İhtimal ki sizin de aklınıza "nasihat" kelimesi, "öğüt" "tavsiye" gibi
anlamları çağrıştırıyor. O halde, "din nasihattir" diyen Efendimizi
(asm) "din öğüttür" mü demek istemiş. Diyanet İşleri Başkanı ve aynı
zamanda hadislere sadece ilmî değil kalbî vukufiyetine da tanık
olduğum muhterem Prof. Dr. Mehmet Görmez'in makalesi, inşallah sizin
de hayatınızda bir devrim yapar.. Mutlaka okuyun!
Peygamber efendimizin bazı hadisleri vardır ki bu hadisler hadisin
özünü oluşturan ana temanın çevrildiği dilde karşılığının tam olarak
bulunmamasından dolayı, anlamında değişmeler meydana gelmektedir. Bu
gibi durumlarda izlenecek yol peygamber efendimizden bize kadar
intikal eden rivayetler bütünü çerçevesinde hadisleri değerlendirmek
ve ne anlama geldiğini tespit etmektir.
Biz bu çalışmamızda Hz. Peygamber'in dini tanımlayan bir hadisini,
Arapçadaki anlam kaymasından ve bu anlam kaymasının dikkate
alınmamasından dolayı Türkçe'ye tercüme edilirken hadisin nasıl yanlış
anlaşıldığını ortaya koymaya çalışacağız. Din ve Nasihat Muteber hadis
kaynaklarında geçen ve günümüze kadar dilden dile dolaşarak gelen ve
Temim Ed-Dari'den rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber şöyle
buyurmuştur: "Din nasihattır. Biz kime (yahut kim için) diye sorduk O
da Allah'a, Kitabına, Rasulüne, Müslümanların (meşru) idarecilerine ve
bütün Müslümanlara dedi."
Bu hadiste geçen anahtar kavram "nasihat" kelimesidir. Hz. Peygamberin
"nasihat" kelimesinden ne kastettiği belirlenmeden İslam'ın dörtte
birine denk kabul edilen bu hadisin doğru bir şekilde anlaşılması
mümkün değildir. Kaynaklara göre "nasihat" kelimesinin manasını birkaç
kelime ile izah etmek mümkün değildir. Çünkü bu kelimenin Arapça'da
çok geniş manaları bulunmaktadır. Nasihat, bir şeyi ve bir kimseyi
içten ve gönülden sevmek, ona bağlanmak, ihlas sadakat ve samimiyet
demektir. Arı, duru, saf oldu demektir. İçinde aldatma duygusu
olmayan, kalbi halis kimseler için nasih veya nasuh ifadesi
kullanılmıştır. Nitekim Kur'anda içten gelerek yapılan samimi tevbeler
için Tevbe-i Nasuh ifadesi kullanılmıştır. Yani sahibini bir daha
günaha götürmeyen halis tevbedir.
Ayrıca Arapçada bir kumaş parçasının elbiseye dönüştürülmesi olayını
ifade etmek için "nasuh" kelimesi kullanılmıştır. Bu sebeple Arapça'da
dikiş iğnesinin bir adı "minsah"tır. Eğer biz kelimenin bu anlamını
esas alacak olursak içten ve gönülden yapılan tevbeler için "nasuh"
kelimesinin kullanılmasının sebebi 'günahlarla yırtılan dinin tevbe
ile yeniden dikilmesi'nden kaynaklanmaktadır.
Ayrıca "nasihat" kelimesi; insanları iyiye ve güzele sevketmek için
yapılan güzel konuşma vaaz, öğüt verme, tavsiye etme, ihtar etme,
ibret verici ders gibi ifadelerin yerlerine de kullanılmıştır. Bizim
dilimize de sadece bu anlamı ile geçmiş ve 'nasihat edilen kimsenin
hayrını istemek' diye ifade edilmiştir.
Burada esas yapılması gereken Hz. Peygamberin "Din nasihattir" derken
bu anlam gruplarından hangisini kastettiğini belirlemek konunun en
önemli noktasını teşkil etmektedir. Peygamber efendimizden rivayet
edilen hadislerde "nasihat" kelimesi "samimiyet, içten ve gönülden
bağlılık" manasında kullanılmıştır.
Bir hadis-i şerifinde Peygamberimiz: "Müslümanın Müslüman üzerinde
altı hakkı vardır: Selam verdiğinde selamını almak, aksırdığında
kendisine dua etmek, hastalandığında ziyaret etmek, davet ettiğinde
icabet etmek, öldüğünde cenazesine iştirak etmek ve gıyabında ona
karşı samimiyeti elden bırakmamak."
Müslümanların sadece birbirlerinin yüzlerine karşı değil,
birbirlerinin gıyabında da samimi olmaları, evli eşler arasında da
nasihat (içten ve gönülden bağlılık) özellikle aranmıştır. Yine bir
hadis-i şerifinde peygamber efendimiz: Bir mü'min için takva'dan sonra
saliha bir eş kadar hayırlı ve yararlı bir şey olamaz, emrettiğinde
itaat eder, yüzüne baktığında sevinç duyar, üzerine yemin içtiğinde
yeminini boşa çıkarmaz ve onun gıyabında gerek nefsi ve gerekse malı
konusunda samimiyeti ve bağlılığı devam eder.
Din Nasihattır, Nasihat Samimiyettir! 'Nasihat' kelimesine; ihlas,
samimiyet, içten ve gönülden bağlılık anlamını verdiğimiz takdirde zıt
anlamı, aldatmak, kandırmak, ve iki yüzlü davranmak olur. Nitekim
kaynaklarda da 'nasihat' kelimesinin karşılığı olarak 'ğışş' yani
'aldatmak' veya 'adavet' yani 'düşmanlık' kelimesi kullanılmıştır.
Deylemi "el-Firdevs" adlı eserinde şöyle demektedir: "Her alimle
oturmayın! Sadece sizi beş şeyi terk edip, beş haslete davet eden;
yani şekden yakin'e, kibirden tevazuya, riya'dan ihlasa, rağmetten
rahbete, adavetten nasihate davet eden alimlerle oturun." Kurtubi'ye
göre nasihatin zıddı ihanettir. Buna göre Allah'a Rasulüne, ve
Kitabına karşı nasihat (samimiyet) içinde olmayanlar ihanet
içindedirler.
Beyhaki'ye göre Müslümanların birbirlerine karşı nasihat (samimiyet)
içinde olmanın üç alameti vardır. Bunlar: 1. Kalbin Müslümanların elem
ve kederlerinden dolayı hüzün duyması 2. Müslümanların acılarına
katlanmak 3. Müslümanları faydalı olan her işte bilgilendirmek. Ebu
Abdillah Muhammed b. Nasr el-Mervezi, nasihat kelimesinin asıl anlamı
kim olursa olsun kalben bağlanmaktır.
Nasihat farz ve nafile olmak üzere ikiye ayrılır. Farz olan nasihat
Allah'ın emirlerini yerine getirmek ve haram kıldıklarından kaçınmak
derecesinde bağlanmaktır, demektedir. Bütün bu anlatılanlara rağmen
gerek ülkemizde, gerekse İslam aleminin diğer bölgelerinde nasihat
kelimesini aldatılmak, kandırılmak, ihanet, adavet ve iki yüzlü
davranmanın zıddı olarak " ihlas samimiyet, içten davranmak, gönülden
bağlanmak" anlamı değil de "öğüt vermek, vaaz ve tavsiye, ihtar etme"
gibi anlamları ön plana çıkmış ve bu hadis "din samimiyettir" yerine
"din vaaz ve irşaddır" şeklinde anlaşılarak, hem dinin dörtte biri
olduğu kabul edilen bu hadisin yanlış anlaşılmasına hem de Hz.
Peygamberin yaptığı tek din tanımımın gözlerden kaybolmasına yol
açmıştır.
Şimdi dinin dörtte birine denk gelen bu hadisin anahtar kelimesi olan
'nasihat'i yanlış anladığımızda dinin dörtte biri vaaz ve irşad, doğru
anladığımızda ise dinin dörtte biri ihlas ve samimiyet olacaktır.
Öyleyse din nasihattir, nasihat ise samimiyettir.
Seanai DEMİRCİ
anlamları çağrıştırıyor. O halde, "din nasihattir" diyen Efendimizi
(asm) "din öğüttür" mü demek istemiş. Diyanet İşleri Başkanı ve aynı
zamanda hadislere sadece ilmî değil kalbî vukufiyetine da tanık
olduğum muhterem Prof. Dr. Mehmet Görmez'in makalesi, inşallah sizin
de hayatınızda bir devrim yapar.. Mutlaka okuyun!
Peygamber efendimizin bazı hadisleri vardır ki bu hadisler hadisin
özünü oluşturan ana temanın çevrildiği dilde karşılığının tam olarak
bulunmamasından dolayı, anlamında değişmeler meydana gelmektedir. Bu
gibi durumlarda izlenecek yol peygamber efendimizden bize kadar
intikal eden rivayetler bütünü çerçevesinde hadisleri değerlendirmek
ve ne anlama geldiğini tespit etmektir.
Biz bu çalışmamızda Hz. Peygamber'in dini tanımlayan bir hadisini,
Arapçadaki anlam kaymasından ve bu anlam kaymasının dikkate
alınmamasından dolayı Türkçe'ye tercüme edilirken hadisin nasıl yanlış
anlaşıldığını ortaya koymaya çalışacağız. Din ve Nasihat Muteber hadis
kaynaklarında geçen ve günümüze kadar dilden dile dolaşarak gelen ve
Temim Ed-Dari'den rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber şöyle
buyurmuştur: "Din nasihattır. Biz kime (yahut kim için) diye sorduk O
da Allah'a, Kitabına, Rasulüne, Müslümanların (meşru) idarecilerine ve
bütün Müslümanlara dedi."
Bu hadiste geçen anahtar kavram "nasihat" kelimesidir. Hz. Peygamberin
"nasihat" kelimesinden ne kastettiği belirlenmeden İslam'ın dörtte
birine denk kabul edilen bu hadisin doğru bir şekilde anlaşılması
mümkün değildir. Kaynaklara göre "nasihat" kelimesinin manasını birkaç
kelime ile izah etmek mümkün değildir. Çünkü bu kelimenin Arapça'da
çok geniş manaları bulunmaktadır. Nasihat, bir şeyi ve bir kimseyi
içten ve gönülden sevmek, ona bağlanmak, ihlas sadakat ve samimiyet
demektir. Arı, duru, saf oldu demektir. İçinde aldatma duygusu
olmayan, kalbi halis kimseler için nasih veya nasuh ifadesi
kullanılmıştır. Nitekim Kur'anda içten gelerek yapılan samimi tevbeler
için Tevbe-i Nasuh ifadesi kullanılmıştır. Yani sahibini bir daha
günaha götürmeyen halis tevbedir.
Ayrıca Arapçada bir kumaş parçasının elbiseye dönüştürülmesi olayını
ifade etmek için "nasuh" kelimesi kullanılmıştır. Bu sebeple Arapça'da
dikiş iğnesinin bir adı "minsah"tır. Eğer biz kelimenin bu anlamını
esas alacak olursak içten ve gönülden yapılan tevbeler için "nasuh"
kelimesinin kullanılmasının sebebi 'günahlarla yırtılan dinin tevbe
ile yeniden dikilmesi'nden kaynaklanmaktadır.
Ayrıca "nasihat" kelimesi; insanları iyiye ve güzele sevketmek için
yapılan güzel konuşma vaaz, öğüt verme, tavsiye etme, ihtar etme,
ibret verici ders gibi ifadelerin yerlerine de kullanılmıştır. Bizim
dilimize de sadece bu anlamı ile geçmiş ve 'nasihat edilen kimsenin
hayrını istemek' diye ifade edilmiştir.
Burada esas yapılması gereken Hz. Peygamberin "Din nasihattir" derken
bu anlam gruplarından hangisini kastettiğini belirlemek konunun en
önemli noktasını teşkil etmektedir. Peygamber efendimizden rivayet
edilen hadislerde "nasihat" kelimesi "samimiyet, içten ve gönülden
bağlılık" manasında kullanılmıştır.
Bir hadis-i şerifinde Peygamberimiz: "Müslümanın Müslüman üzerinde
altı hakkı vardır: Selam verdiğinde selamını almak, aksırdığında
kendisine dua etmek, hastalandığında ziyaret etmek, davet ettiğinde
icabet etmek, öldüğünde cenazesine iştirak etmek ve gıyabında ona
karşı samimiyeti elden bırakmamak."
Müslümanların sadece birbirlerinin yüzlerine karşı değil,
birbirlerinin gıyabında da samimi olmaları, evli eşler arasında da
nasihat (içten ve gönülden bağlılık) özellikle aranmıştır. Yine bir
hadis-i şerifinde peygamber efendimiz: Bir mü'min için takva'dan sonra
saliha bir eş kadar hayırlı ve yararlı bir şey olamaz, emrettiğinde
itaat eder, yüzüne baktığında sevinç duyar, üzerine yemin içtiğinde
yeminini boşa çıkarmaz ve onun gıyabında gerek nefsi ve gerekse malı
konusunda samimiyeti ve bağlılığı devam eder.
Din Nasihattır, Nasihat Samimiyettir! 'Nasihat' kelimesine; ihlas,
samimiyet, içten ve gönülden bağlılık anlamını verdiğimiz takdirde zıt
anlamı, aldatmak, kandırmak, ve iki yüzlü davranmak olur. Nitekim
kaynaklarda da 'nasihat' kelimesinin karşılığı olarak 'ğışş' yani
'aldatmak' veya 'adavet' yani 'düşmanlık' kelimesi kullanılmıştır.
Deylemi "el-Firdevs" adlı eserinde şöyle demektedir: "Her alimle
oturmayın! Sadece sizi beş şeyi terk edip, beş haslete davet eden;
yani şekden yakin'e, kibirden tevazuya, riya'dan ihlasa, rağmetten
rahbete, adavetten nasihate davet eden alimlerle oturun." Kurtubi'ye
göre nasihatin zıddı ihanettir. Buna göre Allah'a Rasulüne, ve
Kitabına karşı nasihat (samimiyet) içinde olmayanlar ihanet
içindedirler.
Beyhaki'ye göre Müslümanların birbirlerine karşı nasihat (samimiyet)
içinde olmanın üç alameti vardır. Bunlar: 1. Kalbin Müslümanların elem
ve kederlerinden dolayı hüzün duyması 2. Müslümanların acılarına
katlanmak 3. Müslümanları faydalı olan her işte bilgilendirmek. Ebu
Abdillah Muhammed b. Nasr el-Mervezi, nasihat kelimesinin asıl anlamı
kim olursa olsun kalben bağlanmaktır.
Nasihat farz ve nafile olmak üzere ikiye ayrılır. Farz olan nasihat
Allah'ın emirlerini yerine getirmek ve haram kıldıklarından kaçınmak
derecesinde bağlanmaktır, demektedir. Bütün bu anlatılanlara rağmen
gerek ülkemizde, gerekse İslam aleminin diğer bölgelerinde nasihat
kelimesini aldatılmak, kandırılmak, ihanet, adavet ve iki yüzlü
davranmanın zıddı olarak " ihlas samimiyet, içten davranmak, gönülden
bağlanmak" anlamı değil de "öğüt vermek, vaaz ve tavsiye, ihtar etme"
gibi anlamları ön plana çıkmış ve bu hadis "din samimiyettir" yerine
"din vaaz ve irşaddır" şeklinde anlaşılarak, hem dinin dörtte biri
olduğu kabul edilen bu hadisin yanlış anlaşılmasına hem de Hz.
Peygamberin yaptığı tek din tanımımın gözlerden kaybolmasına yol
açmıştır.
Şimdi dinin dörtte birine denk gelen bu hadisin anahtar kelimesi olan
'nasihat'i yanlış anladığımızda dinin dörtte biri vaaz ve irşad, doğru
anladığımızda ise dinin dörtte biri ihlas ve samimiyet olacaktır.
Öyleyse din nasihattir, nasihat ise samimiyettir.
Seanai DEMİRCİ