İ’lem Eyyühel-Aziz! (Ey saygıdeğer şerefli bil!)

Cenab-ı Hakk’a malûm ve maruf ünvanıyla bakacak olursan, meçhul ve menkûr olur. Çünki bu malûmiyet, örfî bir ülfet, taklidî bir sema’dır. Hakikatı i’lam edecek bir ifade de değildir. Maahâza, o ünvan ile fehme gelen mana, sıfât-ı mutlakayı beraberce alıp zihne ilka edemez. Ancak Zât-ı Akdes’i mülahaza için bir nevi ünvandır. Amma Cenab-ı Hakk’a mevcud-u meçhul ünvanıyla bakılırsa, marufiyet şuaları bir derece tebarüz eder. Ve kâinatta tecelli eden sıfat-ı mutlaka-i muhita ile, bu mevsufun o ünvandan tulû’ etmesi ağır gelmez.

Maruf: Bilinen, tanınan, meşhur.
Malûmiyet: Bilinirlik, belli olmaklık.
Ülfet: Alışma, alışkanlık.
İ’lam: Bildirme, anlatma.
Maahâza: Bununla beraber.
Sıfât-ı mutlaka: Sınırsız ve sonsuz sıfatlar (nitelikler).
İlka: Koyma, bırakma, atma.
Zât-ı Akdes: Hiçbir kusuru ve noksanı bulunmayan en kutsal zat (Allah (cc)).
Mülahaza: Düşünme, düşünce.
Mevcud-u meçhul: Bilinmeyen ve belli olmayan varlık, bilinmez varlık.
Marufiyet: Bilinirlik, tanınırlık.
Tebarüz: Belli olma, belirme.
Tecelli: Görünme, bilinme, kendini belli etme.
Sıfat-ı mutlaka-i muhita: Herşeyi kuşatan sınırsız ve sonsuz sıfatlar.
Mevsuf: Vasıflanan, vasıflanmış, nitelenmiş.
Tulû’: Doğma, doğuş, ortaya çıkma.

Azîm bir sermaye elinde bulunan insan, burada ticaret ile, ebedî daimî bir hayatın saadetine çalışmak için gelmiştir. Onun eline verilen sermaye de ömürdür. Lem’alar

Sen şecere-i hilkatin ya bir semeresi veya bir çekirdeğisin. Cismin itibariyle küçük, âciz, zaîf bir cüzsün. Lâkin Sâni’-i Hakîm lütfuyla, latif san’atıyla seni cüzlükten küllüğe çıkartmıştır.

Şecere-i hilkat: Hilkat şeceresi, yaratılış ağacı.
Semere: Meyve, netice, sonuç.
Cüz: Kısım, parça.
Sâni’-i Hakîm: Hiçbir şeyi gayesiz ve faydasız bırakmayıp herşeyde sayısız gayeler ve faydalar gözeten sanatkar yaratıcı.
Küll: Bütün.
Âlem-i şehadet: Beş duyu organımızla açılabildiğimiz dünya.
Cevelan: Dolaşma.
Filcümle: Genellikle, bir hayli, çoğunlukla, oldukça.
Cüz’iyet: Azlık, sınırlılık, teklik, küçüklük.
Keza: Böylece, bunun gibi, bu dahi öyle.
Küllî: Kapsamlı, genel.
İn’am: Nimetlendirme.
Muhit: İhata eden, kuşatan, çevreleyen.
Binaenaleyh: Bundan dolayı.
Cismanî: Cisimle ilgili, cisim halinde.
Lezaiz: Lezzetler, zevk veren şeyler.
İnsaniyet-i kübra: Büyük insanlık.

Ey nefs-i emmare, kat’iyyen bil ki, senin hususî ama pek geniş bir dünyan vardır ki; âmâl, ümid, taallukat, ihtiyacat üzerine bina edilmiştir. En büyük temel taşı ve tek direği, senin vücudun ve senin hayatındır. Halbuki o direk kurtludur. O temel taşı da çürüktür. Hülâsa, esastan fasid ve zayıftır. Daima harab olmağa hazırdır.
nefs-i emmare: Kötü istek ve düşünceleri uyandırıp yapmaya kuvvetli şekilde zorlayan -nefis.
Kat’iyyen: Kesinlikle.
Hususî: Özel.
Âmâl: Emeller, istekler.
Taallukat: Alakalıklar, alakalanmalar, ilgilenmeler.
Hülâsa: Özet.
Esas: Temel, kök.
Fasid: Bozuk.

Evet bu cisim ebedî değil, demirden değil, taştan değil.. ancak et ve kemikten ibaret bir şeydir. Âni olarak senin başına yıkılıyor, altında kalıyorsun. Bak zaman-ı mazi senin gibi geçmiş olanlara geniş bir kabir olduğu gibi, istikbal zamanı da geniş bir mezaristan olacaktır. Bugün sen iki kabrin arasındasın; artık sen bilirsin!…
Ebedî: Sonsuz.
ibaret: Meydana gelmiş.
Zaman-ı mazi: Geçmiş zaman.
İstikbal: Gelecek zaman.
Mezaristan: Mezarlık.

Acz, nidanın madenidir. İhtiyaç duanın menbaıdır.
Feyâ Rabbî, yâ Hâlıkî, yâ Mâlikî! Seni çağırmakta hüccetim hacetimdir. Sana yaptığım dualarda uddetim fâkatimdir. Vesilem fıkdan-ı hile ve fakrımdır. Hazinem aczimdir. Re’s-ül malım, emellerimdir. Şefiim, Habibin (Aleyhissalâtü Vesselâm) ve rahmetindir. Afveyle, mağfiret eyle ve merhamet eyle yâ Allah yâ Rahman yâ Rahîm! Âmîn!

Acz: Güçsüzlük, kuvvetsizlik.
Nida: Seslenme, çağırma, haykırma.
Menbaı: Kaynağı.
Feyâ Rabbî: Ey rabbim.
Hâlıkî: Yaratıcım, yaradanım.
Mâlikî: Sahibim, malikim.
Hüccet: Delil, ispatlaycı söz.
Hacet: İhtiyaç.
Uddet: Hazırlık.
Fâkat: Yokluk, ihtiyaç, yoksulluk.
Fıkdan-ı hile: Hilenin yokluğu, hilesizlik.
Fakr: Fakirlik, sayısız ihtiyaçlarını elde edecek imkanı ve gücü olmayan.
Re’s-ül mal: Sermaye, ana para.
Şefiim: Şefaatçim, af vesilem.
Habib: Sevgili, sevilen, dost.
Aleyhissalâtü Vesselâm: Salât ve selâm O’nun üzerine olsun.
Rahmet: Merhamet, acıma, şefkat etme.
Mağfiret: Allah’ın (cc) affetmesi.
Rahman: Saysz nimetlerin sahibi ve bütün varlklarn her türlü ihtiyaçlarnn karlaycs olan Allah(cc).
Rahîm: Çok merhametli, çok acıyan, çok şefkatli.

Arkadaş! Nefis, tenbellik saikasıyla vazife-i ubudiyetini terk ettiğinden tesettür etmek istiyor. Yani, onu görecek bir rakibin gözü altında bulunmasını istemiyor. Bunun için bir Hâlıkın, bir Mâlikin bulunmamasını temenni eder. Sonra mülahaza eder. Sonra tasavvur eder. Nihayet, ademini, yok olduğunu itikad etmekle dinden çıkar. Halbuki, kazandığı o hürriyetler, adem-i mes’uliyetler altında ne gibi zehirler, yılanlar, elîm elemler bulunduğunu bilmiş olsa derhal tövbe ile vazifesine avdet eder.

Saika: Sürükleyici sebep, sevkeden sebep.
Vazife-i ubudiyet: Allah’a(cc) kulluk görevi.
Hâlık: Yoktan en güzel şekilde yaratan Allah(cc).
Mâlik: Sahip.
Mülahaza: Düşünme, düşünce.
Tasavvur: Akılda canlandırma, tasarlama, düşünme, zihinde şekillendirme.
Adem: Yokluk, hiçlik.
İtikad: İnanmak.
Adem-i mes’uliyet: Mesuliyetsizlik, sorumsuzluk, sorumlu olmama.
Elîm: Acı veren.
Elem: Acı, dert, kaygı.
Avdet: Dönüş, geri gelme, dönme.

Ey dünyaperest insan! Çok geniş tasavvur ettiğin senin dünyan, dar bir kabir hükmündedir. Fakat, o dar kabir gibi menzilin duvarları şişeden olduğu için birbiri içinde in’ikas edip göz görünceye kadar genişliyor. Kabir gibi dar iken, bir şehir kadar geniş görünür. Çünki o dünyanın sağ duvarı olan geçmiş zaman ve sol duvarı olan gelecek zaman, ikisi madum ve gayr-ı mevcud oldukları halde, birbiri içinde in’ikas edip gayet kısa ve dar olan hazır zamanın kanatlarını açarlar. Hakikat hayale karışır, madum bir dünyayı mevcud zannedersin. Nasıl bir hat, sür’at-i hareketle bir satıh gibi geniş görünürken, hakikat-ı vücudu ince bir hat olduğu gibi; senin de dünyan hakikatça dar, fakat senin gaflet ve vehm ü hayalinle duvarları çok genişlemiş. O dar dünyada, bir musibetin tahrikiyle kımıldansan, başını çok uzak zannettiğin duvara çarparsın. Başındaki hayali uçurur, uykunu kaçırır. O vakit görürsün ki: O geniş dünyan; kabirden daha dar, köprüden daha müsaadesiz. Senin zamanın ve ömrün, berkten daha çabuk geçer; hayatın, çaydan daha sür’atli akar.
Dünyaperest: Dünyaya taparcasına önem verip ahireti düşünmeyen.
Tasavvur: Zihinde şekillendirme, tasarlama, düşünme, akılda canlandırma.
Kabir: Mezar.
Menzil: Yer.
İn’ikas: Aksetme, yansıma.
Madum: Yok olan, yok.
Gayr-ı mevcud: Mevcud olmayan, varolmayan, yok.
Hakikat: Gerçek.
Mevcud: Var olan, varlık.
Sür’at-i hareket: Hareket hızı.
Hakikat-ı vücud: Varlık gerçeği.
Gaflet: Düşüncesizlik ve ihmal sebebiyle, içinde bulunduğu gerçeklerden habersiz olma.
Vehm ü hayal: Kuruntu ve hayal.
Musibet: Afet, bela, felaket.
Tahrik: Hareket ettirme, hareketlendirme. *Kışkırtma.
Berk: Şimşek, yıldırım.

Madem dünya hayatı ve cismanî yaşayış ve hayvanî hayat böyledir; hayvaniyetten çık, cismaniyeti bırak, kalb ve ruhun derece-i hayatına gir. Tevehhüm ettiğin geniş dünyadan daha geniş bir daire-i hayat, bir âlem-i nur bulursun. İşte o âlemin anahtarı, marifetullah ve vahdaniyet sırlarını ifade eden “Lâ İlahe İllallah” kelime-i kudsiyesiyle kalbi söylettirmek, ruhu işlettirmektir.
Cismanî: Cisimle ilgili, cisim halinde.
Hayvaniyet: Hayvanlık.
Cismaniyet: Cisim halinde bulunma, maddi varlık.
Derece-i hayat: Hayat derecesi.
Tevehhüm: Evhamlanma, kuruntuya kapılma, asılsız ve gerçek dışı düşüncelere kapılma, sanma.
Daire-i hayat: Hayat dairesi, yaşama alanı.
Âlem-i nur: Nur âlemi.
Marifetullah: Allah’ı(cc) isim ve sıfatlarıyla bilme ve tanıma.
Vahdaniyet: Birlik, Allah’ın(cc) birliği.
Kelime-i kudsiye: Kudsi kelime, kutsal ve mübarek söz.