Üçüncü Lem’a

[Anonim]

Üçüncü Lem’a

Bu Lem’aya bir derece his ve zevk karışmış.
His ve zevkin coşkunlukları ise, aklın düsturlarını, fikrin mizanlarını çok dinlemediklerinden
ve müraat etmediklerinden, bu Üçüncü Lem’a mantık mizanlarıyla tartılmamalı.

كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَاِلَيْهِ تُرْجَعُونَ 1

âyetinin meâlini ifade eden يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى 2 iki cümlesi, mühim iki hakikati ifade ediyorlar. Ondandır ki, Nakşîlerin rüesasından bir kısım, bu iki cümle ile kendilerine bir hatme-i mahsus yapıp muhtasar bir hatme-i Nakşiye hükmünde tutuyorlar. Madem o azîm âyetin meâlini bu iki cümle ifade ediyor. Biz bu iki cümlenin ifade ettiği iki hakikat-i mühimmenin birkaç nüktesini beyan edeceğiz.

BİRİNCİ NÜKTE
Birinci defa يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى bir ameliyat-ı cerrahiye hükmünde kalbi mâsivâdan tecrit ediyor, kesiyor. Şöyle ki:

İnsan, mahiyet-i câmiiyeti itibarıyla, mevcudatın hemen ekserîsiyle alâkadardır. Hem insanın mahiyet-i câmiasında hadsiz bir istidad-ı muhabbet derc edilmiştir. Onun için, insan da umum mevcudata karşı bir muhabbet besliyor. Koca

[NOT]
Dipnot-1 “Herşey helâk olup gidicidir—Ona bakan yüzü müstesnâ. Hüküm sadece Ona aittir; siz de Ona döndürüleceksiniz.” Kasas Sûresi, 28:88.

Dipnot-2 Bâkî kalan ancak Sensin, ey Bâkî. Bâkî kalan ancak Sensin, ey Bâkî.

[/NOT]

Nakşî: Nakşibendî tarikatine bağlı olan	alâkadar: alâkalı, ilgili
ameliyat-ı cerrâhiye: cerrahî operasyon, ameliyat	azîm: büyük, yüce
beyan etme: açıklama	derc edilmek: yerleştirilmek
düstur: kural, kanun	ekserî: çoğunluk
hadsiz: sınırsız	hakikat: doğru gerçek
hakikat-i mühimme: önemli gerçek	hatme-i Nakşiye: Nakşî tarikatı mensuplarının okuyup bitirdikleri belirli dualar
hatme-i mahsus: Kur’ân’dan veya hadisten alınan belirli duaları okuyup bitirmek	his: duygu
istidad-ı muhabbet: sevme kabiliyeti	itibarıyla: açısından
lem’a: parıltı	mahiyet-i câmiiyet/mahiyet-i câmia: pek çok özelliği üzerinde toplayan kapsamlı yapı
mevcudat: varlıklar	meâl: açıklama, anlam
mizan: ölçü, denge	muhabbet: sevgi
muhtasar: kısa, özet	mâsivâ: Allah’ın dışındaki varlıklar
müraat etme: uyma	nükte: ince ve derin mânâlı söz
rüesa: reisler, önde gelenler	tecrit etme: soyutlama, ayırma
umum: bütün	âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi

[Anonim]

dünyayı bir hanesi gibi seviyor. Ebedî Cennete bahçesi gibi muhabbet ediyor. Halbuki, muhabbet ettiği mevcudat durmuyorlar, gidiyorlar. Firaktan daima azap çekiyor. Onun o hadsiz muhabbeti, hadsiz bir mânevî azaba medar oluyor.

O azabı çekmekte kabahat, kusur ona aittir. Çünkü kalbindeki hadsiz istidad-ı muhabbet, hadsiz bir cemâl-ı bâkiye mâlik bir Zâta tevcih etmek için verilmiş. O insan sûiistimal ederek o muhabbeti fâni mevcudata sarf ettiği cihetle kusur ediyor, kusurunun cezasını firâkın azabıyla çekiyor.

İşte bu kusurdan teberri edip o fâni mahbubattan kat-ı alâka etmek, o mahbuplar onu terk etmeden evvel o onları terk etmek cihetiyle Mahbub-u Bâkîye hasr-ı muhabbeti ifade eden يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى 1 olan birinci cümlesi, “Bâkî-i Hakikî yalnız Sensin. Mâsivâ fânidir. Fâni olan, elbette bâki bir muhabbete ve ezelî ve ebedî bir aşka ve ebed için yaratılan bir kalbin alâkasına medar olamaz” mânâsını ifade ediyor. “Madem o hadsiz mahbubat fânidirler, beni bırakıp gidiyorlar. Onlar beni bırakmadan evvel ben onları يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى demekle bırakıyorum. Yalnız Sen bâkisin ve Senin ibkàn ile mevcudat bekà bulabildiğini bilip itikad ederim. Öyleyse, Senin muhabbetinle onlar sevilir. Yoksa alâka-i kalbe lâyık değiller” demektir.

İşte bu hâlette kalb hadsiz mahbubatından vazgeçiyor. Hüsün ve cemalleri üstünde fânilik damgasını görür, alâka-i kalbi keser. Eğer kesmezse, mahbupları adedince mânevî cerihalar oluyor.

İkinci cümle olan يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاقِى o hadsiz cerihalara hem merhem, hem tiryak oluyor. Yani, “يَا بَاقِى madem Sen bâkisin, yeter. Herşeye bedelsin. Madem Sen varsın, herşey var.”

Evet, mevcudatta sebeb-i muhabbet olan hüsün ve ihsan ve kemal, umumiyetle


[NOT]
Dipnot-1 Bâkî kalan ancak Sensin, ey Bâkî.

[/NOT]

Mahbub-u Bâkî: sonsuz sevgili olan Allah	alâka: ilgi
alâka-i kalb: kalben bağlılık	azâp: acı, sıkıntı, ceza
bedel: karşılık	bekà: devamlılık, kalıcılık
bâki: devamlı, kalıcı	cemal: güzellik
cemâl-i bâki: devamlı ve kalıcı güzellik	ceriha: yara, hastalıklı uzuvlar
cihet: taraf, yön	ebed: sonsuzluk
ebedî: sonu olmayan, sonsuz	ezelî: başlangıcı olmayan, sonsuz
firâk: ayrılık	fâni: geçici olan, ölümlü
hadsiz: sınırsız, sonsuz	hane: ev
hasr-ı muhabbet: sevgiyi bir şeye odaklama	hâlet: durum, hâl
hüsün: güzellik	ibkà: devamlılık özelliği verme
ihsan: bağış, iyilik, lûtuf	istidad-ı muhabbet: sevme kàbiliyeti
itikad etme: kesin inanma	kat-ı alâka: ilgiyi kesmek
kemal: mükemellik, olgunluk	mahbubat: sevilenler
mahbup: sevgili	medar: sebep, kaynak
mevcudat: varlıklar	muhabbet: sevgi
mâlik: sahip	mânevî: mânâya ait, maddî olmayan
mânâ: anlam	mâsivâ: Allah’tan başka varlıklar
sarf etme: harcama	sebeb-i muhabbet: sevginin sebebi
sû-i istimal: birşeyi kötüye kullanma	teberri etme: uzak durma
tevcih etme: yöneltme	tiryak: derman, ilâç
umumiyetle: genellikle

[Anonim]

Bâkî-i Hakikînin hüsün ve ihsan ve kemâlâtının işârâtı ve çok perdelerden geçmiş zayıf gölgeleridir, belki cilve-i Esmâ-i Hüsnânın gölgelerinin gölgeleridir.

İKİNCİ NÜKTE

İnsanın fıtratında bekàya karşı gayet şedit bir aşk var. Hattâ her sevdiği şeyde, kuvve-i vâhime cihetiyle bir nevi bekà tevehhüm eder, sonra sever. Ne vakit zevâlini düşünse veya görse, derinden derine feryat eder. Bütün firaklardan gelen feryatlar, aşk-ı bekàdan gelen ağlamaların tercümanlarıdır. Eğer tevehhüm-ü bekà olmazsa muhabbet edemez. Hattâ denilebilir ki, âlem-i bekànın ve ebedî Cennetin bir sebeb-i vücudu, şu mahiyet-i insaniyedeki o şiddetli aşk-ı bekàdan çıkan gayet kuvvetli arzu-yu bekà ve bekà için fıtrî, umumî duadır ki, Bâkî-i Zülcelâl, o şedit, sarsılmaz, fıtrî arzuyu, o tesirli, kuvvetli, umumî duayı kabul etmiştir ki, fâni insanlar için bâki bir âlemi halk etmiş.

Hem hiç mümkün müdür ki, Fâtır-ı Kerîm, Hâlık-ı Rahîm, küçük midenin cüz’î arzusunu ve muvakkat bir bekà için lisan-ı hal ile duasını hadsiz envâ-ı mat’umat-ı leziziyenin icadıyla kabul etsin de, umum nev-i beşerin pek büyük bir ihtiyac-ı fıtrîden gelen pek şiddetli bir arzusunu ve küllî ve daimî ve haklı ve hakikatli, kàlli, halli, bekàya dair gayet kuvvetli duasını kabul etmesin? Hâşâ, yüz bin defa hâşâ! Kabul etmemek mümkün değildir. Hem hikmet ve adaletine ve rahmet ve kudretine hiçbir cihetle yakışmaz.

Madem insan bekàya âşıktır; elbette bütün kemâlâtı, lezzetleri, bekàya tâbidir. Ve madem bekà Bâkî-i Zülcelâle mahsustur. Ve madem Bâkînin esmâsı bâkiyedir. Ve madem Bâkînin âyineleri Bâkînin rengini, hükmünü alır ve bir nevi bekàya mazhar olur. Elbette insana en lâzım iş, en mühim vazife, o Bâkîye karşı alâka peydâ etmektir ve esmâsına yapışmaktır. Çünkü Bâkî yoluna sarf olunan herşey bir nevi bekàya mazhar olur.

Bâkî: varlığı devamlı olan Allah	Bâkî-i Hakikî: gerçek mânâda varlığı sonsuza kadar devam eden Allah
Bâkî-i Zülcelâl: Kendi varlığı sonsuza kadar devam eden, sonsuz haşmet sahibi olan Allah	Fâtır-ı Kerîm: sonsuz kerem ve lütuf sahibi olan ve varlıkları benzersiz olarak yoktan yaratan Allah
Hâlık-ı Rahîm: herşeyi yaratan ve herbir varlığa özel rahmet tecellisi olan Allah	adalet: hak sahibine hakkını verme, haksızı cezalandırma
arzu-yu bekà: devamlı ve kalıcı olma arzusu, sonsuz yaşama isteği	aşk-ı bekà: ebedî hayata olan aşk ve sevgi
bekà: devamlılık, kalıcılık	cihet: taraf, yön
cilve-i Esmâ-i Hüsnâ: Allah’ın güzel isimlerinin varlıklardaki yansıması, görüntüsü	cüz’î: az, küçük, ferdî
daimî: devamlı, sürekli	ebedî: sonsuz
envâ-ı mat’umat-ı leziziye: lezzetli, çeşit çeşit yiyecekler	esmâ: isimler
feryat: bağırıp çağırma	firâk: ayrılık
fâni: geçici olan	fıtrat: yaratılış, mizaç
fıtrî: doğal, yaratılıştan gelen	hadsiz: sınırsız, sayısız
hakikat: asıl, esas, gerçek mahiyet	halk etmek: yaratmak
hikmet: herşeyin bir fayda ve gayeye yönelik olarak, tam yerli yerinde olma, yaratılma	hâşâ: asla öyle değil
icad: var etme, yaratma	ihtiyac-ı fıtrî: yaratılıştan gelen doğal ihtiyaç
işârât: işaretler, belirtiler	kemâlât: kusursuz özellikler, mükemmellikler
kudret: güç, iktidar	kuvve-i vâhime: olmayan birşeyi var gibi gösterme duygusu
kàl: söz	küllî: geniş ve kapsamlı
lisan-ı hal: hal ve beden dili	mahiyet-i insaniye: insanın öz yapısı
mahsus: özgü, has	mazhar: nail olma, erişme
muhabbet etmek: sevmek	muvakkat: geçici
nev: çeşit, tür	nev-i beşer: insanlar
nükte: ince ve derin anlamlı söz	peydâ etme: oluşturma, kazanma
rahmet: şefkat, merhamet, bağış	sarf olunan: harcanan
sebeb-i vücud: varlık sebebi	tevehhüm etmek: sanmak, zannetmek
tevehhüm-ü bekà: sonsuza kadar yaşayacağını sanmak	umum: bütün
umumî: genel	zevâl: geçicilik, yokluk
âlem: dünya, evren	âlem-i bekà: devamlı ve kalıcı olan âhiret âlemi

[Anonim]

İşte ikinci يَا بَاقِى أَنْتَ الْبَاق 1 cümlesi bu hakikati ifade ediyor. İnsanın hadsiz mânevî yaralarını tedavi etmekle beraber, fıtratındaki gayet şiddetli arzu-yu bekàyı onunla tatmin ediyor.

ÜÇÜNCÜ NÜKTE

Şu dünyada zamanın fenâ ve zevâl-i eşyadaki tesiratı gayet muhteliftir. Ve mevcudat ise, mütedahil daireler gibi birbiri içinde iken, hükümleri zeval noktasında ayrı ayrı oluyor.

Nasıl ki saatin saniyelerini sayan dairesi, dakikayı ve saati ve günleri sayan daireleri zâhiren birbirine benzer, fakat sür’atte birbirine muhaliftir. Öyle de, insandaki cisim, nefis, kalb, ruh daireleri öyle mütefavittir. Meselâ, cismin bekàsı, hayatı, vücudu, bulunduğu bir gün, belki bir saat olduğu ve mazi ve müstakbeli mâdum ve meyyit bulunduğu halde, kalbin hazır günden çok gün evvel, çok gün sonraki zamana kadar daire-i vücudu ve hayatı geniştir. Ruhun hazır günden seneler evvel ve seneler sonraki bir daire-i azîme, daire-i hayatına ve vücuduna dahildir.

İşte bu istidada binaen, hayat-ı kalbî ve ruhîye medar olan marifet-i İlâhiye ve muhabbet-i Rabbâniye ve ubudiyet-i Sübhâniye ve marziyât-ı Rahmâniye cihetiyle, bu dünyadaki fâni ömür, bâki bir ömrü tazammun eder ve ebedî ve bâki bir ömrü intaç eder ve bâki ve lâyemut bir ömür hükmüne geçer.2
Evet, Bâkî-i Hakikînin muhabbet, marifet, rızası yolunda bir saniye, bir senedir. Eğer Onun yolunda olmazsa, bir sene bir saniyedir. Belki Onun yolunda bir saniye lâyemuttur, çok senelerdir. Ve dünya cihetinde ehl-i gafletin yüz senesi bir saniye hükmüne geçer.
Meşhur böyle bir söz var ki,سِنَةُ الْفِرَاقِ سَنَةٌ وَسَنَةُ الْوِصَالِ سِنَةٌ Yani, “Firâkın

[NOT]Dipnot-1 Bâkî kalan ancak Sensin, ey Bâkî.
Dipnot-2 bk. Tevbe Sûresi, 9:111.

[/NOT]

Bâkî-i Hakikî: gerçek mânâda sonsuza kadar varlığı devam eden Allah	arzu-yu bekà: devamlı ve kalıcı olma arzusu, sonsuz yaşama isteği
bekà: sonsuzluk	bâki: devamlı olan, kalıcı
cihet: taraf, yön	cisim: beden
daire-i azîme: büyük daire, alan	daire-i hayat: hayat alanı
daire-i vücud: varlık dairesi	ebedî: sonu olmayan, sonsuz
ehl-i gaflet: âhirete, Allah’ın emir ve yasaklarına karşı duyarsız olanlar	fenâ: geçici olma
firâk: ayrılık	fâni: geçici, ölümlü
fıtrat: yaratılış, mizaç	hadsiz: sınırsız, sayısız
hakikat: asıl, esas, gerçek mahiyet	hayat-ı kalbî ve ruhî: kalbin ve ruhun hayatı
intaç etme: sonuç verme	istidad: yetenek
lâyemut: ölümsüz	marifet: Allah’ı tanıma ve bilme
marifet-i İlâhiye: Allah’ı bilme ve tanıma	marziyât-ı Rahmâniye: Allah’ın rızasına uygun olan şeyler
mazi: geçmiş zaman	medar: dayanak noktası, kaynak
mevcudat: varlıklar	meyyit: ölü, cenaze
muhabbet: sevgi	muhabbet-i Rabbâniye: Allah sevgisi
muhalif: aykırılık gösteren	mâdum: yok, hiç olmuş
müstakbel: gelecek zaman	mütedahil: iç içe
mütefavit: çeşitli, farklı	nefis: maddî lezzetlere düşkün olan duygu
rıza: memnuniyet, hoşnutluk	sür’at: hız
tazammun etme: içine alma, kapsama	tesirat: tesirler, etkiler
ubudiyet-i Sübhâniye: bütün kusur ve noksanlıklardan uzak olan Allah’a edilen kulluk	zeval: sona erme, yokluk
zevâl-i eşya: varlıkların kaybolup gitmesi	zâhiren: dış görünüş itibariyle

[Anonim]

bir saniyesi bir sene kadar uzundur ve visâlin bir senesi bir saniye kadar kısadır.” Ben bu fıkranın bütün bütün aksine diyorum ki:

Visal, yani, Bâkî-i Zülcelâlin rızası dairesinde livechillâh bir saniye visal, değil yalnız böyle bir sene, belki daimî bir pencere-i visaldir. Gaflet ve dalâlet firâkı içinde değil bir sene, belki bin sene, bir saniye hükmündedir. O sözden daha meşhur şu söz var:

اَرْضُ الْفَلاَةِ مَعَ اْلاَعْدَاۤءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الْخِيَاطِ مَعَ اْلاَحْبَابِ مَيْدَانٌ 1

hükmümüzü teyid ediyor.

Meşhur evvelki sözün sahih bir mânâsı budur ki: Fâni mevcudatın visâli madem fânidir; ne kadar uzun da olsa yine kısa hükmündedir. Senesi bir saniye gibi geçer, hasretli bir hayal ve esefli bir rüya olur. Bekàyı isteyen kalb-i insanî bir sene visalde, yalnız bir saniyecikte ancak zerre gibi bir zevkini alabilir. Firak ise, saniyesi bir sene değil, senelerdir. Çünkü firâkın meydanı geniştir. Bekàyı isteyen bir kalbe, firak, çendan bir saniye de olsa, seneler kadar tahribat yapar. Çünkü hadsiz firakları ihtar eder. Maddî ve süflî muhabbetler için bütün mazi ve müstakbel firakla doludur.

Şu mesele münasebetiyle deriz: Ey insanlar! Fâni, kısa, faydasız ömrünüzü bâki, uzun, faydalı, meyvedar yapmak ister misiniz? Madem istemek insaniyetin iktizasıdır; Bâkî-i Hakikînin yoluna sarf ediniz. Çünkü Bâkîye müteveccih olan şey, bekànın cilvesine mazhar olur.

Madem her insan gayet şiddetli bir surette uzun bir ömür ister, bekàya âşıktır. Ve madem bu fâni ömrü bâki ömre tebdil eden bir çare var ve mânen çok uzun bir ömür hükmüne geçirmek mümkündür. Elbette, insaniyeti sukut etmemiş bir insan, o çareyi arayacak ve o imkânı bilfiile çevirmeye çalışacak ve tevfik-i hareket edecek.

İşte o çare budur: Allah için işleyiniz, Allah için görüşünüz, Allah için çalışınız. Lillâh, livechillâh, lieclillâh rızası dairesinde hareket ediniz.2 O vakit sizin ömrünüzün dakikaları, seneler hükmüne geçer.

[NOT]
Dipnot-1 Düşmanla beraber sahrâ, bir fincan kadar dar; ahbapla beraber iğne deliği, bir meydan kadar geniştir. bk. İbnü’l-Cevzî, el-Müdhiş: 1:385; el-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ: 2:246.

Dipnot-2 bk. Tirmizî, Sünnet: 15; Ebû Dâvud, Kıyamet: 60; Müsned: 3:438, 440.

[/NOT]

Bâkî-i Hakikî: gerçek anlamda varlığı sonsuza kadar devam eden Allah	Bâkî-i Zülcelâl: varlığı sonsuza kadar devam eden ve sonsuz heybet ve haşmet sahibi olan Allah
bekà: devamlılık, kalıcılık	bilfiil: fiilen, uygulamalı olarak
bâki: devamlı ve kalıcı olan	cilve: yansıma
daimî: sürekli	dalâlet: hak yoldan ayrılma, sapkınlık
esefli: üzüntü ve acı verici	firâk: ayrılık
fâni: geçici olan	fıkra: kısa yazı
gaflet: sorumsuzluk, âhiretten ve Allah’ın bildirdiği şeylerden habersiz davranma	hadsiz: sınırsız
hasretli: hasret dolu	iktiza etme: gerektirme
insaniyet: insanlık	kalb-i insanî: insan kalbi
lieclillâh: Allah rızası için	lillâh: Allah için
livechillâh: Allah için	mazhar olma: erişme, ulaşma
mazi: geçmiş zaman	mevcudat: varlıklar
meyvedar: meyveli	muhabbet: sevgi
münasebet: ilişki, bağlantı	müstakbel: gelecek zaman
müteveccih olma: yönelme	pencere-i visal: kavuşmayı sağlayan pencere
rıza: memnuniyet, hoşnutluk	sahih: doğru, sağlıklı
sarf etme: kullanma, harcama	sukut etmek: düşmek, alçalmak, işlevini yitirmek
suret: biçim, görünüş	süflî: alçak
tahribat: yıkıp bozma işlemleri	tebdil etmek: değiştirmek
tevfik-i hareket: uygun hareket	teyid etmek: desteklemek
visâl: ulaşma, kavuşma	zerre: atom
çendan: gerçi

[Anonim]

Bu hakikate işareten, Leyle-i Kadir gibi birtek gece, seksen küsur seneden ibaret olan bin ay hükmünde olduğunu, nass-ı Kur’ân gösteriyor.1 Hem bu hakikate işaret eden, ehl-i velâyet ve hakikat beyninde bir düstur-u muhakkak olan “bast-ı zaman” sırrıyla, çok seneler hükmünde olan birkaç dakikalık zaman-ı Miraç, bu hakikatin vücudunu ispat eder ve bilfiil vukuunu gösteriyor. Miracın birkaç saat müddeti, binler seneler hükmünde vüs’ati ve ihatası ve uzunluğu vardır. Çünkü, o, Miraç yolunda bekà âlemine girdi. Bekà âleminin birkaç dakikası, şu dünyanın binler senesini tazammun etmiştir.

Hem şu hakikate bina edilen beyne’l-evliya kesretle vuku bulmuş olan bast-ı zaman hadiseleridir. Bazı evliya bir dakikada bir günlük işi görmüş, bazıları bir saatte bir sene vazifesini yapmış, bazıları bir dakikada bir hatme-i Kur’âniyeyi okumuş olduklarını rivayet edip ihbar ediyorlar. Böyle ehl-i hak ve sıdk, bilerek kizbe elbette tenezzül etmezler. Hem o derece hadsiz ve kesretli bir tevatürle bast-ı zaman HAŞİYE-1 hakikatini aynen müşahede ettikleri medar-ı şüphe olamaz.

Şu bast-ı zaman, herkesçe musaddak bir nev’i, rüyada görünüyor. Bazan bir dakikada insanın gördüğü rüyayı, geçirdiği ahvâli, konuştuğu sözleri, gördüğü lezzetleri veya çektiği elemleri görmek için, yakaza âleminde bir gün, belki günler lâzımdır.

Elhasıl: İnsan çendan fânidir; fakat bekà için halk edilmiş ve bâki bir Zâtın âyinesi olarak yaratılmış ve bâki meyveleri verecek işleri görmekle tavzif edilmiş ve bâki bir Zâtın bâki esmâsının cilvelerine ve nakışlarına medar olacak bir suret verilmiştir. Öyleyse, böyle bir insanın hakikî vazifesi ve saadeti, bütün cihazatı

[NOT]
Dipnot-1 bk. Kadir Sûresi, 97:3.
Haşiye-1 قَالَ قاَئِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا اَوْ بَعْضَ يَوْمٍ [“İçlerinden söze başlayan biri, ‘Bu halde ne kadar kaldık?’ diye sordu. ‘Bir gün, yahut daha da az’ dediler.” Kehf Sûresi, 18:19] âyetiyleوَلَبِثُوا فِىكَهْفِهِمْ ثَلٰثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَاَزْدَادُوا تِسْعًا âyetiyle [“Onlar mağaralarında üç yüz yıl kaldılar, buna dokuz yıl daha kattılar.” Kehf Sûresi, 18:25] âyeti tayy-ı zamanı gösterdiği gibi, وَاِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَاَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ[ “Rabbinin katında bir gün, sizin hesabınıza göre bin yıl gibidir.” Hac Sûresi, 22:47] âyeti de bast-ı zamanı gösterir.
[/NOT]

Leyle-i Kadir: Kadir Gecesi	Zât: Allah
ahvâl: hâller, durumlar	bast-ı zaman: zamanın uzaması, bereketlenmesi; az bir zamanda çok uzun bir zaman yaşamış gibi olmak
bekà: devamlılık, kalıcılık	beyne’l-evliya: Allah’ın sevgili kulları arasında
bilfiil: fiilen, uygulamalı olarak	bina etme: üzerine kurma
bâki: devamlı, kalıcı	cilve: görünme, yansıma
düstur-u muhakkak: kesinlik kazanmış kural	ehl-i hak: hak ve doğru yolda olan kimseler
ehl-i velâyet: veliler, Allah dostları	elhasıl: özet olarak
esmâ: isimler	fâni: geçici, ölümlü
hadise: olay	hadsiz: sayısız
halk edilmek: yaratılmak	hatme-i Kur’âniye: Kur’ân-ı Kerimi baştan sona okuyup bitirme
haşiye: dipnot	ihata: içine alma, kapsama
ihbar etmek: haber vermek	kesret: çokluk
kizb: yalan söyleme, uydurma	medar: dayanak noktası
medar-ı şüphe: şüphe kaynağı	musaddak: onaylanmış
müşahede etmek: gözlemlemek	nass-ı Kur’ân: Kur’ân’ın açık ve kesin hükmü
nev: çeşit	rivayet: nakletme
saadet: mutluluk	suret: biçim, görünüş
sıdk: doğruluk	tavzif etmek: görevlendirmek
tayy-ı zaman: zamanın katlanması; çok uzun zamanı kısa bir zamanda yaşama	tazammun etme: içine alma, kapsama
tenezzül etmek: aşağı seviyeye düşmek, alçalmak	tevatür: yalanda birleşmeleri imkânsız olan topluluğun verdiği haber
vuku bulmak: meydana gelmek	vücud: varlık
vüs’at: genişlik	yakaza: uyanıklık hali
zaman-ı Miraç: Miracın gerçekleştiği zaman	âlem: dünya, kâinat
çendan: gerçi

[Anonim]

ve istidadatıyla o Bâkî-i Sermedînin daire-i marziyâtında esmâsına yapışıp, ebed yolunda o Bâkîye müteveccih olup gitmektir. Lisanı
يَا بَاقِۤى أَنْتَ الْبَاقِى 1 dediği gibi, kalbi, ruhu, aklı, bütün letâifi

هُوَ الْبَاقِى هُوَ اْلاَزَلِىُّ اْلاَبَدِىُّ هُوَ الْسَّرْمَدِىُّ هُوَ الدَّائِمُ هُوَ الْمَطْلُوبُ هُوَ الْمَحْبُوبُ هُوَ الْمَقْصُودُ هُوَ الْمَعْبُودُ 2

demeli.

سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَنَاۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ 3
رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَاۤ اِنْ نَسِينَاۤ اَوْ اَخْطَاْنَا 4

[NOT]
Dipnot-1 Bâkî kalan ancak Sensin, ey Bâkî.

Dipnot-2 Varlığı sonsuza kadar devam eden Bâkî Odur; başlangıcı olmayan Ezelî ve sonu olmayan Ebedî Odur; Varlığı sürekli olan Daimî ve rızasına kavuşmak istenen Matlup Odur; sevilen Mahbub Odur; cemâliyle ve rızasıyla müşerref olunmak en büyük gaye olan Maksûd Odur; Kendisine ibadet ve mânevî kulluk hediyeleri takdim edilen Mâbûd Odur.

Dipnot-3 “Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin.” Bakara Sûresi, 2:32.

Dipnot-4 “Ey Rabbimiz, unutur veya hataya düşer de bir kusur işlersek bizi onunla hesaba çekme.” Bakara Sûresi, 2:286.
[/NOT]

Bâkî: varlığı devamlı ve kalıcı olan Allah	Bâkî-i Sermedî: varlığı sonsuz ve sürekli olan Allah
cihazat: organlar, donanım	daire-i marziyât: Allah’ın rızası dairesindeki şeyler
ebed: sonsuzluk	esmâ: isimler
istidadat: kabiliyetler, meziyetler	letâif: insan ruhundaki ince duygular ve ruhun dış dünyaya bakan pencereleri
müteveccih olmak: yönelmek

[Yazar]

Yazılar