji; bir bilinmeyeni bilinen birşeyle kıyaslayarak anlatma
teşbih: benzetme	umum: bütün
zâhir: açık, âşikar	âhirzaman: dünya hayatının kıyamete yakın son devresi
âyet: Kur’an’da yer alan her bir cümle	âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân âyetleri
üslûb-u Arabiye: Arap edebiyatı ve dilindeki ifade tarzı	şiddet-i hararet: şiddetli sıcaklık

[Anonim]

tebahhur ettiği bir zamanda, o buhar arkasında büyük bir çeşme havzası suretinde uzaktan Zülkarneyn’e görünen Bahr-i Muhitin bir kısmında, güneşin zâhirî gurubunu görmüş. Veya volkanlı, taş ve toprak ve maden sularını karıştırarak fışkıran bir dağın başında, yeni açılmış ateşli gözünde, semâvâtın gözü olan güneşin gizlendiğini görmüş.

Evet, Kur’ân-ı Hakîmin mucizâne belâgat-i ifadesi bu cümle ile çok mesâili ders veriyor. Evvelâ, Zülkarneyn’in mağrip tarafına seyahati, şiddet-i hararet zamanında ve bataklık tarafına ve güneşin gurup âvânına ve volkanlı bir dağın fışkırması vaktine tesadüf ettiğini beyan etmekle, Afrika’nın tamam-ı istilâsı gibi çok ibretli meselelere işaret eder.

Malûmdur ki, görünen hareket-i şems zâhirîdir ve küre-i arzın mahfî hareketine delildir, onu haber veriyor. Hakikat-i gurup murad değildir. Hem çeşme, teşbihtir. Uzaktan, büyük bir deniz, küçük bir havuz gibi görünür. Hararetten çıkan sis ve buharlar ve bataklıklar arkasında görünen bir denizi, çamur içinde bir çeşmeye teşbihi ve Arapça hem çeşme, hem güneş, hem göz mânâsında olan ayn kelimesi, esrar-ı belâgatçe gayet mânidar ve münasiptir.HAŞİYE-1 Zülkarneyn’in nazarında uzaklık cihetiyle öyle göründüğü gibi, Arş-ı Âzamdan gelen ve ecrâm-ı semâviyeye kumanda eden semâvî hitab-ı Kur’ânî, bir misafirhane-i Rahmâniyede sirac vazifesini gören musahhar güneşi Bahr-i Muhit-i Garbî gibi bir çeşme-i Rabbânîde gizleniyor demesi, azametine ve ulviyetine yakışıyor ve mucizâne üslûbuyla denizi hararetli bir çeşme ve dumanlı bir göz gösterir; ve semâvî gözlere öyle görünür.

[NOT]Haşiye-1 فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ deki عَيْنٍ tabiri, esrar-ı belâgatçe lâtif bir mânâyı remzen ihtar ediyor. Şöyle ki: “Semâ yüzü, güneş gözüyle zeminin yüzündeki cemâl-i rahmeti seyirden sonra, zemin dahi deniz gözüyle yukarıdaki azamet-i İlâhiyeyi temâşâyı müteakip o iki göz birbiri içine kapanırken, rû-yi zemindeki gözleri kapıyor” diye, mucizâne bir kelime ile hatırlatıyor ve gözler vazifesine paydos işaretine işaret ediyor.[/NOT]

Afrika: (bk. bilgiler)	Arş-ı Âzam: Allah’ın büyüklük ve yüceliğinin, her şeyi kuşatan sınırsız egemenliğinin tecelli ettiği yer
Bahr-i Muhit-i Garbî: Atlas Okyanusu	Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân
Zülkarneyn: (bk. bilgiler)	ayn: çeşme, güneş ve göz anlamlarına gelen Arapça kelime
azamet: büyüklük	azamet-i İlâhî: İlâhî büyüklük
belâgat-i ifade: anlatma ve ifade etmedeki belâgat	beyan etmek: açıklamak
cemâl-i rahmet: rahmet ve merhametteki güzellik	cihet: taraf, yön
ecrâm-ı semâviye: gök cisimleri	esrar-ı belâgat: belâgatın sırları
evvelâ: öncelikle	gurub: batış
gurup âvânı: batış anları	hakikat-i gurup: gerçek batış
hararet: sıcaklık	hareket-i şems: güneşin hareketi
havza: civar, bölge	haşiye: dipnot
hitab-ı Kur’ânî: Kur’ânda yer alan hitap, Allah’ın hitabı	ibretli: düşündürücü, ders verici
ihtar etmek: hatırlatmak	küre-i arz: yerküre
lâtif: ince, hoş	mahfî: gizli
malûm: bilinen	mağrip: batı
mesâil: meseleler	misafirhane-i Rahmâniye: Allah’ın sonsuz rahmetiyle kulları için bir konak gibi hazırladığı dünya
mucizâne: mucize şeklinde	murad: kast edilen, istenen
musahhar: boyun eğmiş	mânidar: mânâlı, anlamlı
mânâ: anlam	münasip: uygun
müteakip: takip eden, sonraki	nazar: bakış
remzen: işaret yoluyla	rûy-i zemin: yeryüzü
semâ: gökyüzü	semâvât: gökler
semâvî gözler: göklerdeki melekler ve ruhânîlerin bakışları	sirac: kandil, lamba
suret: şekil	tabir: ifade
tamam-ı istilâ: her tarafının işgal edilmesi	tebahhur etmek: buharlaşmak
temâşa: gözlemleme, seyretme	tesadüf etmek: rastlamak
teşbih: benzetme	ulviyet: yücelik
zemin: yeryüzü	zâhirî: açık, âşikar
çeşme-i Rabbânî: her şeyin Rabbi olan Allah’ın çeşmesi	üslûp: ifade tarzı
şiddet-i hararet: şiddetli sıcaklık

[Anonim]

Elhasıl: Bahr-i Muhit-i Garbîye “çamurlu bir çeşme” tabiri, Zülkarneyn’e nisbeten uzaklık noktasında o büyük denizi bir çeşme gibi görmüş. Kur’ân’ın nazarı ise herşeye yakın olduğu cihetle, Zülkarneyn’in galat-ı his nev’indeki nazarına göre bakamaz. Belki Kur’ân semâvâta bakarak geldiğinden, küre-i arzı kâh bir meydan, kâh bir saray, bazan bir beşik, bazan bir sayfa gibi gördüğünden, sisli, buharlı, koca Bahr-i Muhit-i Atlas-ı Garbîyi bir çeşme tabir etmesi, azamet-i ulviyetini gösteriyor.

İKİNCİ SUALİNİZ: Sedd-i Zülkarneyn nerededir? Ye’cüc, Me’cüc kimlerdir?1

Elcevap: Eskiden bu meseleye dair bir risale yazmıştım. O vaktin mülhidleri onunla mülzem olmuşlardı. Şimdilik hem o risale yanımda yoktur, hem kuvve-i hafızam tatil-i eşgal etmiş, yardım etmiyor. Hem Yirmi Dördüncü Sözün Üçüncü Dalında bir nebze bu meseleden bahsedilmiş. Onun için, bu meselenin yalnız iki üç nüktesine gayet muhtasar bir işaret edeceğiz. Şöyle ki:

Ehl-i tahkikin beyanına göre, hem Zülkarneyn ünvanının işaretiyle, Yemen padişahlarından, Zülyezen gibi zü kelimesiyle başlayan isimleri bulunduğundan, bu Zülkarneyn, İskender-i Rumî değildir. Belki Yemen padişahlarından birisidir ki,2 Hazret-i İbrahim’in zamanında bulunmuş3 ve Hazret-i Hızır’dan ders almış.4 İskender-i Rumî ise, Milâttan takriben üç yüz sene evvel gelmiş, Aristo’dan ders almış.5

Tarih-i beşerî, muntazam surette üç bin seneye kadar gidiyor. Bu nâkıs ve kısa tarih nazarı, Hazret-i İbrahim’in zamanından evvel doğru olarak hükmedemiyor. Ya hurafevâri, ya münkirâne, ya gayet muhtasar gidiyor.

[NOT]Dipnot-1 bk. Enbiyâ Sûresi, 21:95-96.

Dipnot-2 bk. Ebu’s-Suûd, Tefsîru Ebi’s-Suûd: 5:239-240; İbni Hacer, Fethu’l-Bârî: 6:385; el-Âlûsî, Rûhu’l-Meânî: 16:27.

Dipnot-3 bk. el-Kurtubî, el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân: 11:47; İbni Kesîr, Tefsîru’l-Kur’ân: 1:180, 3:101; İbni Hacer, Fethu’l-Bârî: 6:382, el-Fâkihî, Ahbâru Mekke: 3:221.

Dipnot-4 bk. el-Kurtubî, el-Câmi’ li Ahkâmi’l-Kur’ân: 11:47.

Dipnot-5 bk. İbni Hacer, Fethu’l-Bârî: 6:382-383; eş-Şevkânî, el-Fethu’l-Kadîr: 3:307; el-Hamevî, Mu’cemü’l-Büldân: 1:184; el-Hâkim, el-Müstedrek: 2:17, 488.
[/NOT]

Aristo: (bk. bilgiler)	Bahr-i Muhit-i Garbîye: Atlas Okyanusu
Hazret-i Hızır: [bk. bilgiler – Hızır (a.s.)]	Hazret-i İbrahim: [bk. bilgiler – İbrahim (a.s.)]
Milât: (bk. bilgiler – Milâdî Takvim)	Sedd-i Zülkarneyn: (bk. bilgiler – Zülkarneyn)
Yemen: (bk. bilgiler)	Ye’cüc ve Me’cüc: (bk. bilgiler)
Zülkarneyn: (bk. bilgiler)	Zülyezen: (bk. bilgiler)
azamet-i ulviyet: Kur’ân’ın erişilmez yüceliği	beyan: açıklama, anlatım
cihet: taraf, yön	ehl-i tahkik: gerçeği bütün ayrıntılarıyla araştıran kişiler
elhasıl: kısaca, özetle	galat-ı his: his yanılgısı
hurafevâri: hurafe tarzında, uydurma gibi	kuvve-i hafıza: hafıza duyusu, bellek
kâh: bazan	küre-i arz: yeryüzü
muhtasar: kısa, özet	muntazam: düzenli
mülhid: dinsiz	mülzem: ilzam edilmiş, mağlup edilmiş, susturulmuş
münkirâne: inkâr edercesine	nazar: bakış
nebze: az miktar	nev’i: tür, çeşit
nisbeten: göre, oranla	nâkıs: eksik, noksan
nükte: ince anlamlı söz	risale: küçük çaplı kitap
semâvât: gökler	suret: biçim, şekil
tabir etme: yorumlama, açıklama	tarih-i beşerî: insanlık tarihi
tatil-i eşgal: işe ara verme	zü: sahip, mâlik
İskender-i Rumî: (bk. bilgiler)

[Anonim]

Bu Yemenî Zülkarneyn, tefsirlerde eskiden beri İskender namıyla iştiharının 1 sebebi, ya o Zülkarneyn’in bir ismi İskender’dir ki, İskender-i Kebir ve Eski İskender’dir. Veyahut, âyât-ı Kur’âniyenin zikrettiği hâdisât-ı cüz’iyeler, küllî hâdisâtın uçları olduğu cihetle, Zülkarneyn olan İskender-i Kebirin nübüvvetkârâne irşâdâtıyla akvâm-ı zâlime ile milel-i mazlume ortasında hâil ve gaddarların garetlerine mâni olacak meşhur Sedd-i Çin’in binasını kurduğu gibi; İskender-i Rumî misilli müteaddit cihangirler ve kuvvetli padişahlar maddî cihetinde, ve mânevî âlem-i insaniyetin padişahları olan bir kısım enbiya ve bazı aktab dahi mânevî ve irşadî cihetinde, o Zülkarneyn’in arkasında gidip, iktidâ edip, mazlumları zalimlerden kurtaracak çarelerin mühimlerinden olan dağlar ortalarında sedleri, HAŞİYE-1 sonra dağlar başlarında kaleleri kurmuşlar. Ya bizzat maddî kuvvetleriyle veyahut irşad ve tedbirleriyle tesis etmişler. Sonra, şehirlerin etrafında surları ve ortalarında kaleleri, tâ son çare olan kırk ikilik topları ve kale-i seyyar gibi diritnavtları yapmışlar. Hattâ rû-yi zeminin en meşhur seddi ve kaç günlük uzak bir mesafe tutan Sedd-i Çin’i, Kur’ân lisanıyla Ye’cüc ve Me’cücün ve tabir-i diğerle tarih lisanında Mançur ve Moğol denilen ve âlem-i beşeriyeti kaç defa zîrüzeber eden ve Himalaya Dağlarının arkasından çıkan ve şarktan garba kadar harap eden akvâm-ı vahşiye ve garetkâr milletlerin Hint ve Çin’deki akvâm-ı mazlumeye tecavüzlerini durdurmak için, o Himalaya silsilelerine yakın iki dağ ortasında uzun bir sed yaptığı ve o akvâm-ı vahşiyenin kesretle hücumlarına çok zaman mâni olduğu gibi, Kafkas dağlarında, Derbent cihetinde yine

[NOT]Dipnot-1 bk. et-Taberî, Câmiu’l-Beyân: 16:17; el-Kurtubî, el-Câmi’ li Ahkâmi’l-Kur’ân: 11:45; eş-Şevkânî, el-Fethu’l-Kadîr: 3:307; el-Âlûsî, Rûhu’l-Meânî: 16:26.

Haşiye-1 Rû-yi zeminde mürur-u zamanla dağ şeklini almış, tanınmayacak bir surette gelmiş çok sun’î sedler vardır.
[/NOT]

Derbent: (bk. bilgiler)	Himalaya Dağları: (bk. bilgiler)
Hint: (bk. bilgiler – Hindistan)	Kafkas Dağları: (bk. bilgiler)
Mançur: (bk. bilgiler)	Moğol: (bk. bilgiler)
Sedd-i Çin: Çin Seddi	Yemenî Zülkarneyn: Yemenli Zülkarneyn
Ye’cüc ve Me’cüc: (bk. bilgiler)	aktab: kutuplar, büyük velilerden zamanının en büyük mürşidi olan kimseler
akvâm-ı mazlume: zulme uğrayan kavimler	akvâm-ı vahşiye: vahşi kavimler
akvâm-ı zâlime: zalim kavimler	cihangir: savaşçı
cihet: taraf, yön	diritnavt: düşman saldırılarına engel olmak için yapılan hareketli kale
enbiya: nebiler, peygamberler	gaddar: acımasız
garb: batı	garet: gasp, yağma
garetkâr: çapulcu, yağmacı	haşiye: dipnot
hâdisât: hadiseler, olaylar	hâdisât-ı cüz’iye: küçük ve ferdî olaylar
hâil: engel	iktidâ etmek: tâbi olmak, uymak
irşadî: doğru yolu göstermekle ilgili	irşâdât: nasihatler, doğru yolu gösteren sözler
iştihar: meşhur olma	kale-i seyyar: gezici kale
kesretle: çoklukla	küllî: geniş ve kapsamlı
mazlum: zulme uğrayan	meşhur: çok tanınan
milel-i mazlume: mazlum milletler	misilli: benzeri, gibi
mânevî: mânâya ait, maddî olmayan	mâni: engel
mürur-u zaman: zamanın geçmesi	müteaddit: çeşitli, bir çok
nübüvvetkârâne: Peygamber gibi	rû-yi zemin: yeryüzü
sed: engel, hisar şekilde duvar	silsile: zincir
sun’i: el yapımı	tabir-i diğer: başka bir ifade
tecavüz: haddi aşma, saldırma	tefsir: yorum, açıklama
zalim: haksızlık eden	zikretme: anma, belirtme
zîrüzeber etmek: yerle bir etmek, yıkmak	Çin: (bk. bilgiler)
âlem-i beşeriyet: insanlık âlemi	âlem-i insaniyet: insanlık âlemi
âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân âyetleri	İskender-i Kebir ve Eski İskender: (bk. bilgiler – Zülkarneyn)
İskender-i Rumî: (bk. bilgiler)	şark: doğu

[Anonim]

çapulcu, garetgîr akvâm-ı Tatariyenin hücumunu durdurmak için, Zülkarneyn-misal eski İran padişahlarının himmetiyle sedler yapılmıştır. Bu neviden çok sedler var. Kur’ân-ı Hakîm, umum nev-i beşerle konuştuğu için, zâhiren bir hadise-i cüz’iyeyi zikredip, umum o hadiseye benzer hâdisâtı ihtar ederek konuşuyor. İşte bu nokta-i nazardandır ki, Sedde ve Ye’cüc ve Me’cüce dair rivayetler ve akvâl-i müfessirîn ayrı ayrı gidiyor.

Hem Kur’ân-ı Hakîm, münâsebât-ı kelâmiye cihetinde, bir hâdiseden uzak bir hâdiseye intikal eder. Bu münâsebâtı düşünmeyen zanneder ki, iki hâdisenin zamanları birbirine yakındır. İşte, Seddin harabiyetinden kıyametin kopmasını Kur’ân’ın haber vermesi, kurbiyet-i zaman cihetiyle değil, belki münâsebât-ı kelâmiye cihetinde iki nükte içindir:

Yani, bu sed nasıl harap olacak, öyle de dünya harap olacaktır. Hem nasıl ki fıtrî ve İlâhî sedler olan dağlar metindir, ancak kıyametin kopmasıyla harap olurlar. Öyle de, bu sed dahi dağ gibi metindir, ancak dünyanın harap olmasıyla hâk ile yeksân olabilir, inkılâbât-ı zaman tahribat yapsa da çoğu sağlam kalır demektir. Evet, Sedd-i Zülkarneyn’in külliyetinden bir ferdi olan Sedd-i Çinî binler sene yaşadığı halde daha meydanda duruyor. İnsanın eliyle zemin sayfasında yazılan mücessem, mütehaccir, mânidar, tarih-i kadimden uzun bir satır olarak okunuyor.

ÜÇÜNCÜ SUALİNİZ: Hazret-i İsâ Aleyhisselâmın Deccalı öldürmesi, hem Birinci Mektup ve hem On Beşinci Mektupta gayet muhtasar ve size kâfi bir cevap vardır.

Aleyhisselâm: Allah’ın selâmı onun üzerine olsun	Deccal: (bk. bilgiler)
Hazret-i İsâ: [bk. bilgiler – İsâ (a.s.)]	Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân
Sedd-i Zülkarneyn: (bk. bilgiler – Zülkarneyn)	Sedd-i Çin: Çin Seddi
Ye’cüc ve Me’cüc: (bk. bilgiler)	Zülkarneyn-misal: Zülkarneyn gibi
akvâl-i müfessirîn: Kur’ân-ı Kerimi tefsir edip yorumlayan âlimlerin görüşleri	akvâm-ı Tatariye: Tatar kavimleri
cihet: taraf, yön	fıtrî: doğal
garetgîr: saldırgan, çapulcu	hadise-i cüz’iye: küçük çaplı olay
harabiyet: yıkılma, yerle bir olma	harap olmak: yıkılmak
himmet: ciddî gayret, yardım	hâdisât: hadiseler, olaylar
hâk ile yeksân olmak: yerle bir olmak	ihtar etmek: hatırlatmak
inkılâbât-ı zaman: zaman içinde meydana gelen değişmeler	intikal etmek: geçmek, ulaşmak
kurbiyet-i zaman: zaman yakınlığı	kâfi: yeterli
külliyet: kapsamlılık, genellik	metin: sağlam, sarsılmaz
muhtasar: kısa, özet	mânidar: mânâlı, anlamlı
mücessem: cisimleşmiş, maddî olarak şekillenmiş	münasebât-ı kelâmiye: ifadeler arasındaki ilişki ve bağlantılar
münâsebât: bağlantılar, ilişkiler	mütehaccir: taş haline gelmiş
nev-i beşer: insanlar, insanlık	nevi: çeşit, tür
nokta-i nazar: bakış noktası	nükte: ince anlamlı söz
rivayet: bir sözü nakletme	tahribat: tahripler, yıkıp bozmalar
tarih-i kadim: eski zaman tarihi	umum: bütün
zikir: Allah’ı anma	zâhiren: açık, âşikar
İlâhî: Allah tarafından yapılan	İran: (bk. bilgiler)

[Anonim]

بِاسْمِهِ سُبْحَانَهُ 1 وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ 2
اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَعَلٰۤى اِخْوَانِكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ 3

Aziz, fedakâr, sıddık, vefadar kardeşlerim Hoca Sabri ve Hafız Ali,

Mugayyebât-ı Hamseye4 dair Sûre-i Lokman’ın âhirindeki âyetin hakkında mühim sualiniz gayet mühim bir cevap isterken, maatteessüf, şimdiki hâlet-i ruhiyem ve ahvâl-i maddiyem o cevaba müsait değildir. Yalnız, sualinizin temas ettiği bir iki noktaya gayet mücmel işaret edeceğiz.
Şu sualinizin meâli gösteriyor ki, ehl-i ilhad tarafından tenkit suretinde, Mugayyebât-ı Hamseden yağmurun gelmek vaktine ve rahm-ı mâderdeki cenînin keyfiyetine itiraz edilmiş.

Demişler ki: “Rasathanelerde bir âletle yağmurun vakt-i nüzulü keşfediliyor. Onu da, Allah’tan başkası da biliyor. Hem röntgen şuâıyla rahm-ı mâderdeki cenînin müzekker, müennes olduğu anlaşılıyor. Demek Mugayyebât-ı Hamseye ıttıla kàbildir.”

Elcevap: Yağmurun vakt-i nüzulü bir kaideye merbut olmadığı için, doğrudan doğruya meşiet-i hassa-i İlâhiye ile bağlı ve hazine-i rahmetten hususî iradeye tâbi olduğunun bir sırr-ı hikmeti şudur ki:

Kâinatta en mühim hakikat ve en kıymettar mahiyet nur, vücut, hayat, rahmettir ki, bu dört şey perdesiz, vasıtasız, doğrudan doğruya kudret-i İlâhiye ve meşiet-i hassa-i İlâhiyeye bakar. Sair masnuatta zâhirî esbab kudretin tasarrufuna perde oluyorlar. Ve muttarid kanunlar ve kaideler, bir derece irade ve meşiete


[NOT]Dipnot-1 Her türlü noksan sıfatlardan yüce olan Allah’ın adıyla.

Dipnot-2 “Hiçbir şey yoktur ki Allah’ı hamd ile tesbih etmesin.” İsrâ Sûresi, 17:44.

Dipnot-3 Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketi ebediyen, dâima kardeşlerinizin ve sizin üzerinize olsun.

Dipnot-4 bk. Lokman Sûresi, 31:34. Ayrıca bk. Buhârî, İstiskâ: 29, Tefsîru Sûre (6) 1, (13) 1, (31) 2, Tevhîd: 4; Müsned: 2:24, 52, 58, 122.
[/NOT]

Hafız Ali: (bk. bilgiler)	Hoca Sabri: (bk. bilgiler – Sabri Arseven)
Mugayyebât-ı Hamse: beş bilinmeyen; “Kıyametin ne zaman kopacağını, yağmurun ne zaman yağacağını, kişinin yarın ne kazanacağını, rahimlerde olanı, kişinin nerede ve ne zaman öleceğini Allah’tan başka kimse bilemez.	Sûre-i Lokman: Lokman Sûresi
ahvâl-i maddiye: maddi haller, sağlık durumu	aziz: çok değerli, izzetli
cenîn: ana rahmindeki çocuk	ehl-i ilhad: dinsizler, imansızlar
esbab: sebepler	hazine-i rahmet: Allah’ın rahmet hazinesi
hâlet-i ruhiye: insanın ruh hâli, psikolojik durumu	kabil: mümkün
kaide: kural, düstur, prensip	keyfiyet: özellik, nitelik
keşfetmek: gizli ve bilinmeyen bir şeyi ortaya çıkarmak	kudret: güç, iktidar
kudret-i İlâhiye: Allah’ın sonsuz güç ve kudreti	kıymettar: değerli
maatteessüf: ne yazık ki	mahiyet: öz nitelik, özellik
masnuat: san’at eseri varlıklar	merbut: bağlı
meâl: açıklama, anlam	meşiet: dilek, arzu
meşiet-i hassa-i İlâhiye: Allah’ın bizzat Kendi dileği	muttarid: düzenli, intizamlı
mücmel: kısa, öz	müennes: dişi
müzekker: erkek	rahm-ı mâder: ana rahmi
rahmet: şefkat, merhamet, bağış	rasathane: gözlem evi
sair: diğer	suret: biçim, şekil
sıddık: çok doğru ve sadık	sırr-ı hikmet: herkesin bilmediği gizli sebep, gaye
tasarruf: faaliyet, istediği şekilde yönlendirme	tenkit: eleştiri
tâbi: bağlı	vakt-i nüzul: inme zamanı, yağmurun yağma zamanı
vasıtasız: aracısız	vücut: varlık
zâhirî: dış görünüşte	âhir: son
âyet: Kur’an’da yer alan her bir cümle	ıttıla: anlamak, bilgi sahibi olmak
şuâ: ışın, güçlü ışık

[Anonim]

hicap oluyor. Fakat vücut, hayat, nur ve rahmette o perdeler konulmamış. Çünkü perdelerin sırr-ı hikmeti o işte cereyan etmiyor.

Madem vücutta en mühim hakikat rahmet ve hayattır. Yağmur, hayata menşe ve medar-ı rahmet, belki ayn-ı rahmettir. Elbette vesâit perde olmayacak, kaide ve yeknesaklık dahi meşiet-i hassa-i İlâhiyeyi setretmeyecek. Tâ ki, her vakit, herkes, herşeyde şükür ve ubudiyete ve sual ve duaya mecbur olsun. Eğer bir kaide dahilinde olsaydı, o kaideye güvenip, şükür ve rica kapısı kapanırdı.

Güneşin tulûunda ne kadar menfaatler olduğu malûmdur. Halbuki muttarid bir kaideye tâbi olduğundan, güneşin çıkması için dua edilmiyor ve çıkmasına dair şükür yapılmıyor. Ve ilm-i beşerî, o kaidenin yoluyla yarın güneşin çıkacağını bildiği için, gaipten sayılmıyor. Fakat yağmurun cüz’iyâtı bir kaideye tâbi olmadığı için, her vakit insanlar rica ve dua ile dergâh-ı İlâhiyeye ilticaya mecbur oluyorlar. Ve ilm-i beşerî vakt-i nüzulünü tayin edemediği için, sırf hazine-i rahmetten bir nimet-i hassa telâkki edip hakikî şükrediyorlar. İşte bu âyet, bu nokta-i nazardan yağmurun vakt-i nüzulünü Mugayyebât-ı Hamseye idhal ediyor.

Rasathanelerdeki âletle bir yağmurun mukaddemâtını hissedip vaktini tayin etmek gaibi bilmek değil, belki gaipten çıkıp âlem-i şehadete takarrubu vaktinde bazı mukaddemâtına ıttıla suretinde bilmektir. Nasıl en hafî umur-u gaybiye vukua geldikte, veyahut vukua yakın olduktan sonra, hiss-i kablelvukuun bir nev’iyle bilinir. O gaybı bilmek değil, belki o, mevcudu veya mukarrebü’l-vücudu bilmektir. Hattâ ben kendi âsâbımda bir hassasiyet cihetiyle, yirmi dört saat evvel, gelecek yağmuru bazan hissediyorum. Demek yağmurun mukaddemâtı, mebâdileri var. O mebâdiler, rutubet nev’inden kendini gösteriyor, arkasından yağmurun geldiğini bildiriyor. Bu hal, aynen kaide gibi, ilm-i beşerin gaipten

Mugayyebât-ı Hamse: beş bilinmeyen; “Kıyametin ne zaman kopacağını, yağmurun ne zaman yağacağını, kişinin yarın ne kazanacağını, rahimlerde olanı, kişinin nerede ve ne zaman öleceğini Allah’tan başka kimse bilemez.	ayn-ı rahmet: rahmetin tâ kendisi
cereyan etmek: dolaşmak, işlemek	cihet: yön
cüz’iyât: bir bütünün parçaları, kısımları	dergâh-ı İlâhiye: Allah’ın yüce katı
dua: Allah’a yalvarma	gaip: görünmeyen, bilinmeyen
hafî: gizli	hakikat: bir şeyin gerçek yönü
hakikî: asıl, gerçek	hazine-i rahmet: Allah’ın rahmet hazinesi
hicap olma: perde olma	hiss-i kablelvuku: bir şeyi olmadan önce hissetme duygusu
idhal: içine alma	ilm-i beşer: insanlığın ortaya çıkardığı ilim
iltica: sığınma	ithal etmek: dahil etmek, içine katmak
kaide: düstur, prensip	malûm: bilinen
mebâdi: başlangıçlar, belirtiler	medar-ı rahmet: rahmet kaynağı
menfaat: fayda, yarar	menşe: kaynak
mevcud: varlık	meşiet-i hassa-i İlâhiye: Allah’ın hususî dilemesi
mukaddemât: ön belirtiler	mukarrebü’l-vücud: olması yakın
muttarid: düzenli, intizamlı	nev’: çeşit, tür
nimet-i hassa: özel nimet	nokta-i nazar: bakış açısı
rahmet: şefkat, merhamet	rasathane: gözlem evi
rica: ümit	setretmek: örtmek
sual: isteme	suret: biçim, şekil
sırr-ı hikmet: bir şeyin içinde gizli olan gerçek	takarrub: yakınlaşma
tayin etmek: belirlemek	telâkki etmek: kabul etmek, algılamak
tulû etmek: doğmak	ubudiyet: kulluk
umur-u gaybiye: gaybî, bilinmeyen şeyler	vakt-i nüzul: inme vakti
vesâit: vasıtalar, araçlar	vuku bulmak: gerçekleşmek, meydana gelmek
vücut: varlık	yeknesak: tekdüze, monoton
âlem-i şehadet: görünen âlem	âsâb: sinirler
âyet: Kur’ân’da yer alan her bir cümle	ıttıla: haberdar olma, gözlemleme
şükür: Allah’a karşı minnet duyma, teşekkür etme

[Anonim]

çıkıp daha şehadete girmeyen umura vusule bir vesile olur. Fakat daha âlem-i şehadete ayak basmayan ve meşiet-i hassa ile rahmet-i hassadan çıkmayan yağmurun vakt-i nüzulünü bilmek, ilm-i Allâmü’l-Guyûba mahsustur.

Kaldı ikinci mesele: Röntgen şuâıyla rahm-ı mâderdeki çocuğun erkek ve dişisini bilmekle 1 وَيَعْلَمُ مَا فِى اْلاَرْحَامِ âyetinin meâl-i gaybîsine münâfi olamaz. Çünkü, âyet yalnız zükûret ve ünûset keyfiyetine değil, belki o çocuğun acip istidad-ı hususîsi ve istikbalde kesb edeceği vaziyetine medar olan mukadderât-ı hayatiyesinin mebâdileri, hattâ simasındaki gayet acip olan sikke-i samediyet muraddır ki, çocuğun o tarzda bilinmesi, ilm-i Allâmü’l-Guyûba mahsustur.2 Yüz bin röntgen-misal fikr-i beşerî birleşse, yine o çocuğun umum efrad-ı beşeriyeye karşı birer alâmet-i farikası bulunan yalnız hakikî sima-yı veçhiyesini keşfedemez. Nerede kaldı ki, sima-yı veçhîsinden yüz defa daha harika olan, istidadındaki sima-yı mânevîyi keşfedebilsin!

Başta dedik ki: Vücut ve hayat ve rahmet, bu kâinatta en mühim hakikatlerdir ve en mühim makam onlarındır. İşte onun için, o câmi hakikat-i hayatiye, bütün incelikleriyle ve dekaikiyle irade-i hassaya ve rahmet-i hassaya ve meşiet-i hassaya bakmalarının bir sırrı şudur ki:

Hayat, bütün cihazatıyla ve cihâtıyla şükür ve ubudiyet ve tesbihin menşe ve medarı olduğundandır ki, irade-i hassaya hicap olan yeknesaklık ve kaidelik ve rahmet-i hassaya perde olan vesâit-i zâhiriye konulmamıştır. Cenâb-ı Hakkın, rahm-ı mâderdeki çocukların sima-yı maddî ve mânevîlerinde iki cilvesi var:

[NOT]Dipnot-1 “Rahimlerde olanı da O bilir.” Lokman Sûresi, 31:34.

Dipnot-2 bk. Buhârî, Bed’ül-halk: 6, Enbiyâ: 1; Müslim, Kader: 1.
[/NOT]

acip: hayret verici	alâmet-i farika: ayırt edici işaret
cihazat: cihazlar, âletler	cihât: cihetler, yönler
cilve: görünme, yansıma	câmi: kapsamlı, içine alan
dekaik: incelikler	efrad-ı beşeri: insanlığı oluşturan fertler
fikr-i beşerî: insanlara ait düşünce	hakikat: doğru gerçek
hakikat-i hayatiye: hayatın içinde gizli olan gerçek	hakikî: asıl, gerçek
hicap: perde	ilm-i Allâmü’l-Guyûb: gayb âlemini ve herşeyi bilen ve kendisinden hiçbir şey gizli kalmayan Allah’ın ilmi
irade-i hassa: özel irade, Allah’ın özel iradesi	istidad: kabiliyet
istidad-ı hususî: özel yetenek	istikbal: gelecek
kaide: kural, prensip	kesb: kazanma
keyfiyet: özellik, nitelik	kâinat: evren
makam: derece, yer	mebâdi: başlangıçlar, belirtiler
medar: dayanak noktası, kaynak, sebep	menşe: kaynak
meâl-i gaybî: gayba ait anlam, gizlilik anlamı	meşiet-i hassa: sadece Allah’a ait olan dileme
mukadderât-ı hayatiye: kader kalemiyle yazılmış hayat programı, alın yazısı	murad: kast edilen, istenen
mühim: önemli	münâfi: aykırı, zıt
rahm-ı mâder: anne rahmi	rahmet: şefkat, merhamet
rahmet-i hassa: Allah’ın yarattığı varlıklara karşı gösterdiği özel şefkati	röntgen-misal: röntgen gibi
sikke-i samediyet: hiç kimseye muhtaç olmayan ve herşey Kendisine muhtaç olan Allah’a ait özel mühür	sima: yüz
sima-yı maddî ve mânevî: görünen ve görünmeyen yüz	sima-yı mânevî: mânevî yüz
sima-yı veçhî: yüzün görünüşü, yüz hatları	tesbih: Allah’ı her türlü kusurdan yüce tutarak şanına lâyık ifadelerle anma
ubudiyet: kulluk	umum: bütün, genel
umur: işler	vakt-i nüzul: inme vakti
vesile: aracı	vesâit-i zâhirî: dış görünüşte işleyen araçlar
vücut: varlık, var olmak	vüsul: kavuşma, erişme
yeknesak: tekdüze olmak, monotonluk	zükûret: erkeklik
âlem-i şehadet: görünen âlem	âyet: Kur’ân’da yer alan her bir cümle
ünûset: dişilik	şehadet: görünen âlem
şuâ: ışın	şükür: Allah’a karşı minnet duyma, teşekkür etme

[Anonim]

Birisi: Vahdetini ve ehadiyetini ve samediyetini gösterir ki, o çocuk âzâ-yı esasîde ve cihazat-ı insaniyenin envâında sair insanlarla muvafık ve mutabık olduğu cihetle, Hâlık ve Sâniinin vahdetine şehadet ediyor. O cenîn bu lisanla bağırıyor ki: “Bana bu sima ve âzâyı veren kim ise, bütün esasat-ı âzâda bana benzeyen bütün insanların sânii dahi Odur. Ve hem bütün zîhayatın sânii Odur.”
İşte, rahm-ı mâderdeki cenînin bu lisanı, gaybî değil, kaideye ve ıttırada ve nev’ine tâbi olduğu için malûmdur, bilinebilir, âlem-i şehadettir. Âlem-i gayba girmiş bir daldır ve bir dildir.
İ
kinci cihet: Sima-yı istidadiye-i hususiyesi ve sima-yı veçhiye-i şahsiyesi lisanıyla Sâniinin ihtiyarını, iradesini ve meşietini ve rahmet-i hassasını ve hiçbir kayıt altında olmadığını, bağırıp gösteriyor. Fakat bu lisan gaybü’l-gaybdan geliyor. İlm-i Ezelîden başkası, kablelvücut bunu göremiyor ve ihata edemiyor. Rahm-ı mâderde iken bu simanın binde bir cihazatı, görünmekle bilinmiyor!

Elhasıl: Cenînin sima-yı istidadîsinde ve sima-yı veçhiyesinde hem delil-i vahdâniyet var, hem ihtiyar ve irade-i İlâhiyenin hücceti vardır. Eğer Cenâb-ı Hak muvaffak etse, Mugayyebât-ı Hamseye dair bazı nükteler yazılacaktır. Şimdilik bundan fazla vaktim ve halim müsaade etmedi; hâtime veriyorum.

اَلْبَاقِى هُوَ الْبَاقِى 1
Said Nursî

[NOT]Dipnot-1 Bâkî olan sadece Odur.[/NOT]

Hâlık: her şeyi yaratan Allah	Mugayyebât-ı Hamse: beş bilinmeyen; “Kıyametin ne zaman kopacağını, yağmurun ne zaman yağacağını, kişinin yarın ne kazanacağını, rahimlerde olanı, kişinin nerede ve ne zaman öleceğini Allah’tan başka kimse bilemez.
Said Nursî: (bk. bilgiler – Bediüzzaman Said Nursî)	Sâni: her şeyi sanatlı bir şekilde yaratan Allah
cenîn: anne rahmindeki bebek	cihazat: cihazlar, organlar
cihazat-ı insaniye: insana ait cihazlar, organlar	cihet: taraf, yön
delil-i vahdâniyet: Allah’ın birliğini ilan eden delil	ehadiyet: Allah’ın birliğinin her bir varlıkta görünmesi
elhasıl: özet olarak	envâ: neviler, türler
esasat-ı âzâ: temel organlar	gaybî: bilinmeyen, gayba ait olan
gaybü’l-gayb: gayb âleminden de ötede bulunan gizli âlem	hâtime vermek: sona erdirmek
hüccet: güçlü ve sarsılmaz delil	ihata etmek: içine almak, kapsamak
ihtiyar: seçme, tercih etme	ilm-i Ezelî: Cenab-ı Hakk’ın ezelden beri var olan sonsuz ilmi
irade-i İlâhiye: Allah’ın iradesi, dilemesi	kablelvücut: var olmadan önce
kaide: kural, prensip	lisan: dil
malûm: bilinen	meşiet: istek, dilemek
mutabık: uygun	muvaffak etmek: başarmasını sağlamak
muvafık: uyumlu	nev’i: çeşit
nev’iyet: aynı türden olmak	nükte: ince anlamlı söz
rahm-ı mâder: anne karnı	rahmet-i hassa: Allah’ın yarattığı varlıklara karşı gösterdiği özel şefkati
sair: diğer	samediyet: Allah’ın hiçbir şeye muhtaç olmayıp her şeyin Ona muhtaç olması
sima: yüz	sima-yı istidadiye-i hususiye: bir insanda özel yeteneklerin oluşturduğu yüz
sima-yı istidadî: yetenek ve kabiliyet yüzü	sima-yı veçhiye: yüzün görünüşü, yüz hatları
sima-yı veçhiye-i şahsiye: her bir insanın kendisine has yüzü, çehresi	tâbi: bağlı
vahdet: Allah’ın birliğinin bütün varlıklarda görülmesi	zîhayat: canlı
âlem-i gayb: gayb âlemi, görünmeyen âlem	âlem-i şehadet: görünen alem
âzâ: uzuvlar, organlar	âzâ-yı esasî: temel organlar
ıttırad: belli bir kanun çerçevesinde düzenli olma	şehadet: şahitlik

[Yazar]

Yazılar