On Beşinci Söz

[Anonim]

Bu ise, yüz derece muhal olmakla beraber, bütün ahvâliyle, akvâliyle, harekâtıyla bütün hayatında emaneti, imanı, emniyeti, ihlâsı, ciddiyeti, istikameti gösteren ve ders veren ve sıddıkînleri yetiştiren en yüksek, en parlak, en âli haslet telâkki edilen ve kabul edilen bir zâtı en emniyetsiz, en ihlâssız, en itikadsız farz etmekle, muzaaf bir muhali vaki görmek gibi, Şeytanı dahi utandıracak bir hezeyan-ı küfrîdir. Çünkü şu meselenin ortası yoktur. Zira, farz-ı muhal olarak, Kur’ân kelâmullah olmazsa, Arştan zemine düşer gibi sukut eder, ortada kalmaz. Mecma-ı hakaik iken, menba-ı hurafat olur. Ve o harika fermanı gösteren zat-hâşâ, sümme hâşâ-eğer Resulullah olmazsa, âlâ-yı illiyyînden esfel-i sâfilîne sukut etmek ve menba-ı kemâlât derecesinden maden-i desâis makamına düşmek lâzım gelir, ortada kalmaz. Zira Allah namına iftira eden, yalan söyleyen, en ednâ bir dereceye düşer. Bir sineği daimî bir surette tavus görmek ve tavusun büyük evsâfını onda her vakit müşahede etmek ne kadar muhal ise, şu mesele de öyle muhaldir. Fıtraten akılsız, sarhoş bir divane lâzım ki buna ihtimal versin.

Rabian: Hem, Kur’ân’ı kelâm-ı beşer farz etmek, lâzım gelir ki, nev’-i benî Âdemin en büyük ve muhteşem ordusu olan ümmet-i Muhammediyenin (a.s.m.) mukaddes kumandanı olan Kur’ân, bilmüşahede kuvvetli kanunlarıyla, esaslı düsturlarıyla, nâfiz emirleriyle, o pek büyük orduyu iki cihanı fethedecek bir derecede bir intizam verdiği ve bir inzibat altına aldığı-maddî ve mânevî teçhiz ettiği ve umum o efradın derecâtına göre akıllarını talim ve kalblerini terbiye ve ruhlarını teshir ve vicdanlarını tathir, âzâ ve cevârihlerini istimal ve istihdam ettiği halde—hâşâ, yüz bin defa hâşâ—kuvvetsiz, kıymetsiz, asılsız bir düzme farz edip, yüz derece muhali kabul etmek lâzım gelmekle beraber; müddet-i hayatında ciddî harekâtıyla Hakkın kanunlarını benî Âdeme ders veren ve samimî

Arş: Allah’ın büyüklüğünün ve yüceliğinin tecelli ettiği yer (bk. a-r-ş)	Hak: varlığı doğru ve gerçek olan, herşeyi hakkıyla yaratan ve her hakkın sahibi olan Allah (bk. ḥ-ḳ-ḳ)
Resulullah: Allah’ın Resulü (bk. r-s-l)	ahvâl: haller, davranışlar
akvâl: sözler	bilmüşahede: gözle görüldüğü gibi (bk. ş-h-d)
cevârih: organlar	cihan: dünya
derecât: dereceler	divane: akılsız, deli
düstur: prensip, kural	ednâ: en aşağı
efrad: fertler, bireyler (bk. f-r-d)	emniyet: güven (bk. e-m-n)
esfel-i sâfilîn: aşağıların en aşağısı	evsâf: vasıflar, özellikler, nitelikler (bk. v-ṣ-f)
farz etmek: varsaymak	farz-ı muhal: olmayacak birşeyi olacakmış gibi düşünme, varsayım
ferman: buyruk	ferş: yer
fethetmek: açmak	fıtraten: yaratılıştan (bk. f-ṭ-r)
harekât: hareketler	haslet: huy, özellik, karakter
hezeyan-ı küfrî: küfür, inançsızlık saçmalığı (bk. f-k-r)	hâşâ: asla, kesinlikle öyle değil
hâşâ sümme hâşâ: asla ve asla, kesinlikle öyle değil	ihlâs: içtenlik, samimiyet; ibadet ve davranışlarda sadece Allah’ın rızasını gözetme (bk. ḫ-l-ṣ)
intizam: düzen (bk. n-ẓ-m)	inzibat: güvenlik ve düzen, asayiş
istihdam: çalıştırma, kullanma	istikamet: doğruluk
istimal: kullanma	itikadsız: inançsız
kelâm-ı beşer: insan sözü (bk. k-l-m)	kelâmullah: Allah’ın kelâmı (bk. k-l-m)
maden-i desâis: hile ve aldatmaların kaynağı	mecma-ı hakaik: hakikatlerin toplandığı yer (bk. c-m-a; ḥ-ḳ-ḳ)
menba-ı hurafat: hurafelerin kaynağı	menba-ı kemâlât: mükemmelliklerin kaynağı (bk. k-m-l)
muhal: olması imkansız şey	muhteşem: ihtişamlı, görkemli
mukaddes: her türlü noksandan ve eksiklikten yüce, kutsal (bk. ḳ-d-s)	muzaaf: katmerli, kat kat
müddet-i hayat: hayat süresi (bk. ḥ-y-y)	müşahede etmek: gözlemlemek (bk. ş-h-d)
nev’-i benî Âdem: Âdemoğulları, insanlık türü	nâfiz: etkili, hükmü geçen
rabian: dördüncü olarak	sukut etmek: düşmek, alçalmak
sıddıkîn: daima doğruluk üzere ve Allah’a ve peygambere sadakatte en ileride olanlar (bk. ṣ-d-ḳ)	talim: öğretme (bk. a-l-m)
tathir: temiz tutma, temizleme	telâkki edilen: kabul edilen
teshir: boyun eğdirme	teçhiz etmek: donatmak
umum: bütün	vaki: olmuş
âli: yüce	âlâ-yı illiyyîn: yücelerin en yücesi
âzâ: organlar	ümmet-i Muhammediye: Hz. Muhammed’e inanıp onun yolundan giden Müslümanlar (bk. ḥ-m-d)

[Anonim]

ef’âliyle hakikatin düsturlarını beşere talim eden ve hâlis ve makul akvâliyle istikametin ve saadetin usullerini gösteren ve tesis eden ve bütün tarihçe-i hayatının şehadetiyle, Allah’ın azâbından çok havf eden ve herkesten ziyade Allah’ı bilen ve bildiren1 ve nev-i beşerin beşten birisine ve küre-i arzın yarısına bin üç yüz elli sene kemâl-i haşmetle kumandanlık eden ve cihanı velveleye veren ve şöhretşiar şuûnâtıyla, nev-i beşerin, belki kâinatın elhak medar-ı fahri olan bir zâtı—hâşâ, yüz bin defa hâşâ—sahtekâr, Allah’tan korkmaz ve bilmez, haysiyetini tanımaz, insaniyetin âdi derecesinde farz etmekle, yüz derece muhali birden irtikâp etmek lâzım gelir. Çünkü şu meselenin ortası yoktur. Zira, farz-ı muhal olarak, Kur’ân kelâmullah olmazsa, Arştan düşse, orta yerde kalamaz. Belki yerde en yalancı birinin malı olduğunu kabul etmek lâzım gelir. Bu ise, ey Şeytan, yüz derece sen katmerli bir şeytan olsan, bozulmamış hiçbir aklı kandıramazsın ve çürümemiş hiçbir kalbi ikna edemezsin.
Şeytan döndü, dedi: “Nasıl kandıramam? Ekser insanlara ve insanın meşhur âkıllerine Kur’ân’ı ve Muhammed’i inkâr ettirdim.”

Elcevap:

Evvelâ: Gayet uzak mesafeden bakılsa, en büyük şey, en küçük şey gibi görünebilir. Bir yıldız, bir mum kadar denilebilir.

Saniyen: Hem tebeî ve sathî bir nazarla bakılsa, gayet muhal birşey mümkün görünebilir.

Bir zaman bir ihtiyar adam Ramazan hilâlini görmek için semâya bakmış. Gözüne bir beyaz kıl inmiş. O kılı ay zannetmiş, “Ayı gördüm” demiş. İşte, muhaldir ki, hilâl o beyaz kıl olsun. Fakat kasten ve bizzat aya baktığı ve o saçı tebeî ve dolayısıyla ve ikinci derecede göründüğü için, o muhali mümkün telâkki etmiş.

Salisen: Hem kabul etmemek başkadır, inkâr etmek başkadır.

Adem-i kabul bir lâkaytlıktır, bir göz kapamaktır ve câhilâne bir hükümsüzlüktür. Bu surette, çok muhal şeyler onun içinde gizlenebilir. Onun aklı onlarla uğraşmaz.

[NOT]Dipnot-1 bk. Buhârî, Edeb 72; İ’tisâm 5; Müslim, Fezâil 127, 128; Müsned 6:45, 181.[/NOT]

Arş: Allah’ın büyüklüğünün ve yüceliğinin tecelli ettiği yer (bk. a-r-ş)	adem-i kabul: kabul etmeme
akvâl: sözler	beşer: insan
câhilâne: cahilce	düstur: prensip, kural
ef’âl: fiiler, işler (bk. f-a-l)	ekser: pekçok (bk. k-s̱-r)
elhak: doğru, gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ)	evvelâ: ilk olarak
farz etmek: varsaymak	farz-ı muhal: varsayım
hakikat: gerçek, doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ)	havf etmek: korkmak
haysiyet: itibar, şeref	hilâl: yay şeklinde görülen yeni ay
hâlis: saf, katıksız, samimi (bk. ḫ-l-ṣ)	hâşâ: asla öyle değil
inkâr: inanmama, yok sayma (bk. n-k-r)	irtikâp etmek: yapmak, işlemek
istikamet: doğruluk	katmer: kat kat
kelâmullah: Allah’ın kelâmı (bk. k-l-m)	kemâl-i haşmet: ihtişam ve heybetin mükemmelliği (bk. k-m-l)
kâinat: evren, yaratılmış herşey (bk. k-v-n)	küre-i arz: yerküre, dünya
lâkaytlık: ilgisizlik, duyarsızlık	makul: akla uygun
medar-ı fahr: övünç kaynağı	muhal: imkansız, olmayacak şey
mümkün: olabilir (bk. m-k-n)	nazar: bakış, göz (bk. n-ẓ-r)
nev-i beşer: insanlık, insan türü	saadet: mutluluk
salisen: üçüncü olarak	saniyen: ikinci olarak
sathî: yüzeysel	semâ: gök (bk. s-m-v)
suret: şekil, biçim (bk. ṣ-v-r)	talim etmek: öğretmek (bk. a-l-m)
tarihçe-i hayat: kısa hayat hikâyesi (bk. ḥ-y-y)	tebeî: dolaylı
telâkki: kabul etme	tesis etmek: kurmak
velvele: gürültü	ziyade: çok, fazla
âkıl: akıllı olan	şehadet: şahitlik, tanıklık (bk. ş-h-d)
şuûnat: işler, fiiller ve özellikler (bk. ş-e-n)	şöhretşiar: şöhretli

[Anonim]

Amma inkâr ise, o adem-i kabul değil, belki o kabul-ü ademdir, bir hükümdür. Onun aklı hareket etmeye mecburdur.

O halde, senin gibi bir şeytan, onun aklını elinden alır, sonra inkârı ona yutturur. Hem, ey Şeytan, bâtılı hak ve muhali mümkün gösteren gaflet ve dalâlet ve safsata ve inat ve muğâlata ve mükâbere ve iğfal ve görenek gibi şeytanî desiselerle, çok muhâlâtı intaç eden inkâr ve küfrü, o bedbaht, insan suretindeki hayvanlara yutturmuşsun.

Rabian: Hem, Kur’ân’ı kelâm-ı beşer farz etmek, lâzım gelir ki, âlem-i insaniyetin semâvâtında yıldızlar gibi parlayan asfiyalara, sıddıkînlere, aktablara bilmüşahede rehberlik eden ve bilbedâhe mütemadiyen hak ve hakkaniyeti, sıdk ve sadakati, emn ve emaneti umum tabakat-ı ehl-i kemâle talim eden ve erkân-ı imaniyenin hakaikiyle ve erkân-ı İslâmiyenin desâtiriyle iki cihanın saadetini temin eden ve bu icraatının şehadetiyle bizzarure hak ve hâlis ve sâfi hakikat ve gayet doğru ve pek ciddî olmak lâzım gelen bir kitabı, kendi evsâfının ve tesirâtının ve envârının zıddıyla muttasıf tasavvur edip—hâşâ, sümme hâşâ—bir sahtekârın tasniat ve iftiralarının mecmuası nazarıyla bakmak, sofestaîleri ve şeytanları dahi utandıracak ve titretecek şenî bir hezeyan-ı küfrî olmakla beraber; izhar ettiği din ve şeriat-ı İslâmiyenin şehadetiyle ve müddet-i hayatında gösterdiği bil’ittifak fevkalâde takvâsının ve hâlis ve sâfi ubûdiyetinin delâletiyle ve

adem-i kabul: kabul etmeme	aktab: kutuplar, büyük velilerden zamanının en büyük mürşidi olan kimseler
asfiya: Hz. Peygamberin çizgisinde yaşayan ilim ve takvâ sahibi büyük zatlar (bk. ṣ-f-y)	bedbaht: talihsiz
bilbedâhe: ap açık bir şekilde	bilmüşahede: görüldüğü gibi (bk. ş-h-d)
bil’ittifak: ittifakla, hep birlikte	bizzarure: zorunlu olarak
bâtıl: gerçek dışı, sahte, yalan	cihan: dünya
dalâlet: hak yoldan sapkınlık, inançsızlık (bk. ḍ-l-l)	delâlet: delil olma, işaret etme
desise: hile, aldatma	desâtir: düsturlar, prensipler, kurallar
emn ve emanet: güven ve güvenilirlik (bk. e-m-n)	envâr: nurlar (bk. n-v-r)
erkân-ı imaniye: imanın esasları, şartları (bk. r-k-n; e-m-n)	erkân-ı İslâmiye: İslâmın esasları, şartları (bk. r-k-n; s-l-m)
evsâf: vasıflar, özellikler (bk. v-ṣ-f)	farz etmek: varsaymak
fevkalâde: olağanüstü	gaflet: umursamazlık, âhiretten ve Allah’ın emir ve yasaklarından habersiz davranma (bk. ğ-f-l)
hak: doğru, gerçek (bk. ḥ-ḳ-ḳ)	hakaik: gerçek mahiyetler, asıl ve esaslar (bk. ḥ-ḳ-ḳ)
hakikat: gerçek, doğru (bk. ḥ-ḳ-ḳ)	hakkaniyet: hak oluş, doğruluk (bk. ḥ-ḳ-ḳ)
hezeyan-ı küfrî: küfür saçmalaması (bk. k-f-r)	hâlis: katıksız, saf, samimi (bk. ḫ-l-ṣ)
hâşâ: asla öyle değil	hüküm: yargı, kesin bir karara varma (bk. ḥ-k-m)
inkâr: inanmama, yok sayma (bk. n-k-r)	intaç etmek: sonuç vermek
izhar etmek: ortaya çıkarmak (bk. ẓ-h-r)	iğfal: gaflete düşürerek kandırma, aldatma (bk. ğ-f-l)
kabul-ü adem: yokluğunu kabul etme, inkâr	kelâm-ı beşer: insan sözü (bk. k-l-m)
küfür: inkâr, inançsızlık (bk. k-f-r)	mecmua: topluluk (bk. c-m-a)
muhal: imkansız, olmayacak şey	muhâlât: imkansız, olmayacak şeyler
muttasıf: vasıflanmış (bk. v-ṣ-f)	muğâlata: karşısındakini yanıltma, yanlışa sevketme
müddet-i hayat: hayat süresi (bk. ḥ-y-y)	mükâbere: büyüklük taslayarak doğruyu kabul etmeme (bk. k-b-r)
mümkün: olabilir (bk. m-k-n)	mütemadiyen: sürekli olarak
nazarıyla: gözüyle, bakışıyla	rabian: dördüncü olarak
saadet: mutluluk	sadakat: bağlılık (bk. ṣ-d-ḳ)
safsata: yalan yanlış, uydurma	semâ: gök (bk. s-m-v)
sofestâî: Yaratıcıyı kabul etmemek için herşeyi, hatta kendisini dahi inkâr eden	suret: şekil, görüntü (bk. ṣ-v-r)
sâfi: temiz, arınmış (bk. ṣ-f-y)	sıddıkîn: daima doğruluk üzere ve Allah’a ve peygambere sadakatte en ileride olanlar (bk. ṣ-d-ḳ)
sıdk: doğruluk (bk. ṣ-d-ḳ)	tabakat-ı ehl-i kemâl: olgunluk ve fazilet sahibi insanların tabakaları (bk. k-m-l)
takvâ: Allah’tan korkup emir ve yasaklarına titizlikle uyma (bk. v-ḳ-y)	talim etmek: öğretmek (bk. a-l-m)
tasavvur: düşünme, hayal etme (bk. ṣ-v-r)	tasniat: uydurma şeyler
tesirât: tesirler	ubûdiyet: kulluk (bk. a-b-d)
umum: bütün	âlem-i insaniyet: insanlık âlemi (bk. a-l-m)
şenî: kötü, çirkin, alçakça	şeriat-ı İslâmiye: İslâm şeriatı; Allah tarafından bildirilen emir ve yasaklara dayanan hükümlerin hepsi, İslâm (bk. ş-r-a; s-l-m)

[Anonim]

bil’ittifak kendinde görünen ahlâk-ı hasenesinin iktizasıyla ve yetiştirdiği bütün ehl-i hakikatin ve sahib-i kemâlâtın tasdikiyle en mutekid, en metin, en emin, en sadık bir zâtı—hâşâ, sümme hâşâ, yüz bin kere hâşâ—itikadsız, en emniyetsiz, Allah’tan korkmaz bir vaziyette farz etmek, muhâlâtın en çirkin ve menfur bir suretini ve dalâletin en zulümlü ve zulmetli bir tarzını irtikâp etmek lâzım gelir.
Elhasıl: On Dokuzuncu Mektubun On Sekizinci İşaretinde denildiği gibi, nasıl kulaklı âmi tabakası, i’câz-ı Kur’ân fehminde demiş: “Kur’ân, bütün dinlediğim ve dünyada mevcut kitaplara kıyas edilse, hiçbirisine benzemiyor ve onların derecesinde değildir.” Öyle ise, ya Kur’ân umumun altındadır veya umumun fevkinde bir derecesi vardır. Umumun altındaki şık ise, muhal olmakla beraber, hiçbir düşman, hattâ Şeytan dahi diyemez ve kabul etmez. Öyle ise, Kur’ân umum kitapların fevkindedir; öyle ise mucizedir.

Aynen öyle de, biz de ilm-i usul ve fenn-i mantıkça sebr ve taksim denilen en kat’î bir hüccetle1 deriz:

Ey Şeytan ve ey Şeytanın şakirtleri! Kur’ân ya Arş-ı Âzamdan ve İsm-i Âzamdan gelmiş bir kelâmullahtır veyahut—hâşâ, sümme hâşâ, yüz bin kere hâşâ—yerde, sahtekâr ve Allah’tan korkmaz ve Allah’ı bilmez, itikadsız bir beşerin düzmesidir. Bu ise, ey Şeytan, sabık hüccetlere karşı bunu sen diyemezdin ve diyemezsin ve diyemeyeceksin. Öyle ise, bizzarure ve bilâşüphe, Kur’ân Hâlık‑ı Kâinatın kelâmıdır. Çünkü ortası yoktur ve muhaldir ve olamaz. Nasıl ki kat’î bir surette ispat ettik; sen de gördün ve dinledin.

Hem Muhammed Aleyhissalâtü Vesselâm ya Resulullahtır ve bütün resullerin ekmeli ve bütün mahlûkatın efdalidir; veyahut—hâşâ, yüz bin defa hâşâ—Allah’a iftira ettiği ve Allah’ı bilmediği ve azâbına inanmadığı için, itikadsız, esfel-i

[NOT]Dipnot-1 bk. el-Cüveynî, el-Burhân, 2:534, 535; er-Râzî, el-Mahsûl, 5:299.[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun (bk. ṣ-l-v; s-l-m)	Arş-ı Âzam: Cenab-ı Allah’ın sınırsız egemenliğinin ve büyüklüğünün tecelli ettiği yer (bk. a-r-ş; a-ẓ-m)
Hâlık-ı Kâinat: evreni ve içindeki herşeyi yaratan Allah (bk. ḫ-l-ḳ; k-v-n)	Resulullah: Allah’ın elçisi (bk. r-s-l)
ahlâk-ı hasene: güzel ahlâk (bk. ḫ-l-ḳ; ḥ-s-n)	beşer: insan
bilâşüphe: kuşkusuz	bil’ittifak: ittifakla, fikir birliğiyle
bizzarure: kaçınılmaz şekilde	dalâlet: hak yoldan sapkınlık, inançsızlık (bk. ḍ-l-l)
efdâl: en faziletli, en üstün (bk. f-ḍ-l)	ehl-i hakikat: doğru ve hak yolda olanlar (bk. ḥ-ḳ-ḳ)
ekmel: en mükemmel (bk. k-m-l)	elhasıl: özetle, sonuç olarak
emin: güvenilir (bk. e-m-n)	farz etmek: varsaymak
fehm: anlayış, kavrayış	fenn-i mantık: mantık ilmi
fevkinde: üstünde	hâşâ: asla öyle değil
hâşâ sümme hâşâ: asla ve asla, kesinlikle öyle değil	hüccet: delil
iktiza: gerektirme	ilm-i usul: bir işin nasıl yapılacağını gösteren ilim, metodoloji (bk. a-l-m)
irtikâp etmek: yapmak, işlemek	itikad: inanç
itikadsız: inançsız	i’câz-ı Kur’ân: Kur’ân’ın mu’cizeliği (bk. a-c-z)
kat’î: kesin	kelâm: söz, konuşma (bk. k-l-m)
kelâmullah: Allah kelâmı (bk. k-l-m)	mahlukât: yaratılmışlar (bk. ḫ-l-ḳ)
menfur: nefret edilen	metin: sağlam
mevcut: var olan (bk. v-c-d)	muhal: olması imkansız şey
muhâlât: olması imkansız şeyler	mutekid: inanmış, dindar
mu’cize: bir benzerini yapma konusunda başkalarını âciz bırakan olağanüstü şey (bk. a-c-z)	resul: peygamber, elçi (bk. r-s-l)
sabık: geçen, önceki	sadık: doğru (bk.i)
sahib-i kemâlât: olgunluk ve fazilet sahibi kimseler (bk. k-m-l)	sebr ve taksim: mantıkta bir ispatlama usulü
suret: şekil, biçim (bk. ṣ-v-r)	tasdik: doğrulama, onaylama (bk. ṣ-d-ḳ)
umum: genel, bütün	zulmet: karanlık (bk. ẓ-l-m)
zulümlü: karanlık (bk. ẓ-l-m)	âmi: cahil, tahsil görmemiş
İsm-i Âzam: Cenab-ı Hakkın binbir isminden en büyük ve mânâca diğer isimleri kuşatmış olanı (bk. s-m-v; a-ẓ-m)	şakirt: talebe, öğrenci

[Anonim]

sâfilîne sukut etmiş bir beşer farz etmekHAŞİYE-1 lâzım gelir ki bu ise, ey İblis, ne sen ve ne de güvendiğin Avrupa feylesofları ve Asya münafıklarının bunu diyemezsiniz ve diyememişsiniz ve diyemeyeceksiniz ve dememişsiniz ve demeyeceksiniz. Çünkü bu şıkkı dinleyecek ve kabul edecek, dünyada yoktur. Onun içindir ki, güvendiğin o feylesofların en müfsitleri ve o Asya münafıklarının en vicdansızları dahi diyorlar ki: “Muhammed-i Arabî (a.s.m.) çok akıllıydı ve çok güzel ahlâklıydı.”

Madem şu mesele iki şıkka münhasırdır. Ve madem ikinci şık muhaldir ve hiçbir kimse buna sahip çıkmıyor. Ve madem kat’î hüccetlerle ispat ettik ki, ortası yoktur. Elbette ve bizzarure, senin ve hizbüşşeytanın rağmına olarak, bilbedâhe ve bihakkılyakîn, Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâm Resulullahtır ve bütün resullerin ekmelidir ve bütün mahlûkatın efdalidir.

1 عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ بِعَدَدِ الْمَلَكِ وَاْلاِنْسِ وَالْجَاۤنِّ

[NOT]Haşiye-1 Kur’ân-ı Hakîm, kâfirlerin küfriyatlarını ve galiz tabiratlarını iptal etmek için zikrettiğine istinaden, ehl-i dalâletin fikr-i küfrîlerinin bütün bütün muhaliyetini ve bütün bütün çürüklüğünü göstermek için, şu tabirâtı farz-ı muhal suretinde titreyerek kullanmaya mecbur oldum.

Dipnot-1 Meleklerin, insanların ve cinlerin sayısınca ona salât ve selâm olsun.[/NOT]

Asya: (bk. bilgiler)	Avrupa: (bk. bilgiler)
Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân (bk. ḥ-k-m)	Muhammed-i Arabî: Arapların içinden çıkan peygamberimiz Muhammed (a.s.m.) (bk. ḥ-m-d)
Resulullah: Allah’ın resulü, elçisi (bk. r-s-l)	beşer: insan
bihakkılyakîn: yaşanmış bir kesinlikte (bk. ḥ-ḳ-ḳ; y-ḳ-n)	bilbedâhe: ap açık bir şekilde
bizzarure: zorunlu olarak	efdal: en faziletli, en üstün (bk. f-ḍ-l)
ehl-i dalâlet: doğru ve hak yoldan sapanlar, inançsız kimseler (bk. ḍ-l-l)	ekmel: en mükemmel (bk. k-m-l)
esfel-i sâfilîn: aşağıların en aşağısı	farz etmek: varsaymak
farz-ı muhal: olmayacak birşeyi olacakmış gibi düşünme, varsayım	feylesof: filozof, felsefeci
fikr-i küfrî: küfür ve inkâr fikri (bk. f-k-r; k-f-r)	galiz: çirkin
haşiye: dipnot, açıklayıcı not	hizbüşşeytan: şeytanın taraftarları
hüccet: delil	istinaden: dayanarak (bk. s-n-d)
kat’î: kesin	kâfir: Allah’ı veya Allah’ın bildirdiği kesin birşeyi inkâr eden kimse (bk. k-f-r)
küfriyat: inkâr ve inançsızlığa sebep olan sözler ve işler (bk. k-f-r)	mahlûkat: yaratılmışlar (bk. ḫ-l-ḳ)
muhal: olması imkansız şey	muhaliyet: imkansızlık
müfsit: bozguncu	münafık: iki yüzlü, inanmadığı halde inanmış görünen kimse
münhasır: ayrılmış	rağmına: zıddına, aksine
resul: peygamber, elçi (bk. r-s-l)	sukut etmek: düşmek, alçalmak
suret: şekil (bk. ṣ-v-r)	tabirât: tabirler, ifadeler (bk. a-b-r)
İblis: Şeytan

[Anonim]

Şeytanın İkinci Küçük Bir İtirazı

Sûre-i قۤ وَالْقُرْاٰنِ الْمَجِيدِi okurken,

مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ اِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ وَجَاۤءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذٰلِكَ مَا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ذٰلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ وَجَاۤءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَاۤئِقٌ وَشَهِيدٌ لَقَدْ كُنْتَ فِى غَفْلَةٍ مِنْ هٰذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاۤءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ وَقَالَ قَريِنُهُ هٰذَا مَا لَدَىَّ عَتِيدٌ اَلْقِيَا فِى جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ1

Şu âyetleri okurken Şeytan dedi ki: “Kur’ân’ın en mühim fesahatini, siz onun selâsetinde ve vuzuhunda buluyorsunuz. Halbuki şu âyette nereden nereye atlıyor! Sekerattan, tâ kıyamete atlıyor. Nefh-i surdan,2 muhasebenin hitâmına intikal ediyor ve ondan Cehenneme idhali zikrediyor. Bu acip atlamaklar içinde hangi selâset kalır? Kur’ân’ın ekser yerlerinde, böyle birbirinden uzak meseleleri birleştiriyor. Böyle münasebetsiz vaziyetiyle selâset ve fesahat nerede kalır?”

Elcevap: Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın esas-ı i’câzı, en mühimlerinden belâğatinden sonra îcâzdır. Îcaz, i’câz-ı Kur’ân’ın en metin ve en mühim bir esasıdır. Kur’ân-ı Hakîmde şu mucizâne îcaz o kadar çoktur ve o kadar güzeldir ki, ehl-i tetkik, karşısında hayrettedirler. Meselâ,

وَقِيلَ يَا اَرْضُ ابْلَعِى مَاۤءَكِ وَيَا سَمَاۤءُ اَقْلِعِى وَغِيضَ الْمَاۤءُ وَقُضِىَ اْلاَمْرُ

[NOT]Dipnot-1 “İnsanın ağzından hiçbir söz çıkmaz ki, yanında onu yazmaya hazır, gözetleyici bir melek olmasın. Derken ölüm sarhoşluğu gerçekten geliverir. İşte senin kaçıp durduğun şey budur. Ve sûra üfürülür. Vaad olunan gün işte budur. Herkes yanında bir sevk eden, bir de şahitlik eden melekle beraber gelir. And olsun ki sen bundan gafildin. Şimdi gözünden perdeyi kaldırdık. Bakışın pek keskindir bugün! Yanındaki melek, ‘İşte onun defteri bende hazırdır’ der. Atın Cehenneme herbir inatçı kâfiri!” Kaf Sûresi, 50:18-24.

Dipnot-2 bk. En’âm Sûresi, 6:73; Kehf Sûresi, 18:99; Tâhâ Sûresi, 20:102; Mü’minûn Sûresi, 23:101; Neml Sûresi, 27:87; Yâsîn Sûresi, 36:49, 51, 53.[/NOT]

Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân (bk. ḥ-k-m)	Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamalarıyla benzerini yapmakta akılları âciz bırakan Kur’ân (bk. a-c-z; b-y-n)
acip: şaşırtıcı, hayret verici	belâğat: maksada ve hale uygun güzel söz söyleme (bk. b-l-ğ)
ehl-i tetkik: dikkatle ve titizlikle araştıran kimseler	ekser: pekçok (bk. k-s̱-r)
esas-ı i’câz: mu’cizeliğin esası (bk. a-c-z)	fesâhat: dilin doğru, düzgün, açık ve akıcı şekilde kullanılması (bk. f-ṣ-ḥ)
hitâm: son	idhal: girme
intikal etme: geçme, yer değiştirme	i’câz-ı Kur’ân: Kur’ân’ın mu’cizeliği (bk. a-c-z)
kıyamet: dünyanın sonu, varlığın bozulup dağılması (bk. ḳ-v-m)	metin: sağlam
muhasebe: hesaba çekilme	mu’cizâne: mu’cizeli bir şekilde (bk. a-c-z)
münasebet: ilgi, bağlantı (bk. n-s-b)	nefh-i sur: Hz. İsrafil’in sur’a üflemesi, kıyametin kopması
sekerat: ölüm sarhoşluğu, can çekişme hali	selâset: sözün akıcı olma hali; ifadedeki âhenk, açıklık, kolaylık ve akıcılık (bk. s-l-s)
vuzuh: açıklık	zikretmek: anmak, belirtmek
îcaz: vecizlik, az sözle çok mânâlar ifade etme (bk. v-c-z)

[Anonim]

وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِىِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ1

kısa birkaç cümleyle Tufan hadise-i azîmesini netâiciyle öyle îcazkârâne ve mucizâne beyan ediyor ki, çok ehl-i belâğati, belâğatine secde ettirmiş.

Hem meselâ,

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوٰيهَا اِذِ انْبَعَثَ اَشْقٰيهَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللهِ نَاقَةَ اللهِ وَسُقْيٰيهَا فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوّٰيهَا وَلاَ يَخَافُ عُقْبٰيهَا 2

İşte, kavm-i Semud’un acip ve mühim hâdisâtını ve netâicini ve sû-i akıbetlerini böyle kısa birkaç cümle ile, îcaz içinde bir i’câz ile, selâsetli ve vuzuhlu ve fehmi ihlâl etmez bir tarzda beyan ediyor.
Hem meselâ,

وَذَا النُّونِ اِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِ اَنْ
لاَۤ اِلٰهَ اِلاَّۤ اَنْتَ سُبْحَانَكَ اِنِّى كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ3

İşte, 4 اَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ cümlesinden 5 فَنَادٰى فِى الظُّلُمَاتِcümlesine kadar çok cümleler matvîdir, o mezkûr olmayan cümleler ise fehmi ihlâl

etmiyor, selâsetine zarar vermiyor. Hazret-i Yunus Aleyhisselâmın kıssasından mühim esasları zikreder, mütebâkisini akla havale eder.

[NOT]Dipnot-1 “Ve denildi ki: ‘Ey yer, suyunu yut. Ey gök, suyunu tut.’ Su çekildi, iş bitirildi ve gemi Cûdî Dağına oturdu. Ve ‘Zalimler güruhu Allah’ın rahmetinden uzak olsun’ denildi.” Hûd Sûresi, 11:44.

Dipnot-2 “Semud kavmi, azgınlığı yüzünden peygamberini yalanladı. Onların en azgını başkaldırdığı zaman, Allah’ın Resulü kendilerine ‘Allah’ın bir mucize olarak yarattığı şu deveye dokunmayın; onun su içmesine mâni olmayın’ demişti. Onlar peygamberlerini yalanlayıp deveyi öldürdüler. Rableri de, günahları yüzünden onları azapla kuşatıp hepsini birden helâk etti. Allah onlara verdiği cezanın âkıbetinden korkacak değildir.” Şems Sûresi, 91:11-15.

Dipnot-3 “Balığın yuttuğu Yunus’u da hatırla ki, öfkelenerek kavmini terk etmiş ve Bizim de kendisini bu yüzden bir sıkıntıya uğratmayacağımızı sanmıştı. Sonra karanlıklar içinde kaldığında niyaz etti: ‘Senden başka ilâh yoktur; Seni her türlü noksandan tenzih ederim. Gerçekten ben kendisine zulmedenlerden oldum.’” Enbiyâ Sûresi, 21:87.

Dipnot-4 “Kendisini sıkıntıya uğratmayacağımızı.” Enbiyâ Sûresi, 21:87.

Dipnot-5 “Karanlıklar içinde nida etti.” Enbiyâ Sûresi, 21:87.[/NOT]

Aleyhisselâm: Allah’ın selâmı onun üzerine olsun (bk. s-l-m)	Hazret-i Yunus: (bk. bilgiler)
Tufan: Nuh Tufanı, büyük su baskını	acip: hayret verici, şaşırtıcı
beyan: açıklama (bk. b-y-n)	ehl-i belâğat: edebiyatçılar, söz ve ifade uzmanları (bk. b-l-ğ)
fehm: anlayış, kavrayış	hadise-i âzime: büyük olay (bk. ḥ-d-s̱; a-ẓ-m)
hâdisât: hadiseler, olaylar	ihlâl etmek: bozmak, karıştırmak
i’câz: mu’cize oluş (bk. a-c-z)	kavm-i Semûd: Hz. Salih’in peygamber olarak gönderildiği fakat azgınlıklarından dolayı Allah’ın yok ettiği kavim
kıssa: ibretli hikâye	matvî: dürülmüş, sıkıştırılmış
mezkûr: anılan, sözü geçen	mühim: önemli
mütebaki: geri kalan kısım (bk. b-ḳ-y)	netâic: neticeler, sonuçlar
selâset: sözün akıcı olma hali; ifadedeki âhenk, açıklık, kolaylık ve akıcılık (bk. s-l-s)	sû-i akıbet: kötü son
vuzuh: açıklık	zikretmek: anmak, bildirmek
îcaz: vecizlik, az sözle çok mânâlar ifade etme (bk. v-c-z)	îcazkârâne: vecizeli bir şekilde, az sözle çok mânâlar ifade ederek (bk. v-c-z)

[Anonim]

Hem meselâ, Sûre-i Yusuf’ta فَاَرْسِلوُنِ 1 kelimesinden 2 يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيقُ ortasında yedi sekiz cümle, îcaz ile tayyedilmiş; hiç fehmi ihlâl etmiyor, selâsetine zarar vermiyor. Bu çeşit mucizâne îcazlar Kur’ân’da pek çoktur. Hem pek güzeldir.

Amma Sûre-i Kaf’ın âyeti ise, ondaki îcaz pek acip ve mucizânedir. Çünkü, kâfirlerin pek müthiş ve çok uzun ve bir günü elli bin sene olan istikbaline ve o istikbalin dehşetli inkılâbâtında kâfirin başına gelecek elîm ve mühim hâdisâta birer birer parmak basıyor, şimşek gibi fikri onlar üstünde gezdiriyor. O pek çok uzun zamanı, hazır bir sahife gibi nazara gösteriyor; zikredilmeyen hâdisâtı hayale havale edip alî bir selâsetle beyan eder.

وَاِذَا قُرِئَ الْقُرْاٰنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَاَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ 3

İşte, ey Şeytan, şimdi bir sözün daha varsa söyle.

Şeytan der: “Bunlara karşı gelemem, müdafaa edemem. Fakat çok ahmaklar var, beni dinliyorlar. Ve insan suretinde çok şeytanlar var, bana yardım ediyorlar. Ve feylesoflardan çok firavunlar var, enâniyetlerini okşayan meseleleri benden ders alıyorlar, senin bu gibi Sözlerin neşrine sed çekerler. Bunun için sana teslim-i silâh etmem.”

[NOT]Dipnot-1 Âyetin tamamı şöyle: وَقَالَ الَّذِى نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ اُمَّةٍ اَنَا اُنَبِّئُكُمْ بِتَاْوِيلِهِ فَاَرْسِلُونِ (O iki gençten kurtulmuş olanı, bir hayli zaman sonra Yusuf’u hatırladı ve “Ben size bu rüyanın tâbirini bildiririm, beni zindana gönderin” dedi. Yûsuf Sûresi 12:45.)

Dipnot-2 Âyetin tamamı şöyle: يُوسُفُ اَيُّهَا الصِّدِّيقُ اَفْتِنَا فِى سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَاْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنْبُلاَتٍ خُضْرٍ وَاُخَرَ يَابِسَاتٍ لَعَلِّىۤ اَرْجِعُ اِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ

(Zindana varınca, “Ey Yûsuf, ey doğru sözlü kişi,” dedi. “Yedi zayıf ineğin yediği yedi semiz ineği ve kurularla karışık yedi yeşil başağı bize tâbir et ki o insanların yanına bu haberle döneyim; belki böylece senin kadrini bilirler.” Yûsuf Sûresi, 12:46.)

Dipnot-3 “Kur’ân okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki, rahmete erişesiniz.” A’râf Sûresi, 7:204.[/NOT]

acip: hayret verici, şaşırtıcı	ahmak: akılsız
beyan: açıklama (bk. b-y-n)	dehşetli: korkunç
elîm: elemli, acı veren	enâniyet: benlik, gurur
fehm: anlayış, kavrayış	feylesof: filozof, felsefeci
hâdisât: hadiseler, olaylar (bk. ḥ-d-s̱)	ihlâl etmek: bozmak, karıştırmak
inkılâbât: değişimler, dönüşümler	istikbal: gelecek
kâfir: Allah’ı veya Allah’ın bildirdiği kesin şeylerden birini inkâr eden kimse (bk. k-f-r)	mu’cizâne: mu’cizeli bir şekilde (bk. a-c-z)
mühim: önemli	nazar: dikkat (bk. n-ẓ-r)
neşr: yayımlama	sed çekmek: engel koymak
selâset: sözün akıcı olma hali; ifadedeki âhenk, açıklık, kolaylık ve akıcılık (bk. s-l-s)	suret: şekil, görüntü (bk. ṣ-v-r)
tayyedilmek: atlanmak, çıkarılmak	teslim-i silâh etmek: teslim olmak, yenilgiyi kabul etmek
ulvî: yüce, yüksek	zikredilmek: anılmak, belirtilmek
îcaz: vecizlik, az sözle çok mânâlar ifade etme (bk. v-c-z)

[Anonim]

Allah razi olsun İnŞ. Abİm………

[Yazar]

Yazılar