Yedinci Lem’a

[Anonim]

Yedinci Lem’a

Sûre-i Feth’in âhirindeki âyetin yedi nevi ihbar-ı gaybîsine dairdir

لَقَدْ صَدَقَ اللهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ اِنْ شَاۤءَ اللهُ اٰمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لاَتَخَافُونَ فَعَلِمَ مَالَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا هُوَ الَّذِى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفٰى بِاللهِ شَهِيدًا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ اَشِدَّاۤءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاۤءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِى وُجُوهِهِمْ مِنْ اَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ وَمَثلُهُمْ فِى اْلاِنْجِيلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ اٰمَنوُا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرةً وَاَجْرًا عَظِيمًا ₁

SÛRE-İ FETH’İN bu üç âyetinin çok vücuh-u i’câzı vardır. Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânın on vücuh-u külliye-i i’câziyesinden ihbar-ı bilgayb veçhi, şu üç âyette, yedi sekiz vecihle görünüyor.

BİRİNCİSİ

₂ لَقَدْ صَدَقَ اللهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا ilâ âhir. Feth-i Mekke’yi, vukuundan evvel kat’iyetle haber veriyor. İki sene sonra, haber verdiği tarzda vuku bulmuştur.₃

İKİNCİSİ

₄ فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا ifade ediyor ki: Sulh-u Hudeybiye, çendan zâhirî İslâm aleyhinde görülmüş ve Kureyşîler bir derece galip görünmüş olduğu halde, mânen, Sulh-u Hudeybiye mânevî büyük bir fetih hükmünde olacak ve sair fütuhatın da anahtarı olacak diye ihbar ediyor.

Filhakika, Sulh-u Hudeybiye ile, çendan maddî kılıç kılıfına muvakkaten konuldu. Fakat Kur’ân-ı Hakîmin bârika-âsâ elmas kılıcı çıktı; kalbleri, akılları fethetti. Musalâha münasebetiyle birbiriyle ihtilât ettiler. Mehâsin-i İslâmiyet, envâr-ı Kur’âniye, inat ve taassubât-ı kavmiye perdelerini yırtarak hükmünü icra ettiler. Meselâ, bir dâhiye-i harp olan Hâlid bin Velid ve bir dâhiye-i siyaset olan Amr ibnü’l-Âs gibi, mağlûbiyeti kabul etmeyen zatlar, Sulh-u Hudeybiye ile cilvesini gösteren seyf-i Kur’ânî onları mağlûp edip,₅ Medine-i Münevvereye kemâl-i inkıyad ile İslâmiyete gerdendâde-i teslim olduktan sonra, Hazret-i Hâlid, bir seyfullah şekline girdi ve fütuhat-ı İslâmiyenin bir kılıcı oldu.

MÜHİM BİR SUAL: Fahrü’l-Âlemîn ve Habib-i Rabbü’l-Âlemîn Hazret-i Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın Sahabelerinin, müşrikîne karşı Uhud’un nihayetinde ve Huneyn’in bidâyetinde mağlûbiyetinin hikmeti nedir?₆

Elcevap: Müşrikler içinde, o zamanda saff-ı Sahabede bulunan ekâbir-i Sahabeye istikbalde mukabil gelecek Hazret-i Hâlid gibi çok zatlar bulunduğundan, şanlı ve şerefli olan istikballeri nokta-i nazarında bütün bütün izzetlerini kırmamak için, hikmet-i İlâhiye, hasenât-ı istikbaliyelerinin bir mükâfât-ı muaccelesi olarak mazide onlara vermiş, bütün bütün izzetlerini kırmamış. Demek mazideki Sahabeler, müstakbeldeki Sahabelere karşı mağlûp olmuşlar—tâ, o müstakbel Sahabeler, berk-i süyuf korkusuyla değil, belki bârika-i hakikat şevkiyle İslâmiyete girsin ve o şehâmet-i fıtriyeleri çok zillet çekmesin.

ÜÇÜNCÜSÜ

لاَتَخَافُونَ ₇ kaydıyla ihbar ediyor ki: “Sizler emniyet-i mutlaka içinde Kâbe’yi tavaf edeceksiniz.” Halbuki, Ceziretü’l-Arabdaki bedevî akvam, çoğu düşman olmakla beraber, Mekke etrafı ve Kureyş kabilesi kısm-ı âzamı düşman iken, “Yakın bir zamanda, hiç havf hissedilmezken Kâbeyi tavaf edeceksiniz” ihbarıyla, Ceziretü’l-Arabı itaat altına ve bütün Kureyşi İslâmiyet içine ve emniyet-i tâmme vaz’edilmesine delâlet ve ihbar eder. Aynen haber verdiği gibi vukua gelmiştir.₈

DÖRDÜNCÜSÜ

هُوَ الَّذِۤى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ 9

kemâl-i kat’iyetle ihbar ediyor ki, “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın getirdiği din, umum dinlere galebe çalacak.” Halbuki, o zamanda yüzer milyon tebaası bulunan Nasârâ ve Yahudi ve Mecusî dinleri ve Roma, Çin ve İran hükûmeti gibi yüzer milyon tebaası bulunan cihangir devletlerin edyân-ı resmîleri iken, kendi küçük kabilesine karşı tam galebe edemeyen bir vaziyette bulunan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâmın getirdiği din, umum dinlere galip ve umum devletlere muzaffer olacağını ihbar ediyor. Hem gayet vuzuh ve kat’iyetle ihbar ediyor. İstikbal, o haber-i gaybîyi, Bahr-i Muhit-i Şarkîden Bahr-i Muhit-i Garbîye kadar İslâm kılıcının uzamasıyla tasdik etmiştir.

BEŞİNCİSİ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ اَشِدَّاۤءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاۤءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا ₁₀ ilâ âhir. Şu âyetin başı, Sahabelerin enbiyadan sonra nev-i beşer içinde en mümtaz olduklarına sebep olan secâyâ-yı âliye ve mezâyâ-yı galiyeyi haber vermekle, mânâ-yı sarihiyle, tabakat-ı Sahabenin istikbalde muttasıf oldukları ayrı ayrı mümtaz has sıfatlarını ifade etmekle beraber, mânâ-yı işarîsiyle, ehl-i tahkikçe vefat-ı Nebevîden sonra makamına geçecek Hulefâ-i Râşidîne hilâfet tertibiyle işaret edip, herbirisinin en meşhur medar-ı imtiyazları olan sıfât-ı hassayı dahi haber veriyor.₁₁ Şöyle ki:

₁₂ وَالَّذِينَ مَعَهُ maiyet-i mahsusa ve sohbet-i hassa ile ve en evvel vefat ederek yine maiyetine girmekle meşhur ve mümtaz olan Hazret-i Sıddık’ı gösterdiği gibi, ₁₃اَشِدَّاۤءُ عَلَى الْكُفَّارِ ile, istikbalde küre-i arzın devletlerini fütuhâtıyla titretecek ve adaletiyle zalimlere sâika gibi şiddet gösterecek olan Hazret-i Ömer’i gösterir. Ve ₁₄ رُحَمَاۤءُ بَيْنَهُمْ ile, istikbalde en mühim bir fitnenin vukuu hazırlanırken, kemâl-i merhamet ve şefkatinden, İslâmlar içinde kan dökülmemek için ruhunu feda edip teslim-i nefis ederek Kur’ân okurken mazlumen şehid olmasını tercih eden Hazret-i Osman’ı da haber verdiği gibi;

₁₅ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللهِ وَرِضْوَانًا

saltanat ve hilâfete kemâl-i liyakat ve kahramanlıkla girdiği halde ve kemâl-i zühd ve ibadet ve fakr ve iktisadı ihtiyar eden ve rükû ve sücudda devamı ve kesreti herkesçe musaddak olan Hazret-i Ali’nin (r.a.) istikbaldeki vaziyetini ve o fitneler içindeki harpleriyle mes’ul olmadığını ve niyeti ve matlubu fazl-ı İlâhî olduğunu haber veriyor.

ALTINCISI

₁₆ ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ fıkrası, iki cihetle ihbar-ı gaybîdir.

BİRİNCİSİ: Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm gibi ümmî bir zâta nisbeten gayb hükmünde olan Tevrat‘taki evsâf-ı Sahabeyi haber veriyor.

Evet, Tevrat‘ta, On Dokuzuncu Mektupta beyan edildiği gibi, âhirzamanda gelecek Peygamberin Sahabeleri hakkında Tevrat‘ta bu fıkra var: “Kudsîlerin bayrakları beraberlerindedir.”₁₇ Yani, onun Sahabeleri ehl-i taat ve ibadet ve ehl‑i salâhat ve velâyettirler ki, o vasıfları “kudsîler,” yani “mukaddes” tabiriyle ifade etmiştir.Tevrat‘ın pek çok ayrı ayrı lisanlara tercüme edilmesi vasıtasıyla o kadar tahrifat olduğu halde, şu Sûre-i Feth’in مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ ₁₈ hükmünümüteaddit âyâtıyla tasdik ediyor.

İKİNCİ CİHET ihbar-ı gaybî şudur ki: مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ fıkrasıyla ihbar ediyor ki, “Sahabeler ve Tâbiînler, ibadette öyle bir dereceye gelecekler ki, ruhlarındaki nuraniyet yüzlerinde parlayacak ve cephelerinde kesret-i sücuddan hâsıl olan bir hâtem-i velâyet nev’inde, alınlarında sikkeler görünecek.”

Evet, istikbal bunu vuzuhla ve kat’iyetle, parlak bir surette ispat etmiştir. Evet, o kadar acip fitneler ve dağdağa-i siyaset içinde, gece ve gündüzde Zeynelâbidin gibi bin rekât namaz kılan ve Tâus-u Yemenî gibi kırk sene yatsı abdestiyle sabah namazını edâ eden₁₉ çok mühim pek çok zatlar مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ sırrını göstermişlerdir.

YEDİNCİSİ

وَمَثلُهُمْ فِى اْلاِنْجِيلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ ₂₀ fıkrası, iki cihetle ihbar-ı gaybîdir.

BİRİNCİSİ: Nebiyy-i Ümmîye nisbeten gayb hükmünde olan İncil’in Sahabeler hakkındaki ihbarını ihbardır.
Evet, İncil’de, âhirzamanda gelecek Peygamberin (a.s.m.) vasfında ₂₁ مَعَهُ قَضِيبٌ مِنْ حَدِيدٍ وَ اُمَّتُهُ كَذَلِكَ gibi âyetler var. Yani, Hazret-i İsâ (a.s.) gibi kılıçsız değil, belki sahibüsseyf bir Peygamber gelecek, cihada memur olacak ve onun Sahabeleri dahi kılıçlı ve cihada memur olacaklardır. O kadîb-i hadid sahibi, Reis-i Âlem olacak. Çünkü, İncil’in bir yerinde der: “Ben gidiyorum, tâ Âlemin Reisi (a.s.m.) gelsin.”₂₂ Yani, Âlemin Reisi geliyor.

Demek oluyor ki: İncil’in bu iki fıkrasından anlaşılıyor ki, Sahabeler çendan mebde’de az ve zayıf görünecekler; fakat çekirdekler gibi neşvü nemâ bularak yükselip, kalınlaşıp kuvvetleşerek, küffârın gayzlarını onlara yutkundurup boğduracak vakitte, kılıçlarıyla nev-i beşeri kendilerine musahhar edip, reisleri olan Peygamberin (a.s.m.) ise âleme reis olduğunu ispat edecekler. Aynen şu Sûre-i Feth’in âyetinin meâlini ifade ediyor.

İKİNCİ VECİH: Şu fıkra ihbar ediyor ki, Sahabeler çendan azlığından ve zaafından Sulh-u Hudeybiyeyi kabul etmişler; elbette, herhalde az bir zamandan sonra sür’aten öyle bir inkişaf ve ihtişam ve kuvvet kesb edecekler ki, rû-yi zemin tarlasında dest-i kudretle ekilen, nev-i beşerin o zamanda gafletleri cihetiyle kısa, kuvvetsiz, nâkıs, bereketsiz sümbüllerine nisbeten gayet yüksek ve kuvvetli ve meyvedar ve bereketli bir surette çoğalacaklar ve kuvvet bulacaklar ve haşmetli hükûmetleri gıptadan,hasetten ve kıskançlıktan gelen bir gayz içinde bırakacaklar. Evet, istikbal bu ihbar-ı gaybîyi çok parlak bir surette göstermiştir.

Şu ihbarda hafî bir ima daha var ki: Sahabeyi tavsifât-ı mühimme ile senâ ederken, en büyük bir mükâfâtın vaadi makamca lâzım geldiği halde, مَغْفِرَةً ₂₃ kelimesiyle işaret ediyor ki, istikbalde Sahabeler içinde fitneler vasıtasıyla mühim kusurlar olacak. Çünkü mağfiret kusurun vukuuna delâlet eder. Ve o zamanda Sahabeler nazarında en mühim matlup ve en yüksek ihsan, mağfiret olacak. Ve en büyük mükâfat ise, af ile, mücâzât etmemektir. مَغْفِرَةً ₂₄ kelimesi nasıl bu lâtif imayı gösteriyor; öyle de, sûrenin başındaki لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَاَخَّرَ ₂₅ cümlesiyle münasebettardır. Sûrenin başı—hakikî günahlardan mağfiret değil; çünkü ismet var, günah yok—belki makam-ı nübüvvete lâyık bir mânâ ile Peygambere müjde-i mağfiret ve âhirinde Sahabelere mağfiret ile müjde etmekle, o imaya bir letâfet daha katar.

İşte, âhir-i Feth’in mezkûr üç âyeti, on vücuh-u i’câzından yalnız ihbar-ı gaybî veçhinin çok vücuhundan yalnız yedi veçhini bahsettik. Cüz-ü ihtiyarî ve kadere dair Yirmi Altıncı Sözün âhirinde, şu âhirki âyetin hurufatının vaziyetindeki mühim bir lem’a-i i’câza işaret edilmiştir. Bu âhirki âyet, cümleleriyle Sahabeye baktığı gibi, kayıtlarıyla dahi yine Sahabenin ahvâline bakıyor. Ve elfâzıyla Sahabenin evsâfını ifade ettikleri gibi,₂₆ hurufâtıyla ve o âyetteki hurufâtın tekerrür‑ü adediyle yine Ashab-ı Bedir, Uhud, Huneyn, Suffe, Rıdvan gibi tabakat-ı meşhure-i Sahabede bulunan zatlara işaret ettikleri gibi, ilm-i cifrin bir nev’i ve bir anahtarı olan tevafuk cihetiyle ve ebced hesabıyla daha çok esrarı ifade ediyor.

سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَناَۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ ₂₇

[BILGI]Dipnot-1 “And olsun ki Allah, Resulünün gördüğü rüyanın hak olduğunu tasdik etti. İnşaallah hepiniz emniyet içinde ve saçlarınızı tıraş etmiş ve kısaltmış olarak Mescid-i Harama gireceksiniz. Allah sizin bilmediğinizi bilir; onun için, Mekke’nin fethinden önce size yakın bir fetih daha ihsan etti. Bütün dinlere üstün kılmak üzere Resulünü hidayet ve hak din ile gönderen Odur. Buna şahit olarak Allah yeter. Muhammed Allah’ın Resulüdür. Onunla beraber olanlar da kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında ise pek merhametlidirler. Sen onların rükû ve secde ettiklerini görürsün. Onlar Allah’ın lûtfunu ve rızasını ararlar. Yüzlerinde ise secde izi vardır. Onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’deki vasıfları ise şöyledir: Onlar filizini çıkarmış, sonra git gide kuvvet bulmuş, kalınlaşmış ve gövdesi üzerinde yükselmiş bir ekine benzer ki, ekincilerin pek hoşuna gider. Allah’ın onları böylece çoğaltıp kuvvetlendirmesi, kâfirleri öfkeye boğmak içindir. Onlardan iman eden ve güzel işler yapanlara Allah mağfiret ve büyük bir mükâfat vaad etmiştir.” Fetih Sûresi, 48:27-29.
Dipnot-2 “And olsun ki Allah, Resulünün gördüğü rüyanın hak olduğunu tasdik etti.” FetihSûresi, 48:27.
Dipnot-3 bk. İbni Hişam, Sîretü’n-Nebeviyye: 5:69; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 2:139, 146.
Dipnot-4 “Bundan önce size yakın bir fetih daha ihsan etti.” Fetih Sûresi, 48:27.
Dipnot-5 bk. İbni Hişam, Siretü’n-Nebeviyye: 4:7; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 4:252.
Dipnot-6 bk. Buhârî, Meğâzi: 54, Cihad: 52:61, 97, 167; Müslim, Cihad: 79; Tirmizî, Cihad: 15
Dipnot-7 Fetih Sûresi, 48:27.
Dipnot-8 bk. İbni Hişam, Sîretü’n-Nebeviyye: 5:69; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 2:139, 146.
Dipnot-9 “Bütün dinlere üstün kılmak üzere Resulünü hidayet ve hak din ile gönderen Odur.” Fetih Sûresi, 48:28.
Dipnot-10 “Muhammed Allah’ın Resulüdür. Onunla beraber olanlar da kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında ise pek merhametlidirler. Sen onların rükû ve secde ettiklerini görürsün.” Fetih Sûresi, 48:29.
Dipnot-11 bk. Ahmed bin Hanbel, Fezâilü’s-Sahâbe: 1:434; Bağâvi, Maâlimü’t-Tenzîl: 4:206.
Dipnot-12 “Onunla beraber olanlar.” Fetih Sûresi, 48:29.
Dipnot-13 “Kâfirlere karşı şiddetli.” Fetih Sûresi, 48:29.
Dipnot-14 “Kendi aralarında merhametli.” Fetih Sûresi, 48:29.
Dipnot-15 Sen onların rükû ve secde ettiklerini görürsün. Onlar Allah’ın lûtfunu ve rızasını ararlar. bk. Fetih Sûresi, 48: 29.
Dipnot-16 Onların Tevrat’taki vasıfları budur. bk. Fetih Sûresi, 48: 29.
Dipnot-17 Kitâb-ı Mukkades (Türkçe tercüme), Eski Ahid, Tesniye, Bab: 33 Âyet:2; el-Halebî, es-Sîretü’l-Halebiyye: 1:218; Nebhânî, Hüccetullah ale’l-Âlemîn: 1:113.
Dipnot-18 “Onların Tevrat’taki vasıfları…” Fetih Sûresi: 48:29.
Dipnot-19 bk. Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn: 1:359; ez-Zehebî, Siyeru A’lâmü’n-Nübelâ: 4:547.
Dipnot-20 “İncil’deki vasıfları ise şöyledir: Onlar filizini çıkarmış, sonra git gide kuvvet bulmuş, kalınlaşmış ve gövdesi üzerinde yükselmiş bir ekine benzer ki, ekincilerin pek hoşuna gider. Allah’ın onları böylece çoğaltıp kuvvetlendirmesi, kâfirleri öfkeye boğmak içindir.” Fetih Sûresi: 48:29.
Dipnot-21 “Onun demirden bir asâsı, yani kılıcı olacak ve onunla savaşacak. Ümmeti de onun gibi olacak.” Nebhânî, Hüccetullah ale’l-Âlemîn: 99:114.
Dipnot-22 Kitâb-ı Mukaddes (Türkçe tercüme), Yeni Ahid, Yuhanna, Bab: 16 Âyet: 7; el-Halebî, es-Sîretü’l-Halebiyye: 1:214.
Dipnot-23 “Bir mağfiret.” Fetih Sûresi: 48:29.
Dipnot-24 “Bir mağfiret.” Fetih Sûresi: 48:29.
Dipnot-25 “Tâ ki, Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlasın.” Fetih Sûresi, 48:2.
Dipnot-26 bk. Ahmed İbni Hanbel, Fezâilü’s-Sahâbe: 1:434; İbnü’l-Cevzî, Zâdü’l-Mesîr: 7:446; Suyûtî, ed-Dürru’l-Mensûr: 7:544; Alûsî, Rûhu’l-Meânî: 26:129; Bağâvî, Maâlimü’t-Tenzîl: 4:206.
Dipnot-27 “Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin.” BakaraSûresi, 2:32.[/BILGI]

[Anonim]

BİRİNCİSİ

1 لَقَدْ صَدَقَ اللهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا ilâ âhir. Feth-i Mekke’yi, vukuundan evvel kat’iyetle haber veriyor. İki sene sonra, haber verdiği tarzda vuku bulmuştur.2

İKİNCİSİ

3 فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا ifade ediyor ki: Sulh-u Hudeybiye, çendan zâhirî İslâm aleyhinde görülmüş ve Kureyşîler bir derece galip görünmüş olduğu halde, mânen, Sulh-u Hudeybiye mânevî büyük bir fetih hükmünde olacak ve sair fütuhatın da anahtarı olacak diye ihbar ediyor.

Filhakika, Sulh-u Hudeybiye ile, çendan maddî kılıç kılıfına muvakkaten konuldu. Fakat Kur’ân-ı Hakîmin bârika-âsâ elmas kılıcı çıktı; kalbleri, akılları fethetti. Musalâha münasebetiyle birbiriyle ihtilât ettiler. Mehâsin-i İslâmiyet, envâr-ı Kur’âniye, inat ve taassubât-ı kavmiye perdelerini yırtarak hükmünü icra ettiler. Meselâ, bir dâhiye-i harp olan Hâlid bin Velid ve bir dâhiye-i siyaset olan Amr ibnü’l-Âs gibi, mağlûbiyeti kabul etmeyen zatlar, Sulh-u Hudeybiye ile cilvesini gösteren seyf-i Kur’ânî onları mağlûp edip,4 Medine-i Münevvereye kemâl-i inkıyad ile İslâmiyete gerdendâde-i teslim olduktan sonra, Hazret-i Hâlid, bir seyfullah şekline girdi ve fütuhat-ı İslâmiyenin bir kılıcı oldu.

MÜHİM BİR SUAL: Fahrü’l-Âlemîn ve Habib-i Rabbü’l-Âlemîn Hazret-i Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın Sahabelerinin, müşrikîne karşı Uhud’un nihayetinde ve Huneyn’in bidâyetinde mağlûbiyetinin hikmeti nedir?5


[NOT]
Dipnot-1 “And olsun ki Allah, Resulünün gördüğü rüyanın hak olduğunu tasdik etti.” Fetih Sûresi, 48:27.

Dipnot-2 bk. İbni Hişam, Sîretü’n-Nebeviyye: 5:69; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 2:139, 146.

Dipnot-3 “Bundan önce size yakın bir fetih daha ihsan etti.” Fetih Sûresi, 48:27.

Dipnot-4 bk. İbni Hişam, Siretü’n-Nebeviyye: 4:7; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 4:252.

Dipnot-5 bk. Buhârî, Meğâzi: 54, Cihad: 52:61, 97, 167; Müslim, Cihad: 79; Tirmizî, Cihad: 15

[/NOT]

Amr ibnü’l-Âs: (bk. bilgiler)	Fahrü’l-Âlemîn ve Habib-i Rabbü’l-Âlemîn: kâinatın övgüsüne sahip ve Alemlerin Rabbinin sevgilisi, Muhammed (a.s.m.)
Feth-i Mekke: Mekke’nin Peygamber Efendimiz tarafından fethi	Hazret-i Hâlid/Hâlid bin Velid: (bk. bilgiler – Hâlid bin Velid)
Hazret-i Resul-i Ekrem: Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)	Huneyn: (bk. bilgiler – Gazve-i Huneyn)
Kureyşî: Kureyş kabilesinden olan	Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân
Medine-i Münevvere: (bk. bilgiler – Medine)	Sulh-u Hudeybiye: Hudeybiye Barışı
Uhud: (bk. bilgiler – Gazve-i Uhud)	bidâyet: başlangıç
bârika-âsâ: şimşek gibi	cilve: görüntü, akis
dâhiye-i harp: harp sanatında dehâ olan	dâhiye-i siyaset: siyaset konusunda dehâ olan
envâr-ı Kur’âniye: Kur’ân’ın nurları	fetih: zafer
filhakika: gerçekte, doğrusu	fütuhat: fetihler, zaferler
fütuhat-ı İslâmiye: İslâmın zaferleri	galip: yenen, üstün gelen
gerdendâde-i teslim: boyun eğerek teslim olma	hazret: saygıdeğer; saygı maksadıyla kullanılan bir ifadedir
hikmet: sebep, ince sır	icra etmek: yerine getirmek
ihbar etmek: haber vermek	ihtilât: karışma
ilâ âhir: sonuna kadar	kat’iyetle: kesin olarak
kemâl-i inkıyad: tam ve mükemmel bir itaat	mağlûbiyet: yenilgi
mehâsin-i İslâmiyet: İslâmiyetin güzellikleri	musalâha: barış yapma
muvakkaten: geçici olarak	mânen: mânevî olarak
müşrik: Allah’a ortak koşan	nihayet: son
sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan gidenler	sair: diğer
seyf-i Kur’ânî: Kur’ânî kılıç	seyfullah: Allah’ın (c.c.) kılıcı
taassubât-ı kavmiye: kendi kavminin ve milletinin kurallarına sıkıca bağlılık	vuku: gerçekleşme, meydana gelme
zâhirî: dış görünüşte	çendan: gerçi

[Anonim]

Elcevap: Müşrikler içinde, o zamanda saff-ı Sahabede bulunan ekâbir-i Sahabeye istikbalde mukabil gelecek Hazret-i Hâlid gibi çok zatlar bulunduğundan, şanlı ve şerefli olan istikballeri nokta-i nazarında bütün bütün izzetlerini kırmamak için, hikmet-i İlâhiye, hasenât-ı istikbaliyelerinin bir mükâfât-ı muaccelesi olarak mazide onlara vermiş, bütün bütün izzetlerini kırmamış. Demek mazideki Sahabeler, müstakbeldeki Sahabelere karşı mağlûp olmuşlar—tâ, o müstakbel Sahabeler, berk-i süyuf korkusuyla değil, belki bârika-i hakikat şevkiyle İslâmiyete girsin ve o şehâmet-i fıtriyeleri çok zillet çekmesin.

ÜÇÜNCÜSÜ

لاَتَخَافُونَ 1 kaydıyla ihbar ediyor ki: “Sizler emniyet-i mutlaka içinde Kâbe’yi tavaf edeceksiniz.” Halbuki, Ceziretü’l-Arabdaki bedevî akvam, çoğu düşman olmakla beraber, Mekke etrafı ve Kureyş kabilesi kısm-ı âzamı düşman iken, “Yakın bir zamanda, hiç havf hissedilmezken Kâbeyi tavaf edeceksiniz” ihbarıyla, Ceziretü’l-Arabı itaat altına ve bütün Kureyşi İslâmiyet içine ve emniyet-i tâmme vaz’ edilmesine delâlet ve ihbar eder. Aynen haber verdiği gibi vukua gelmiştir.2

DÖRDÜNCÜSÜ

هُوَ الَّذِۤى اَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدٰى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ 3

kemâl-i kat’iyetle ihbar ediyor ki, “Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmın getirdiği din, umum dinlere galebe çalacak.” Halbuki, o zamanda yüzer milyon tebaası bulunan Nasârâ ve Yahudi ve Mecusî dinleri ve Roma, Çin ve İran hükûmeti gibi yüzer milyon tebaası bulunan cihangir devletlerin edyân-ı resmîleri

[NOT]
Dipnot-1 Fetih Sûresi, 48:27.

Dipnot-2 bk. İbni Hişam, Sîretü’n-Nebeviyye: 5:69; İbni Sa’d, et-Tabakâtü’l-Kübrâ: 2:139, 146.

Dipnot-3 “Bütün dinlere üstün kılmak üzere Resulünü hidayet ve hak din ile gönderen Odur.” Fetih Sûresi, 48:28.

[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun	Ceziretü’l-Arab: Arap yarımadası
Hazret-i Hâlid: (bk. bilgiler – Halid bin Velid)	Kureyş: Peygamberimiz Hz. Muhammed’in de (a.s.m.) bağlı olduğu Arab kabilesi
Kâbe: (bk. bilgiler)	Mecusî: ateşe tapan
Mekke: (bk. bilgiler)	Nasârâ: Hıristiyanlar
Resul-i Ekrem: Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)	Roma: (bk. bilgiler)
Yahudi: (bk. bilgiler – Yahudilik)	akvam: kavimler
bedevî: çölde yaşayan, göçebe	berk-i süyuf: kılıç darbesi, parıltısı
bârika-i hakikat: hakikat ışığı	cihangir: dünyayı ellerinde tutan
delâlet etme: delil olma, işaret etme	edyân-ı resmî: resmi dinler
ekâbir-i Sahabe: Sahabenin önde gelenleri	emniyet-i mutlaka: sınırsız güvenlik
emniyet-i tâmme: tam bir güven	galebe çalmak: üstün gelmek
hasenât-ı istikbaliye: geleceğe ait güzellikler	havf: korku
hikmet-i İlâhiye: Allah’ın gözettiği fayda ve gaye	ihbar etmek: haber vermek
istikbal: gelecek zaman	izzet: değer, itibar, yücelik
kabile: topluluk	kemâl-i kat’iyet: tam kesinlik
kısm-ı âzam: büyük kısım	mazi: geçmiş zaman
mağlûp: yenik düşen	mukabil gelmek: karşılaşmak
mükâfât-ı muaccele: peşin ödenen ödül	müşrik: Allah’a ortak koşan
nokta-i nazar: bakış açısı	saff-ı Sahabe: Hz. Muhammed’i görmüş ve onun sohbetinde bulunmuş olan mü’min kimselerin oluşturduğu ilk insanlar
sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan gidenler	tavaf etmek: hacıların Kâbe etrafında yedi defa dönmeleri
tebaa: tâbi olanlar	umum: bütün
vaz’ etme: koyma, yerleştirme	vukua gelme: meydana gelme
zillet: hor, hakir, aşağılanma	Çin: (bk. bilgiler)
İran: (bk. bilgiler)	şehâmet-i fıtriye: yaratılıştan gelen yiğitlik

[Anonim]

iken, kendi küçük kabilesine karşı tam galebe edemeyen bir vaziyette bulunan Muhammed-i Arabî Aleyhissalâtü Vesselâmın getirdiği din, umum dinlere galip ve umum devletlere muzaffer olacağını ihbar ediyor. Hem gayet vuzuh ve kat’iyetle ihbar ediyor. İstikbal, o haber-i gaybîyi, Bahr-i Muhit-i Şarkîden Bahr-i Muhit-i Garbîye kadar İslâm kılıcının uzamasıyla tasdik etmiştir.

BEŞİNCİSİ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ اَشِدَّاۤءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاۤءُ بَيْنَهُمْ تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا 1

ilâ âhir. Şu âyetin başı, Sahabelerin enbiyadan sonra nev-i beşer içinde en mümtaz olduklarına sebep olan secâyâ-yı âliye ve mezâyâ-yı galiyeyi haber vermekle, mânâ-yı sarihiyle, tabakat-ı Sahabenin istikbalde muttasıf oldukları ayrı ayrı mümtaz has sıfatlarını ifade etmekle beraber, mânâ-yı işarîsiyle, ehl-i tahkikçe vefat-ı Nebevîden sonra makamına geçecek Hulefâ-i Râşidîne hilâfet tertibiyle işaret edip, herbirisinin en meşhur medar-ı imtiyazları olan sıfât-ı hassayı dahi haber veriyor.2 Şöyle ki:

3 وَالَّذِينَ مَعَهُ maiyet-i mahsusa ve sohbet-i hassa ile ve en evvel vefat ederek yine maiyetine girmekle meşhur ve mümtaz olan Hazret-i Sıddık’ı gösterdiği gibi, 4 اَشِدَّاۤءُ عَلَى الْكُفَّارِ ile, istikbalde küre-i arzın devletlerini fütuhâtıyla titretecek ve adaletiyle zalimlere sâika gibi şiddet gösterecek olan Hazret-i Ömer’i

[NOT]
Dipnot-1 “Muhammed Allah’ın Resulüdür. Onunla beraber olanlar da kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında ise pek merhametlidirler. Sen onların rükû ve secde ettiklerini görürsün.” Fetih Sûresi, 48:29.

Dipnot-2 bk. Ahmed bin Hanbel, Fezâilü’s-Sahâbe: 1:434; Bağâvi, Maâlimü’t-Tenzîl: 4:206.

Dipnot-3 “Onunla beraber olanlar.” Fetih Sûresi, 48:29.

Dipnot-4 “Kâfirlere karşı şiddetli.” Fetih Sûresi, 48:29.
[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun	Bahr-i Muhit-i Garbî: Atlas Okyanusu
Bahr-i Muhit-i Şarkî: Hint Okyanusu	Hazret-i Sıddık: [bk. bilgiler – Ebû Bekir (r.a.)]
Hazret-i Ömer: [bk. bilgiler – Ömer (r.a.)]	Hulefâ-i Râşidîn: ilk dört halife
Muhammed-i Arabî: Arapların içinden çıkan peygamberimiz Muhammed (a.s.m.)	Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan gidenler
ehl-i tahkik: hakikatleri delilleri ile araştıran âlimler	enbiya: nebiler, peygamberler
fütuhât: fetihler, zaferler	galebe çalmak: üstün gelmek
galip: üstün gelen	haber-i gayb: bilinmeyen, görünmeyen âleme ait haberler
has: özel	hilâfet: halifelik, Peygamberimizin vekili olarak din ve dünya işlerinde genel reislik
ihbar etmek: haber vermek	ilâ âhir: sonuna kadar
istikbal: gelecek zaman	kabile: topluluk
küre-i arz: yeryüzü	maiyet: beraberlik, yakınlık
maiyet-i mahsusa: özel beraberlik	medar-ı imtiyaz: farklı ve üstün olma sebebi
mezâyâ-yı galiye: çok kıymetli, yüksek meziyetler	muttasıf: vasıflanmış, bir özellikle sıfatlandırılmış
muzaffer olma: zafer kazanma	mânâ-yı işarîsi: işaretle ifade edilen mânâ
mânâ-yı sarih: açık anlam	mümtaz: seçkin
nev-i beşer: insanlık	secâyâ-yı âliye: yüce ahlâki değerler
sohbet-i hassa: özel sohbet ve yakınlık	sâika: yıldırım ateşi
sıfât-ı hassa: şahsa ait özel sıfatlar	tabakat-ı Sahabe: Sahabilerin dereceleri
tasdik etmek: doğrulamak, onaylamak	tertib: düzenleme
vefat-ı Nebevî: Peygamberimizin vefatı	vuzuh: açıklık
zalim: haksızlık eden	âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi

[Anonim]

gösterir. Ve 1 رُحَمَاۤءُ بَيْنَهُمْ ile, istikbalde en mühim bir fitnenin vukuu hazırlanırken, kemâl-i merhamet ve şefkatinden, İslâmlar içinde kan dökülmemek için ruhunu feda edip teslim-i nefis ederek Kur’ân okurken mazlumen şehid olmasını tercih eden Hazret-i Osman’ı da haber verdiği gibi;

2 تَرٰيهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللهِ وَرِضْوَانًا

saltanat ve hilâfete kemâl-i liyakat ve kahramanlıkla girdiği halde ve kemâl-i zühd ve ibadet ve fakr ve iktisadı ihtiyar eden ve rükû ve sücudda devamı ve kesreti herkesçe musaddak olan Hazret-i Ali’nin (r.a.) istikbaldeki vaziyetini ve o fitneler içindeki harpleriyle mes’ul olmadığını ve niyeti ve matlubu fazl-ı İlâhî olduğunu haber veriyor.

ALTINCISI

3 ذٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ fıkrası, iki cihetle ihbar-ı gaybîdir.

BİRİNCİSİ: Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm gibi ümmî bir zâta nisbeten gayb hükmünde olan Tevrat‘taki evsâf-ı Sahabeyi haber veriyor.
Evet, Tevrat‘ta, On Dokuzuncu Mektupta beyan edildiği gibi, âhirzamanda gelecek Peygamberin Sahabeleri hakkında Tevrat‘ta bu fıkra var: “Kudsîlerin bayrakları beraberlerindedir.”4 Yani, onun Sahabeleri ehl-i taat ve ibadet ve ehl‑i salâhat ve velâyettirler ki, o vasıfları “kudsîler,” yani “mukaddes” tabiriyle ifade etmiştir. Tevrat‘ın pek çok ayrı ayrı lisanlara tercüme edilmesi vasıtasıyla

[NOT]Dipnot-1 “Kendi aralarında merhametli.” Fetih Sûresi, 48:29.

Dipnot-2 Sen onların rükû ve secde ettiklerini görürsün. Onlar Allah’ın lûtfunu ve rızasını ararlar. bk. Fetih Sûresi, 48: 29.

Dipnot-3 Onların Tevrat’taki vasıfları budur. bk. Fetih Sûresi, 48: 29.

Dipnot-4 Kitâb-ı Mukkades (Türkçe tercüme), Eski Ahid, Tesniye, Bab: 33 Âyet:2; el-Halebî, es-Sîretü’l-Halebiyye: 1:218; Nebhânî, Hüccetullah ale’l-Âlemîn: 1:113.

[/NOT]

Hazret-i Ali: [bk. bilgiler – Ali (r.a.)]	Hazret-i Osman: [bk. bilgiler – Osman (r.a.)]
Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) görüp onun yolundan giden Müslümanlar	Tevrat: (bk. bilgiler)
beyan etme: açıklama	cihet: yön, şekil
ehl-i salâhat: Allah’ın emirlerini eksiksiz olarak yerine getirenler; salih insanlar	ehl-i taat ve ibadet: Allah’ın emirlerini yerine getirenler ve ibadete düşkün olanlar
ehl-i velâyet: veli kimseler; Allah’ın dostluğunu kazananlar	evsâf-ı Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) görüp onun yolundan giden Müslümanların özellikleri
fakr: fakirlik	fazl-ı İlâhî: Allah’ın lütfu, ihsanı
fitne: ahlâkta ve toplum düzeninde azgınlık ve bozgunculuk	fıkra: ifade, cümle
gayb: bilinmeyen ve görünmeyen âlem	hilâfet: halifelik, Peygamberimizin vekili olarak din ve dünya işlerinde genel reislik
ihbar-ı gaybî: bilinmeyen ve görünmeyen şeyler hakkında haber verme	ihtiyar etmek: seçmek
iktisad: tutumluluk	istikbal: gelecek zaman
kemâl-i liyakat: tam anlamıyla layık oluş	kemâl-i merhamet ve şefkat: mükemmel ve kusursuz merhamet ve şefkat
kemâl-i zühd: Allah korkusuyla tam olarak günahlardan kaçınıp kendini ibadete verme	kesret: çokluk
kudsî: kutsal	matlub: istek, arzu
mazlumen: zulme uğrayarak	mes’ul: sorumlu
mukaddes: kusur ve eksiklikten uzak, kutsal	musaddak: tasdik edilen, doğrulanan
nisbeten: kıyasla	rükû: namazda eğilme
saltanat: egemenlik	sücud: namazda yere kapanma
tabir edilen: adlandırılan	teslim-i nefis: bir kişinin kendisini bir şeye teslim etmesi
vasıf: özellik	vuku: gerçekleşme, meydana gelme
âhirzaman: dünya hayatının kıyamete yakın son devresi	ümmî: okuma-yazma bilmeyen, tahsil görmemiş

[Anonim]

o kadar tahrifat olduğu halde, şu Sûre-i Feth’in مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ 1 hükmünü müteaddit âyâtıyla tasdik ediyor.

İKİNCİ CİHET ihbar-ı gaybî şudur ki: مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ fıkrasıyla ihbar ediyor ki, “Sahabeler ve Tâbiînler, ibadette öyle bir dereceye gelecekler ki, ruhlarındaki nuraniyet yüzlerinde parlayacak ve cephelerinde kesret-i sücuddan hâsıl olan bir hâtem-i velâyet nev’inde, alınlarında sikkeler görünecek.”

Evet, istikbal bunu vuzuhla ve kat’iyetle, parlak bir surette ispat etmiştir. Evet, o kadar acip fitneler ve dağdağa-i siyaset içinde, gece ve gündüzde Zeynelâbidin gibi bin rekât namaz kılan ve Tâus-u Yemenî gibi kırk sene yatsı abdestiyle sabah namazını edâ eden2 çok mühim pek çok zatlar مَثَلُهُمْ فِى التَّوْرٰيةِ sırrını göstermişlerdir.

YEDİNCİSİ

وَمَثلُهُمْ فِى اْلاِنْجِيلِ كَزَرْعٍ اَخْرَجَ شَطْئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوٰى عَلٰى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ 3

fıkrası, iki cihetle ihbar-ı gaybîdir.

BİRİNCİSİ: Nebiyy-i Ümmîye nisbeten gayb hükmünde olan İncil’in Sahabeler hakkındaki ihbarını ihbardır.

Evet, İncil’de, âhirzamanda gelecek Peygamberin (a.s.m.) vasfında
4 مَعَهُ قَضِيبٌ مِنْ حَدِيدٍ وَ اُمَّتُهُ كَذَلِكَ gibi âyetler var. Yani, Hazret-i İsâ (a.s.)

[NOT]
Dipnot-1 “Onların Tevrat’taki vasıfları…” Fetih Sûresi: 48:29.

Dipnot-2 bk. Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn: 1:359; ez-Zehebî, Siyeru A’lâmü’n-Nübelâ: 4:547.

Dipnot-3 “İncil’deki vasıfları ise şöyledir: Onlar filizini çıkarmış, sonra git gide kuvvet bulmuş, kalınlaşmış ve gövdesi üzerinde yükselmiş bir ekine benzer ki, ekincilerin pek hoşuna gider. Allah’ın onları böylece çoğaltıp kuvvetlendirmesi, kâfirleri öfkeye boğmak içindir.” Fetih Sûresi: 48:29.

Dipnot-4 “Onun demirden bir asâsı, yani kılıcı olacak ve onunla savaşacak. Ümmeti de onun gibi olacak.” Nebhânî, Hüccetullah ale’l-Âlemîn: 99:114.

[/NOT]

Hazret-i İsâ: [bk. bilgiler – İsâ (a.s.)]	Nebiyy-i Ümmî: okuma-yazması olmayan peygamber
Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan giden Müslümanlar	Sûre-i Feth: Fetih Sûresi, Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi
Tâbiîn: Hz. Peygamberin (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş, onlardan hadis dinlemiş, ders almış olan Müslümanlar	Tâus-u Yemenî: (bk. bilgiler)
Zeynelâbidin: (bk. bilgiler)	acip: hayret verici
cephe: yüz, alın	cihet: yön
dağdağa-i siyaset: siyasî kargaşa ve çalkantılar	edâ eden: yerine getiren
fitne: ahlâkta ve toplum düzeninde azgınlık ve bozgunculuk	fıkra: ifade, cümle
gayb: bilinmeyen ve görünmeyen âlem	hâsıl olan: meydana gelen
hâtem-i velâyet: velilik mührü	ihbar: haber verme
ihbar-ı gaybî: bilinmeyen ve görünmeyen şeyler hakkında haber verme	istikbal: gelecek zaman
kesret-i sücud: bir çok kez secdeye gitme	müteaddit: bir çok
nev’i: çeşit	nisbeten: kıyasla
nuraniyet: nurlu olma	rekât: namazda bir kıyam, bir rüku’ ve iki secdeden oluşan bölüm
sikke: mühür, işaret	tahrifat: bir şey üzerinde yapılan değiştirme ve bozma işlemleri
tasdik etmek: onaylamak	vasıf: özellik, sıfat
vuzuh: açıklık	âhirzaman: dünya hayatının kıyamete yakın son devresi
âyât: âyetler	İncil: Hazret-i İsa’ya gelen kutsal kitap

[Anonim]

gibi kılıçsız değil, belki sahibüsseyf bir Peygamber gelecek, cihada memur olacak ve onun Sahabeleri dahi kılıçlı ve cihada memur olacaklardır. O kadîb-i hadid sahibi, Reis-i Âlem olacak. Çünkü, İncil’in bir yerinde der: “Ben gidiyorum, tâ Âlemin Reisi (a.s.m.) gelsin.”1 Yani, Âlemin Reisi geliyor.

Demek oluyor ki: İncil’in bu iki fıkrasından anlaşılıyor ki, Sahabeler çendan mebde’de az ve zayıf görünecekler; fakat çekirdekler gibi neşvünemâ bularak yükselip, kalınlaşıp kuvvetleşerek, küffârın gayzlarını onlara yutkundurup boğduracak vakitte, kılıçlarıyla nev-i beşeri kendilerine musahhar edip, reisleri olan Peygamberin (a.s.m.) ise âleme reis olduğunu ispat edecekler. Aynen şu Sûre-i Feth’in âyetinin meâlini ifade ediyor.

İKİNCİ VECİH: Şu fıkra ihbar ediyor ki, Sahabeler çendan azlığından ve zaafından Sulh-u Hudeybiyeyi kabul etmişler; elbette, herhalde az bir zamandan sonra sür’aten öyle bir inkişaf ve ihtişam ve kuvvet kesb edecekler ki, rû-yi zemin tarlasında dest-i kudretle ekilen, nev-i beşerin o zamanda gafletleri cihetiyle kısa, kuvvetsiz, nâkıs, bereketsiz sümbüllerine nisbeten gayet yüksek ve kuvvetli ve meyvedar ve bereketli bir surette çoğalacaklar ve kuvvet bulacaklar ve haşmetli hükûmetleri gıptadan, hasetten ve kıskançlıktan gelen bir gayz içinde bırakacaklar. Evet, istikbal bu ihbar-ı gaybîyi çok parlak bir surette göstermiştir.

Şu ihbarda hafî bir ima daha var ki: Sahabeyi tavsifât-ı mühimme ile senâ ederken, en büyük bir mükâfâtın vaadi makamca lâzım geldiği halde, مَغْفِرَةً 2 kelimesiyle işaret ediyor ki, istikbalde Sahabeler içinde fitneler vasıtasıyla mühim kusurlar olacak. Çünkü mağfiret kusurun vukuuna delâlet eder. Ve o zamanda Sahabeler nazarında en mühim matlup ve en yüksek ihsan, mağfiret olacak. Ve en büyük mükâfat ise, af ile, mücâzât etmemektir.

[NOT]Dipnot-1 Kitâb-ı Mukaddes (Türkçe tercüme), Yeni Ahid, Yuhanna, Bab: 16 Âyet: 7; el-Halebî, es-Sîretü’l-Halebiyye: 1:214.
Dipnot-2 “Bir mağfiret.” Fetih Sûresi: 48:29.[/NOT]

Reis-i Âlem: bütün dünyanın reisi	Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan giden Müslüman olanlar
Sulh-u Hudeybiye: (bk. bilgiler)	Sûre-i Feth: Fetih Sûresi, Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi
cihad: Allah yolunda savaşma	cihet: yön, taraf
delâlet etmek: delil olmak	dest-i kudret: Allah’ın kudret eli
fitne: ahlâkta ve toplum düzeninde azgınlık ve bozgunculuk	fıkra: ifade, cümle
gaflet: Allah’ın emir ve yasaklarına duyarsız davranma hâli	gayz: kin, öfke
gıpta: özenme, hayranlık	hafî: gizli
haset: kıskançlık	haşmet: görkem
ihbar etmek: haber vermek	ihbar-ı gaybî: bilinmeyen ve görünmeyen şeyler hakkında haber verme
ihsan: ikram, lütuf	ihtişam: görkemli oluş
ima: işaret, dolaylı anlatım	inkişaf: gelişme, açılma
istikbal: gelecek zaman	kadîb-i hadid: demir çubuk, kılıç
kesb etmek: kazanmak	küffâr: kâfirler, hak din olan İslâmiyeti inkâr edenler
makam: derece	matlup: istek
mağfiret: bağışlanma	mebde: başlangıç
meyvedar: verimli	meâl: anlam
musahhar etmek: boyun eğdirmek	mücâzât: cezalandırma
mükâfât: ödül	nazar: bakış
nev-i beşer: insanlık	neşvünemâ: büyüyüp gelişme
nisbeten: kıyasla	nâkıs: eksik, noksan
reis: başkan	rû-yi zemin: yeryüzü
sahibüsseyf: kılıç sahibi, savaşçı	senâ: övgü
suret: biçim, şekil	sür’aten: hızla
tavsifât-ı mühime: önemli özelliklerle anlatım	vaad etmek: söz vermek
vasıta: araç	vecih: yön
vuku: meydana gelme	âlem: dünya
âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi	çendan: gerçi
İncil: Hazret-i İsa’ya gelen kutsal kitap

[Anonim]

مَغْفِرَةً 1 kelimesi nasıl bu lâtif imayı gösteriyor; öyle de, sûrenin başındaki

لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَاَخَّرَ2

cümlesiyle münasebettardır. Sûrenin başı—hakikî günahlardan mağfiret değil; çünkü ismet var, günah yok—belki makam-ı nübüvvete lâyık bir mânâ ile Peygambere müjde-i mağfiret ve âhirinde Sahabelere mağfiret ile müjde etmekle, o imaya bir letâfet daha katar.

İşte, âhir-i Feth’in mezkûr üç âyeti, on vücuh-u i’câzından yalnız ihbar-ı gaybî veçhinin çok vücuhundan yalnız yedi veçhini bahsettik. Cüz-ü ihtiyarî ve kadere dair Yirmi Altıncı Sözün âhirinde, şu âhirki âyetin hurufatının vaziyetindeki mühim bir lem’a-i i’câza işaret edilmiştir. Bu âhirki âyet, cümleleriyle Sahabeye baktığı gibi, kayıtlarıyla dahi yine Sahabenin ahvâline bakıyor. Ve elfâzıyla Sahabenin evsâfını ifade ettikleri gibi,3 hurufâtıyla ve o âyetteki hurufâtın tekerrür‑ü adediyle yine Ashab-ı Bedir, Uhud, Huneyn, Suffe, Rıdvan gibi tabakat-ı meşhure-i Sahabede bulunan zatlara işaret ettikleri gibi, ilm-i cifrin bir nev’i ve bir anahtarı olan tevafuk cihetiyle ve ebced hesabıyla daha çok esrarı ifade ediyor.

سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَناَۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ 4

[NOT]Dipnot-1 “Bir mağfiret.” Fetih Sûresi: 48:29.
Dipnot-2 “Tâ ki, Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlasın.” Fetih Sûresi, 48:2.

Dipnot-3 bk. Ahmed İbni Hanbel, Fezâilü’s-Sahâbe: 1:434; İbnü’l-Cevzî, Zâdü’l-Mesîr: 7:446; Suyûtî, ed-Dürru’l-Mensûr: 7:544; Alûsî, Rûhu’l-Meânî: 26:129; Bağâvî, Maâlimü’t-Tenzîl: 4:206.

Dipnot-4 “Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin.” Bakara Sûresi, 2:32.
[/NOT]

Ashab-ı Bedir: Hz. Peygamber (a.s.m.) ile Bedir muharebesinde bulunan sahâbiler	Huneyn: (bk. bilgiler – Gazve-i Huneyn)
Rıdvan: (bk. bilgiler – Ashab-ı Rıdvan)	Sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp onun yolundan giden Müslümanlar
Suffe: (bk. bilgiler – Ashab-ı Suffe)	Uhud: (bk. bilgiler – Gazve-i Uhud)
ahvâl: hâller, davranışlar	cihet: yön, taraf
cüz-ü ihtiyarî: insanda bulunan sınırlı irade	dair: ilgili, ait
ebced hesabı: Arap harflerinin her birisine farklı sayısal değerler verilerek yapılan hesap	elfâz: kelimeler, sözler
esrar: sırlar	evsâf: özellikler
hurufât: harfler	ihbar-ı gaybî: gayb âleminden gelen haberler
ilm-i cifr: harflerin sayı değerlerinden anlam çıkarmak üzerine kurulu ilim	ismet: günahsızlık
kader: Allah’ın meydana gelecek hadiseleri olmadan önce bilmesi, takdir etmesi, planlaması	lem’a-i i’câz: mu’cizelik parıltısı
letâfet: hoşluk, güzellik	lâtif: ince, güzel
makam-ı nübüvvet: peygamberlik makamı	mağfiret: bağışlanma
mezkûr: adı geçen	mânâ: anlam
müjde-i mağfiret: Allah’ın affetme müjdesi	münasebettar: ilgili, bağlantılı
nev’i: tür	sûre: Kur’ân-ı Kerim’i oluşturan herbir bölüm
tabakat-ı meşhure-i Sahabe: meşhur sahabilerin kendi aralarındaki farklı dereceleri	tekerrür-ü aded: sayı tekrarı
tevafuk: uygunluk	vaziyet: durum, hâl
vech: yön	vücuh: yönler
vücuh-u i’câz: mu’cize olma yönleri	zât: kişi
âhir: son	âhir-i Feth: Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi olan Fetih Sûresi’nin sonu
âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi

[Anonim]

Sûre-i Feth’in âhirindeki âyetin mânâ-yı işarîsiyle verdiği ihbar-ı gaybî münasebetiyle, gelecek âyette aynı haber, aynı mânâ-yı işarî ile verdiği münasebetle, bir nebze ondan bahsedilecek.

Bir Tetimme

وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا وَمَنْ يُطِعِ اللهَ وَالرَّسُولَ فَاُولٰۤئِكَ مَعَ الَّذِينَ اَنْعَمَ اللهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاۤءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا 1

Bu âyetin beyanında binler nüktelerinden iki nükteye işaret edeceğiz.

BİRİNCİ NÜKTE

Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan, mefâhimiyle, mânâ-yı sarihiyle ifade-i hakaik ettiği gibi, üslûplarıyla, hey’âtıyla çok maânî-yi işariyeyi dahi ifade ediyor. Herbir âyetin çok tabaka-i mânâları var. Kur’ân ilm-i muhitten geldiği için, bütün mânâları murad olabilir. İnsanın cüz’î fikri ve şahsî iradesiyle olan kelâmlar gibi bir iki mânâya inhisar etmez.

İşte bu sırra binaen, âyât-ı Kur’âniyenin ehl-i tefsir tarafından hadsiz hakaiki beyan edilmiş. Müfessirînin beyan etmediği daha çok hakaiki var. Ve bilhassa hurufâtında ve mânâ-yı sarihinden başka işârâtında çok ulûm-u mühimme vardır.

İKİNCİ NÜKTE

İşte bu âyet-i kerime,

مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاۤءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا 2

[NOT]Dipnot-1 “Muhakkak onları doğru yola ilettik. Her kim Allah’a ve Peygambere itaat ederse, işte onlar, Al-lah’ın kendilerine pek büyük nimetler bağışladığı peygamberler, sıddıklar, şehidler ve salih kimselerle beraberdirler. Ne güzel arkadaştır onlar!” Nisâ Sûresi, 4:68-69.
Dipnot-2 “Peygamberler, sıddıklar, şehidler ve salih kimseler—ne güzel arkadaştır onlar!” Nisâ Sûresi, 4:69.
[/NOT]

Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan: açıklamaları mu’cize olan Kur’ân	Sûre-i Feth: Fetih Sûresi, Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi
beyan: açıklama, anlatım	beyan etmek: açıklamak
bilhassa: özellikle	binaen: dayanarak
cüz’î: ferdî, az, sınırlı	ehl-i tefsir: Kur’ân’ı tefsir eden, yorumlayan âlimler
hadsiz: sayısız, sınırsız	hakaik: gerçekler
hey’ât: yapısal özellikler	hurufât: harfler
ifade-i hakaik: hakikatlerin ifade edilmesi	ihbar-ı gaybî: bilinmeyen âlemler hakkında haber verme
ilm-i muhit: herşeyi içine alan ilim	inhisar etmek: sınırlandırmak
irade: dileme, tercih etme	işârât: işaretler
kelâm: ifade, söz	maânî-yi işari: işaret edilen mânâlar
mefâhim: mefhumlar, kavramlar	murad olunmak: istenmek, kastedilmek
mânâ: anlam	mânâ-yı işarî: işaretlerle ifade edilen anlam
mânâ-yı sarih: açık olarak ifade edilen, anlaşılan mânâ	müfessir: Kur’ân-ı Kerimi tefsir eden, yorumlayan âlim
münasebet: bağlantı, ilişki	nebze: az miktar
nükte: ince ve derin anlamlı söz	tabaka-i mânâ: mânâ derecesi
tetimme: ek, tamamlayıcı not	ulûm-u mühimme: önemli ve değerli ilimler
âhir: son	âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi
âyet-i kerime: Kur’ân’ın herbir cümlesi	âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân ayetleri
üslûp: ifade tarzı	şahsî: kişisel

[Anonim]

tabiriyle, sırat-ı müstakimin ehli ve hakikî niam-ı İlâhiyeye mazhar nev-i beşerdeki taife-i enbiya ve kafile-i sıddıkîn ve cemaat-i şüheda ve esnaf-ı salihîn ve envâ-ı tâbiînin bulunduklarını ifade etmekle beraber, âlem-i İslâmiyette o beş kısmın en mükemmelini dahi ayrıca sarahaten gösterdikten sonra, o beş kısmın imamları ve baştaki rüesalarını sıfât-ı meşhureleriyle zikretmekle onlara delâlet edip ifade ettiği gibi, ihbar-ı gayb nev’inde bir lem’a-i i’câz ile o taifelerin istikbaldeki reislerinin vaziyetlerini bir vecihle tayin ediyor.

Evet, مِنَ النَّبِيِّينَ 1 nasıl ki sarahatle Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâma bakıyor; وَالصِّدِّيقِينَ 2 fıkrasıyla Ebu Bekri’s-Sıddık’a bakıyor. Hem Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâmdan sonra ikinci olduğuna ve en evvel yerine geçeceğine ve “Sıddık” ismi ümmetçe ona ünvan-ı mahsus ve sıddıkînlerin başında görüneceğine işaret ettiği gibi, وَالشُّهَدَاۤءِ 3 kelimesiyle Hazret-i Ömer, Hazret-i Osman, Hazret-i Ali Rıdvanullahi Aleyhim Ecmaîni, üçünü beraber ifade ediyor. Hem üçü Sıddıktan sonra nübüvvetin hilâfetine mazhar olacaklarını ve üçü de şehid olacaklarını, fazilet-i şehadetleri de sair fezâillerine ilâve edileceğini işaret ve gaybî bir surette ifade ediyor. وَالصَّالِحِينَ 4 kelimesiyle
Ashab-ı Suffe,

[NOT]Dipnot-1 “Peygamberlerden.” Nisâ Sûresi, 4:69.

Dipnot-2 “Sıddıklar.” Nisâ Sûresi, 4:69.

Dipnot-3 “Şehitler.” Nisâ Sûresi, 4:69.

Dipnot-4 “Salihler.” Nisâ Sûresi, 4:69.
[/NOT]

Aleyhissalâtü Vesselâm: Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun	Ashab-ı Suffe: (bk. bilgiler)
Ebu Bekri’s-Sıddık: [bk. bilgiler – Ebû Bekir (r.a.)]	Hazret-i Ali: [bk. bilgiler – Ali (r.a.)]
Hazret-i Osman: [bk. bilgiler – Osman (r.a.)]	Hazret-i Ömer: [bk. bilgiler – Ömer (r.a.)]
Rıdvanullahi Aleyhim Ecmaîn: Allah onların hepsinden razı olsun	cemaat-i şüheda: şehitler topluluğu
delâlet etmek: delil olmak	envâ-ı tâbiîn: Hz. Muhammed’in (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş olan Müslümanların oluşturduğu gruplar
esnaf-ı salihîn: salih kulların oluşturduğu sınıflar	evvel: önce
fazilet-i şehadet: şehitlik mertebesinin yüceliği	fezâil: faziletler, üstün özellikler
fıkra: ifade, cümle	gaybî: bilinmeyen, gayba ait olan
hakikî: gerçek	hilâfet: halifelik
ihbar-ı gayb: bilinmeyen şeyler hakkında haber verme	imam: önder
istikbal: gelecek zaman	kafile-i sıdıkkîn: Peygamberleri her zaman doğrulayan ve bağlı kalan insanlar topluluğu
lem’a-i i’câz: mu’cizelik parıltısı	mazhar olmak: sahip olmak, edinmek
nev-i beşer: insanlık	nev’i: tür
niam-ı İlâhiye: Allah’ın nimetleri	nübüvvet: peygamberlik
reis: başkan	rüesa: reisler, önde gelenler
sarahat: açıklık	sarahaten: açıkça
suret: biçim, görünüş	sıddık: çok doğru ve gönülden bağlı
sıddıkîn: daima doğruluk üzere ve Allah’a ve peygambere sadakatte en ileride olanlar	sıfât-ı meşhure: meşhur özellikler
sırat-ı müstakim ehli: doğru yolda olanlar	tabir: açıklama, yorumlama
taife: grup, topluluk	taife-i enbiya: peygamberlerin oluşturduğu topluluk
tayin etme: belirleme	vecih: şekil, yön
zikir: anma	âlem-i İslâmiyet: İslâm dünyası
ümmet: Hz. Peygambere inanıp onun yolundan giden mü’minler	ünvan-ı mahsus: özel ifade, bir kişiye özel olarak kullanılan ünvan

[Anonim]

Bedir, Rıdvan gibi mümtaz zevâta işaret ederek, وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا 1 cümlesiyle, mânâ-yı sarihiyle onların ittibâına teşvik ve Tâbiînlerdeki tebaiyeti çok müşerref ve güzel göstermekle, mânâ-yı işarîsiyle Hulefâ-i Erbaanın beşincisi olarak ve 2 اِنَّ الْخِلاَفَةَ بَعْدِى ثَلاَثُونَ سَنَةً hadis-i şerifin hükmünü tasdik ettiren, müddet-i hilâfeti azlığıyla beraber kıymetini azîm göstermek için o mânâ-yı işarîsiyle Hazret-i Hasan Radıyallahu Anhı gösterir.

Elhasıl, Sûre-i Feth’in âhirki âyeti Hulefâ-i Erbaaya baktığı gibi, bu âyet dahi, teyiden, ihbar-ı gayb nev’inden onların istikbaldeki vaziyetlerine kısmen işaret suretiyle bakar. İşte, Kur’ân’ın envâ-ı i’câzından olan ihbar-ı gayb nev’inin lemeât-ı i’câziyesi âyât-ı Kur’âniyede o kadar çoktur ki, hasra gelmez. Ehl-i zâhirin kırk elli âyete hasretmeleri, nazar-ı zâhirî iledir. Hakikatte ise binden geçer. Bazan bir âyette dört beş vecihle ihbar-ı gaybî bulunur.

رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَاۤ اِنْ نَسِينَاۤ اَوْ اَخْطَاْنَا3
سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَنَاۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ 4

[NOT]Dipnot-1 “Ve bunların arkadaşlıkları ne güzeldir.” Nisâ Sûresi, 4:69.
Dipnot-2 “Hilâfet benden sonra otuz sene devam edecek, ondan sonra saltanat şekline girecektir.” el-Münâviî, Feyzü’l-Kadîr: c.3 s.509; İbnu Abdilber, et-Temhîd: c.8 s.67. Ayrıca bk.: Tirmizî, Fiten: 48; Müsned, 5:220, 221; el-Elbânî, Sahîhu Câmiu’s-Sağîr, no: 3336.

Dipnot-3 “Ey Rabbimiz, unutur veya hataya düşer de bir kusur işlersek bizi onunla hesaba çekme.” Bakara Sûresi, 2:286.

Dipnot-4 “Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin.” Bakara Sûresi, 2:32.
[/NOT]

Bedir: (bk. bilgiler – Gazve-i Bedir)	Hazret-i Hasan: [bk. bilgiler – Hasan (r.a.)]
Hulefâ-i Erbaa: ilk dört halife [bk. Hz. Ebû Bekir (r.a.), Hz. Ömer (r.a.), Hz. Osman (r.a.), Hz. Ali (r.a.); ḫ-l-f]	Radıyallahu Anh: Allah ondan razı olsun
Rıdvan: (bk. bilgiler – Ashab-ı Rıdvan)	Sûre-i Feth: Fetih Sûresi, Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi
azîm: büyük	ehl-i zâhir: sadece dış görünüşe göre hüküm verenler
elhasıl: özetle	envâ-ı i’câz-ı Kur’ân: Kur’ân’ın çeşitli mu’cizelik özellikleri
hadis-i şerif: Peygamberimize ait söz, fiil, davranış veya onun onayladığı başkasına ait söz, fiil ve davranışlar	hakikat: gerçek mâhiyet
hasr: sınırlandırma	ihbar-ı gaybî: bilinmeyen ve görünmeyen şeyler hakkında haber verme
istikbal: gelecek zaman	ittibâ: uyma, tabi olma
lemeât-ı i’câziye: Kur’ân’daki mu’cizelik parıltıları	mânâ-yı sarih: açıkça anlaşılabilen anlam
müddet-i hilâfet: halifelik süresi	mümtaz: seçkin, üstün
nazar-ı zâhirî: dış görünüşü dikkate alan bakış açısı	nev’i: çeşit
suret: biçim, görünüş	tasdik etmek: onaylamak
tebaiyet etmek: tabi olmak, uymak	teyiden: destekleyerek
tâbiîn: Hz. Peygamberin (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş, onlardan ders almış nesil	vecih: yön
zevât: kişiler	âhir: son
âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi	âyât-ı Kur’âniye: Kur’ân ayetleri

[Anonim]

Bu tetimmeye ikinci bir izah HAŞİYE-1

Şu âhir-i Feth’in işaret-i gaybiyesini teyid eden, hem Fâtiha-i Şerifedeki sırat-ı müstakim ehli ve 1 صِرَاطَ الَّذِينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ âyetindeki murad kimler olduğunu beyan eden, hem ebedü’l-âbâdın pek uzun yolunda en nuranî, ünsiyetli, kesretli, cazibedar bir kafile-i rüfekayı gösteren ve ehl-i iman ve ashab-ı şuuru şiddetle o kafileye tebaiyet noktasında iltihak ve refakate mucizâne sevk eden şu âyet,

فَاُولٰۤئِكَ مَعَ الَّذِينَ اَنْعَمَ اللهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاۤءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا 2

yine âhir-i Feth’in âhirki âyeti gibi, ilm-i belâgatte “maârîzu’l-kelâm“3 ve “müstetbeâtü’t-terâkib” tabir edilen4 mânâ-yı maksuttan başka, işarî ve remzî mânâlarla Hulefâ-i erbaa ve beşinci halife olan Hazret-i Hasan’a (r.a.) işaret ediyor, gaybî umurdan birkaç cihette haber veriyor. Şöyle ki:

Nasıl ki şu âyet, mânâ-yı sarihi ile, nev-i beşerde niam-ı âliye-i İlâhiyeye mazhar olan, ehl-i sırat-ı müstakim olan kafile-i enbiya ve taife-i sıddıkîn ve cemaat-i şüheda ve envâ-ı salihîn ve sınıf-ı tâbiîn, muhsinîn olduğunu ifade ettiği gibi;


[NOT]Haşiye-1
Kardeşlerim, her ikisini faydalı bulmasından iki izahı beraber kaydetmişler. Yoksa biri kâfi idi.
Dipnot-1 “Kendilerine in’âmda bulunduğun kimselerin yolu.” Fâtiha Sûresi, 1:7.

Dipnot-2 “İşte onlar, Allah’ın kendilerine pek büyük nimetler bağışladığı peygamberler, sıddıklar, şehidler ve salih kimselerle beraberdirler. Ne güzel arkadaştır onlar!” Nisâ Sûresi, 4:69.

Dipnot-3 bk. İbni Manzûr, Lisânü’l-Arab: 7:183; Kurtubî, el-Câmi’ bi Ahkâmi’l-Kur’ân: 10:191, 199.

Dipnot-4 bk. İbni Hacer, Fethü’l-Bâri: 1:406; el-Münâvî, et-Teârîf: 1:32, 55; el-Hamevî, Ezânetü’l-Edeb; 2:194.

[/NOT]

Fâtiha-i Şerife: Fatiha Sûresi	Hazret-i Hasan: [bk. bilgiler – Hasan (r.a.)]
Hulefâ-i Erbaa: ilk dört halife [bk. Hz. Ebû Bekir (r.a.), Hz. Ömer (r..a), Hz. Osman (r.a.), Hz. Ali (r.a.); ḫ-l-f]	ashab-ı şuur: şuurlu kimseler
beyan edilen: açıklanan	cazibedar: cazibeli, çekici
cemaat-i şüheda: şehitler topluluğu	ebedü’l-âbâd: sonsuzlar sonsuzu
ehl-i iman: Allah’a ve Allah’tan gelen herşeye inanan kimseler, mü’minler	ehl-i sırat-ı müstakim: dosdoğru yolda olanlar
envâ-ı salihîn: dinin emir ve yasaklarını eksiksiz olarak yerine getirenler	gaybî: bilinmeyen, görünmeyen
haşiye: dipnot, açıklayıcı not	ilm-i belâgat: belâgat ilmi
iltihak: katılma	işaret-i gaybiye: geleceğe veya bilinmeyen bir olaya işaret
işarî: işaret yoluyla	kafile: grup, topluluk
kafile-i enbiya: Peygamberlerin oluşturduğu topluluk	kafile-i rüfeka: arkadaşlar topluluğu
kesretli: çok sayıda	mazhar olan: sahip olan; üzerinde yansıtan
maârîzu’l-kelâm: sözün katmanları arasından çıkan ince mânâlar	mucizâne: mucizeli şekilde
muhsinîn: güzel işler yapanlar; Allah’ı görür gibi ibadet edenler	murad: kast edilen, istenen
mânâ-yı maksut: kastedilen anlam	mânâ-yı sarih: çok açık bir şekilde anlaşılan anlam
müstetbeâtü’t-terâkib: bir sözdeki kelimelerin çağrıştırdıkları mânâlar	nev-i beşer: insan türü
niam-ı âliye-i İlâhiye: Cenâb-ı Hakkın yüce nimetleri	nuranî: nurlanmış
remzî: dolaylı olarak	sınıf-ı tâbiîn: Hz. Peygamberin (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş, onlardan ders almış olan Müslümanların topluluğu
sırat-ı müstakim ehli: İslâmın yolunda olanlar	tabir edilen: adlandırılan
taife-i sıddıkîn: daima doğruluk üzere, Allah’a ve peygambere çok sâdık olanların oluşturduğu topluluk	tebaiyet etmek: tabi olmak, uymak
tetimme: ek, tamamlayıcı açıklama	umur: gelişmeler, olaylar
âhir-i Feth: Kur’ân-ı Kerimin 48. sûresi olan Fetih Sûresi’nin son bölümü	âyet: Kur’ân’ın her bir cümlesi
ünsiyetli: dost, canayakın

[Anonim]

âlem-i İslâmda dahi o taifelerin en ekmeli ve en efdali bulunduğunu ve Nebiyy-i Âhirzamanın sırr-ı veraset-i nübüvvetten teselsül eden taife-i verese-i enbiya ve Sıddık-ı Ekberin maden-i sıddıkiyetinden teselsül eden kafile-i sıddıkîn ve hulefâ-i selâsenin şehadet mertebesiyle merbut bulunan kafile-i şüheda,
وَالَّذِينَ اٰمَنوُا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ 1 sırrıyla bağlanan cemaat-i salihîn ve

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللهُ2

sırrını imtisal eden ve Sahabelerin ve Hulefâ-i Râşidînin refakatinde giden esnaf-ı Tâbiîni ihbar-ı gaybî nev’inden gösterdiği gibi, وَالصِّدِّيقِينَ kelimesiyle, mânâ-yı işarî cihetinde, Resul-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâmdan sonra makamına geçecek ve halifesi olacak ve ümmetçe “Sıddık” ünvanıyla şöhret bulacak ve sıddıkîn kafilesinin reisi olacak Hazret-i Ebu Bekri’s-Sıddık’ı ihbar ediyor.

وَالشُّهَدَاۤءِ kelimesiyle, Hulefâ-i Râşidînden üçünün şehadetini haber veriyor. Ve Sıddıktan sonra üç şehid halife olacaklar. Çünkü شُّهَدَاۤءِ cem’dir; cem’in ekalli üçtür. Demek Hazret-i Ömer, Hazret-i Osman, Hazret-i Ali (Radıyallahu Anhüm) Sıddıktan sonra riyaset-i İslâmiyete geçecekler ve şehid olacaklar. Aynı haber-i gaybî vuku bulmuştur.

Hemوَالصَّالِحِينَ kaydıyla, Ehl-i Suffe gibi taat ve ibadette Tevrat’ın senâsına

[NOT]Dipnot-1 “İman eden ve güzel işler yapanlar.” Bakara Sûresi, 2:82.
Dipnot-2 “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin.” Âl-i İmrân Sûresi, 3:31.
[/NOT]

Ehl-i Suffe: (bk. bilgiler – Ashab-ı Suffe)	Hazret-i Ali: [bk. bilgiler – Ali (r.a.)]
Hazret-i Ebu Bekri’s-Sıddık: [bk. bilgiler – Ebû Bekir (r.a.)]	Hazret-i Osman: [bk. bilgiler – Osman (r.a.)]
Hazret-i Ömer: [bk. bilgiler – Ömer (r.a.)]	Hulefâ-i Râşidîn: insanlara doğru yolu gösteren ilk dört halife; Hz. Ebû Bekir (r.a.), Hz. Ömer (r.a.), Hz. Osman (r.a.), Hz. Ali (r.a.)
Radıyallahu Anhüm: Allah onlardan razı olsun	Resul-i Ekrem: Allah’ın en şerefli ve değerli elçisi olan Hz. Muhammed (a.s.m.)
Sıddık-ı Ekber: Hz. Peygambere bağlılıkta en ileride olan [bk. bilgiler – Ebû Bekir (r.a.)]	Tevrat: Hz. Mûsâ’ya indirilen kutsal kitap
cemaat-i salihîn: salih insanlar oluşturduğu topluluk	cem’: çoğul
efdal: en faziletli, en üstün	ekal: en az
ekmel: en mükemmel	esnaf-ı Tâbiîn: Hz. Peygamberin (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş, onlardan hadis dinlemiş, ders almış olanların oluşturduğu sınıflar
haber-i gaybî: bilinmeyen, gayb âlemiyle ilgili haber	halife: Hz. Peygamberden sonra idarecilik görevini üstlenen kişi
hulefâ-i selâse: üç halife (Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali)	ihbar-ı gaybî: bilinmeyen ve görünmeyen şeyler hakkında haber verme
imtisal eden: emre uyan	kafile: grup, topluluk
kafile-i sıddıkîn: daima doğruluk üzere Allah’a ve peygambere çok sâdık olanların oluşturduğu topluluk	kafile-i şüheda: şehitler topluluğu
maden-i sıddıkiyet: doğruluğun ve sadakatin kaynağı	merbut: bağlı
mânâ-yı işarî: işaretlerle ifade edilen anlam	nebiyy-i Âhirzaman: kıyametten önce gönderilen en son peygamber Hz. Muhammed (a.s.m.)
nev’i: tür, çeşit	riyaset-i İslâmiyet: İslâmî idarenin başı olma
sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp, onun yolundan giden Müslümanlar	senâ: övgü
sıddıkîn: daima doğruluk üzere olan, Allah’a ve peygambere sadakatte yüksek mertebelere ulaşmış olanlar	sırr-ı veraset-i nübüvvet: peygamber varisliğinin sırrı, hikmeti, hakikati
taat: Allah’ın emirlerine uyma, yasaklarından kaçınma	taife: grup, topluluk
taife-i verese-i enbiya: peygamberlerin mirasçıları olan alimler topluluğu	teselsül eden: zincirleme devam eden, peşpeşe gelen
âlem-i İslâm: İslam dünyası	ümmet: Hz. Peygambere inanıp onun yolundan giden mü’minler
şehadet: şehitlik

[Anonim]

mazhar olmuş ehl-i salâhat ve takvâ ve ibadet, istikbalde kesretle bulunacağını ihbar etmekle beraber,وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا cümlesi, Sahabeye ilim ve amelde refakat ve tebaiyet eden Tâbiînlerin tebaiyetini tahsin etmekle, ebed yolunda o dört kafilenin refakatlerini hasen ve güzel göstermekle beraber; Hazret-i Hasan’ın (r.a.) birkaç ay gibi kısacık müddet-i hilâfeti çendan az idi, fakat
اِنَّ الْخِلاَفَةَ بَعْدِى ثَلاَثُونَ سَنَةً hükmüyle ve ihbar-ı gaybiye-i Nebeviyenin tasdikiyle ve 1 اِبْنِى حَسَنٌ هٰذَا سَيِّدٌ سَيُصْلِحُ اللهُ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ عَظِيمَتَيْنِ hadisindeki mucizâne ihbar-ı gaybî-yi Nebevîyi tasdik eden ve iki büyük ordu, iki cemaat-i azîme-i İslâmiyenin musalâhasını temin eden ve nizâı ortalarından kaldıran Hazret-i Hasan’ın (r.a.) kısacık müddet-i hilâfetini ehemmiyetli gösterip, Hulefâ-i Erbaaya bir beşinci halife göstermek için, ihbar-ı gaybî nev’inden mânâ-yı işarîsiyle ve وَحَسُنَ اُولٰۤئِكَ رَفِيقًا kelimesinde beşinci halifenin ismine, ilm-i belâgatte “müstetbeâtü’t-terâkib” tabir edilen bir sırla işaret ediyor.

İşte, mezkûr işarî ihbarlar gibi daha çok sırlar var. Sadedimize gelmediği için şimdilik kapı açılmadı. Kur’ân-ı Hakîmin çok âyâtı var ki, herbir âyet çok vecihlerle ihbar-ı gaybî nev’indendir. Bu nevi ihbârât-ı gaybiye-i Kur’âniye binlerdir.

رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَاۤ اِنْ نَسِينَاۤ اَوْ اَخْطَاْنَا 2
سُبْحَانَكَ لاَعِلْمَ لَنَاۤ اِلاَّ مَاعَلَّمْتَنَاۤ اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ3

[NOT]Dipnot-1 “Şu benim oğlum Hasan, seyyiddir. Allah onun vasıtasıyla Müslümanların iki büyük ordusunu barıştıracaktır.” Buharî, Fiten: 20; Tirmizî, Menâkıb: 25; Nesâî, Cum’a: 27; Müsned, 5:38, 44,49, 51.

Dipnot-2 “Ey Rabbimiz, unutur veya hataya düşer de bir kusur işlersek bizi onunla hesaba çekme.” Bakara Sûresi, 2:286.

Dipnot-3 “Seni her türlü noksandan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur. Muhakkak ki Sen, ilmi ve hikmeti herşeyi kuşatan Alîm-i Hakîmsin.” Bakara Sûresi, 2:32.
[/NOT]

Hazret-i Hasan: [bk. bilgiler – Hasan (r.a.)]	Hulefâ-i Erbaa: dört büyük halife
Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân	amel: dinin emirlerini yerine getirme
cemaat-i azîme-i İslâmiye: büyük İslâm topluluğu	ebed: sonsuzluk
ehl-i salâhat: Allah’ın bütün emirlerini yerine getiren sâlih kişiler	hadis: Peygamberimize ait söz, fiil, davranış veya onun onayladığı başkasına ait söz, fiil ve davranışlar
halife: Hz. Peygamberden sonra idarecilik görevini üstlenen kişi	hasen: güzel
ihbar etmek: haber vermek	ihbar-ı gaybiye-i Nebeviye: Hz. Peygamberin geleceğe dair haber vermesi
ihbârât-ı gaybiye-i Kur’ân: geçmiş ve gelecek zamana ait olan haberleri bildiren Kur’an	ilm-i belâgat: belâgat ilmi
istikbal: gelecek zaman	işarî: işaret yoluyla
kafile: grup, topluluk	kesret: çokluk
mazhar olmak: sahip olmak, elde etmek	mezkûr: adı geçen
musalâha etmek: barışmak	mu’cizâne: mu’cizeli şekilde
mânâ-yı işarî: bir sözün dolaylı olarak ifade ettiği anlam	müddet-i hilâfet: halifelik süresi
müstetbeâtü’t-terâkib: bir sözdeki kelimelerin çağrıştırdıkları mânâlar	nev’i: tür, çeşit
nizâ: kavga, uyuşmazlık	sahabe: Hz. Peygamberi (a.s.m.) hayattayken görüp, onun yolundan giden Müslümanlar
tahsin etmek: güzel bulmak	takvâ: Allah’ın emirlerini tutup, günahlardan sakınma
tebaiyet etmek: tabi olmak, uymak	tâbiîn: Hz. Peygamberin (a.s.m.) ashabıyla görüşmüş, onlardan hadis dinlemiş, ders almış olan Müslümanlar
vecih: yön	âyât: âyetler
çendan: gerçi

[Anonim]

Hâtime

Kur’ân-ı Hakîmin tevafuk cihetinden tezahür eden i’câzî nüktelerinden bir nüktesi şudur ki:

Kur’ân-ı Hakîmde ism-i Allah, Rahmân, Rahîm, Rab ve İsm-i Celâl yerindeki Hüve’nin mecmuu dört bin küsurdur. بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ Hesab-ı ebcedin ikinci nev’i ki, huruf-u hecâ tertibiyledir, o da dört bin küsur eder. Büyük adetlerde küçük kesirler tevafuku bozmadığından, küçük kesirlerden kat-ı nazar edildi. Hem الۤمۤ tazammun ettiği vav-ı atıf ile beraber, iki yüz seksen (280) küsur eder. Aynen Sûre-i el-Bakara’nın iki yüz seksen (280) küsur İsm-i Celâline ve hem iki yüz seksen (280) küsur âyâtın adedine tevafuk etmekle beraber, ebcedin hecâî tarzındaki ikinci hesabıyla, yine dört bin küsur eder. O da, yukarıda zikri geçmiş beş esmâ-i meşhurenin adedine tevafuk etmekle beraber,
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ‘in kesirlerinden kat-ı nazar, adedine tevafuk ediyor. Demek, bu sırr-ı tevafuka binaen, الۤمۤ hem müsemmâsını tazammun eden bir isimdir, hem el-Bakara’ya isim, hem Kur’ân’a isim, hem ikisine muhtasar bir fihriste, hem ikisinin enmuzeci ve hülâsası ve çekirdeği, hem
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ in mücmelidir. Ebcedin meşhur hesabıyla
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ism-i Rab adedine müsavi olmakla beraber,

Hüve: “O”, Allah	Kur’ân-ı Hakîm: her âyet ve sûresinde sayısız hikmet ve faydalar bulunan Kur’ân
Sûre-i el-Bakara: Bakara Sûresi	binaen: dayanarak
cihet: yön	ebced: Arap harflerinin herbirisine rakam değeri verilerek yapılan yorum
enmuzec: örnek	esmâ-i meşhure: Cenâb-ı Allah’ın meşhur isimleri, Allah, Rahmân, Rahîm, Rab ve Hüve isimleri
hecâî: bir harfin isminin heceler olarak sayılması	hesab-ı ebced: Arap alfabesindeki herbir harfe sayısal değer verilerek yapılan bir yorum şekli
huruf-u hecâ: alfabe sırasına göre dizili harfler	hâtime: sonuç, son bölüm
hülâsa: özet	ism-i Allah: Allah’ın ismi
ism-i Rab: herbir varlığa muhtaç olduğu şeyleri veren, onları terbiye edip idaresi ve egemenliği altında bulunduran anlamında Allah’ın ismi	ism-i Rahmân: çok merhamet sahibi ve şefkatle bütün yaratıkların rızkını veren anlamında Allah’ın ismi
ism-i Rahîm: rahmeti herşeyi kuşatan, sonsuz şefkat ve merhamet sahibi anlamında Allah’ın ismi	i’câz: mu’cize oluş, bir benzerini yapmakta başkalarını aciz bırakma
kat-ı nazar: gözardı etme	kesirler: küsürlu sayılar
mecmuu: bir şeyin tamamı	muhtasar: kısa, özet
mücmel: kısa, öz	müsavi: eşit
müsemmâ: isimlendirilen	nev’i: tür
nükte: ince ve derin anlamlı söz	sırr-ı tevafuk: uygun gelmenin sırrı
tazammun etme: içine alma, kapsama	tertib: düzenleme
tevafuk: uygunluk, uyum	tezahür eden: ortaya çıkan, görünen
vav-ı atıf: atıf vavı, kelimeyi veya cümleyi birbirine bağlayan Arapçadaki vav harfi	zikir: anma
âyât: âyetler	İsm-i Celâl: “Allah” ismi

[Yazar]

Yazılar