- Bu konu 48 yanıt içerir, 3 izleyen vardır ve en son
tarafından güncellenmiştir.
-
Yazılar
-
ANKEBUT SÛRESİ
730 – Ümmü Hâni (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Erkeklere yaklaşıyor, yol kesiyor ve toplantılarınızda fenâ şeyler yapmıyor musunuz?” (Ankebut 29) meâlindeki âyette zikredilen toplantılarındaki fena şeyler’den maksad nedir? diye Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a sordum. Bana şöyle cevap verdi:
” Onlar orda sesli sesli yelleniyorlar, oradan geçen kimselere de çakıl vs. fırlatıp onlarla eğleniyorlardı.”
731 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ): “Allah’ı zikretmek elbet en büyüktür” (Ankebut, 45) meâlindeki ayet hakkında şunu söyledi: “Kulun Allahu Teâla’yı diliyle zikretmesi büyük (bir ibadet)tir. Onu zikretmesi, herhangi bir günaha yaklaşınca O’ndan korkarak terketmesi, günah işler olduğu halde diliyle zikretmesinden, daha büyüktür.
Rezîn tahric etmiştir, kaynağı bulunamamıştır.
RÛM SÛRESİ
732 – Ebu Sa’id (radıyallahu anh) anlatıyor: “Bedir günü Rumlar, İranlılara galebe çaldı. Bu zaferden mü’minler de sevindi. Bunun üzerine şu meâldeki ayet nazil oldu (okundu): “Elif Lam-Mim, Rumlar mağlub oldu, yakın bir yerde. Halbuki onlar bu yenilmelerinin ardından galib olacaklar birkaç yıl içinde. Önünde de sonunda da emir Allah’ındır. O gün mü’minler Allah’ın nusretiyle ferahlayacak” (Rum 1-4).
Tirmizî, Tefsir, Rum (3190).
LOKMAN SÛRESİ
733 – İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): “Gayb’ın anahtarı beştir” dedi ve şu mealdeki âyeti okudu: “O saatin (kıyametin) ilmi şüphesiz ki Allah’ın nezdindedir. Yağmuru O indirir. Rahimlerde olanı O bilir. Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Hiçbir kimse hangi yerde öleceğini bilmez. Şüphesiz ki Allah (her şeyi) bilendir. Her şeyden haberdardır” (Lokman 34).
Buhârî, Tefsir, Lokman 2, En’âm l,İstiska 29.
SECDE SÛRESİ
734 – Hz. Cabir (radıyallahu anh) anlatıyor:
“Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Elif-Lam-Mim Tenzil ve Tebâreke’llezi bi-Yedihi’l-Mülk surelerini okumadan uyumazdı.”
Tâvus (rahimehullah), bu iki surenin faziletce Kur’ân’daki diğer surelerden herbirine yetmiş kat üstün olduğunu söylerdi.
Tirmizî, Sevabu’l-Kur’ân 9, (2894), Da’avât 22, (4001).
735 – Hz. Enes (radıyallahu anh), “Yanları yataklarından uzaklaşır, korku ve ümid ile Rablerine dua ederler..” (Secde 16) mealindeki ayetin, Atame denen yatsı namazını bekleyenler hakkında indiğini söylemiştir.”
Tirmizî, Tefsir, Secde (3194); Ebu Davud’daki vechi müteakip rivayette görüldüğü üzere biraz farklıdır. Tirmizî hadisin sahih olduğunu söylemiştir.
736 – Hz. Enesin rivayeti Ebu Davud’da şu şekilde gelmiştir: Müslümanlar, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) zamanında) akşamla yatsı arasında nafıle namaz kılıyorlardı. Bunun üzerine “Yanları yataklarından uzaklaşır, korku ve ümid ile Rablerine dua ederler..:’ âyeti nazil oldu.”
Hasan Basri merhum: “Ayet-i kerime kıyâmu’l-leyl yani gece namazı ile ilgilidir, o kastedilmektedir” demiştir.
Ebu Dâvud, Salât 312, (1321).
737 – Übey İbnu Ka’b (radıyallahu anh), “Biz, o en büyük azabtan önce de onlara mutlaka yakın azabtan tattıracağız, tâ ki, ric’at etsinler” (Secde 21. ) mealindeki ayet hakkında şunu söylemiştir: (Yakın azab) dünya musibetleri, Rum ve Batşa veya Duhan’dır. -Hadisin ravisi, Batşa mı derdi duhan mı derdi tereddüt eden kimsenin Şu’be olduğunu belirtir.
Müslim, Münâfıkün 42 (2799).
AHZAB SÛRESİ
738 – İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Biz, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın azadlısı olan Zeyd İbnu Hârise’ye sadece Zeyd İbnu Muhammed diye sesleniyorduk. Bu davranışımız, “Onları babalarına nisbet ederek çağırın.:’ (Ahzâb, 5) mealindeki ayet ininceye kadar devam etti.”
Buhârî, Tefsir, Ahzâb 2; Müslim, Fedâilu’s-Sahabe 62, (2425); Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3207).
739 – Hz. Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: “Ben her mü’mine, mutlaka, dünya ve ahirette insanların en yakınıyımdır. Dilerseniz (bu hususla ilgili olan) şu âyeti okuyun: “O peygamber, mü’minlere öz nefislerinden evladır. Zevceleri, mü’minlerin analarıdır…” (Ahzâb 6). Hangi mü’min (vefatında) bir mal bırakırsa vârisleri (asabı) ona varis olsunlar. Borç veya bakıma muhtaç birini bırakmışsa o da bana gelsin, ben onun mevlâsıyım.”
Buhârî, Tefsir, Ahzâb 1, Kefâlet 5,İstikrâz 11, Nafakât 15, Ferâiz 4, 15, 25; Müslim, Ferâiz 14, (1619).
740 – İbnu Abbas (radıyallahu anhûmâ): “Allah bir adamın içinde iki kalp yaratmadı…” (Ahzâb, 4) meâlindeki âyet hakkında şunu söylerdi: “Bir gün, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) namaz kılmak için kalkmıştı, namazda bir hata yaptı. Cemaatte onunla namaz kılan münafıklar derhal: “Bakın, bunun iki kalbi var, bunlardan biri sizinle, biri onlarla (Ashabıyla)” dediler. İşte onların bu sözü üzerine bu âyet nazil oldu.”
Tirmizî, Tefsir, Ahzâb, (3197).
741 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ), “O vakit onlar hem üstünüzden, hem altınızdan size gelmişlerdi. O zaman gözler yılmış, yürekler gırtlaklara dayanmıştı ve siz Allah’a karşı türlü zanlarda bulunuyordunuz. İşte orada mü’minler imtihana uğratılmıştı. Şiddetli bir sarsıntı ile sarsılmışlardı…” (Ahzâb, 10-11) mealindeki âyet hakkında: “Bu, Hendek Savaşı ile ilgilidir” demiştir.
Buhari, Meğâzî 29, Müslim’deki yeri bulunamamıştır.
742 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Biz şu ayeti amcam Enes İbnu’n-Nadr hakkında indi biliyorduk. (meâlen): “Mü’minler içinde Allah’a verdikleri sözde sadakat gösteren nice erler var. İşte onların kimi adağını ödedi, kimi de (bunu) bekliyor. Onlar
hiçbir suretle (ahidlerini) değiştirmediler.” (Ahzâb 23).
Buharî, Tefsir, Ahzâb 3; Müslim, İmâret 148 (1903); Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3198-3199).
743 – Ümmü Umâre (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Ey Allah’ın Resûlü, dedim, her şeyi erkekler için görüyorum. Hiçbir şekilde kadınların zikredildiğini görmüyorum.” Bunun üzerine şu âyet indi. (meâlen): “Doğrusu, erkek ve kadın Müslümanlar, erkek ve kadın mü’minler, boyun eğen erkekler ve kadınlar, doğru sözlü erkekler ve kadınlar, sabırlı erkekler ve kadınlar, gönülden bağlanan erkekler ve kadınlar, oruç tutan erkekler ve kadınlar, iffetlerini koruyan erkekler ve kadınlar, işte Allah bunların hepsine mağfiret ve büyük ecir hazırlamıştır” (Ahzab,35).
Tirmizî, Tefsir,Ahzâb (3209).
744 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) demiştir ki: “Eğer Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) kendisine inen vahiyden bir şey gizleseydi şu âyeti gizlerdi: “(Habibim) hatırla o zamanı ki; Allah’ın kendisine -İslâm’la- nimet verdiği ve senin de yine kendisine lütufta bulunduğun zâta sen: “Zevceni uhdende tut. Allah’tan kork” diyordun da Allah’ın açığa çıkarıcısı olduğu şeyi içinde gizliyor, insanların (dedikodusundan) korkuyordun. Halbuki Allah kendisinden korkmana daha lâyıktı. Şimedi madem ki Zeyd o kadından ilişiğini kesti, biz onu sana zevce yaptık. Tâ ki oğullukların, kendilerinden ilişkilerini kestikleri zevceler(ini almakta) mü’minler üzerine günah olmasın. Allah’ın emri yerine getirilmiştir” (Ahzâb, 37).
Nitekim Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm), Zeyneb’le evlenince:
“Oğlunun helâllığıyla evlendi” dediler. Bunun üzerine Cenab-ı Hakk şu meâldeki âyeti indirdi: “Muhammed adamlarınızdan hiçbirinin babası değildir. Fakat Allah’ın Resûlü ve peygamberlerin sonuncusudur. Allah herşeyi hakkiyle bilendir” (Ahzâb, 40).
Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Zeyd’i küçükken evlât edinmişti. Büyüyüp delikanlı oluncaya kadar yanında kaldı. Herkes onu Zeyd İbnu Muhammed diye çağırıyordu. Bu sebeple Cenab-ı Hakk şu meâldeki âyeti inzal buyurdu: “Onları babalarına nisbet ederek çağırın. Bu, Allah indinde daha doğrudur. Eğer babalarının (kim olduğunu) bilmiyorsanız o halde (esâsen) dinde kardeşleriniz (olmakla beraber) dostlarınızdır da” (Ahzab, 5).
Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3206); Müslim, İman 287, (177); Buhârî, Tevhid 22.
745 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Zeyneb (radıyallahu anhâ)’le evlenmişlerdi ki, annem Ümmü Süleym bana: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a bir hediyede bulunsak” dedi. Ben kendisine:
– Bir şeyler yap! dedim. Bunun üzerine hurma ve yağ ve keş getirdi, bir tencereye koyarak bunlarla yemek yaptı ve benimle gönderdi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a götürdüm.
Yemeği bırak!” dedi. Sonra bana emredip: “Bana falancaları çağır” dedi ve teker teker isimlerini söyledi. Ayrıca:
“- Kime rastlarsan çağır” diye emretti.
Enes der ki: Emri yerine getirdim, sonra döndüm. Ev insanlarla dolmuştu. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) elini mezkur yemeğin üzerine koydu ve Allah’tan başka kimsenin bilmediği bir şeyler söyledi. Sonra cemaati onar onar çağırdı. Herkes o yemekten yiyordu. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) yiyenlere:
” Yemeğe Allah’ın ismini zikrederek başlayın! Herkes önünden yesin!” dedi.
Bu hal herkesin yemekten yeyip dağılmasına kadar devam etti. Sonunda çıkanlar çıktı. Bazıları da kalıp sohbete devam ettiler. Bir müddet sonra Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) da çıkıp hücrelere doğru yürüdü. Peşisıra ben de çıktım ve:
“- Davetliler gitti artık!” dedim. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) evine geri döndü (ve derhal vahiy alameti olan) örtüyü üzerine çekti. Bu sırada ben hücrede idim. (Vahiy hâli geçince) o (aleyhissalâtu vesselâm) şu vahyi okuyordu:
“Ey iman edenler, (bundan sonra) Peygamber’in evlerine yemeğe davet olunmaksızın, vaktine de bakmaksızın- girmeyin. Fakat davet olunduğunuz zaman girin. Yemeği yiyince dağılın. Söz dinlemek veya sohbet etmek için de (izinsiz) girmeyin. Çünkü bu Peygamber’e eza vermekte, o sizden utanmaktadır. Allah ise, hak(kı açıklamak)tan çekinmez…” (Ahzâb 53).
Buharî, Tefsir,Ahzab 8, Nikah 67, 64,Et’ime 59, İsti’zan 10, 33, Tevhid 22; Müslim, Nikâh 8, (1428);Tirmizî, Tefsir, Ahzâb, (3215, 3216, 3217).
746 – Hz. Urve, Hz. Aişe (radıyallahu anhâ)’den naklediyor: Hz. Aişe byurmuştur ki: “Havle Bintu Hakim (radıyallahu anhâ), Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a kendisi gelip evlenme teklif edenlerdendir.” Aişe (radıyallahu anhâ) devamla dedi ki: “Ben (kıskançlığın sevkiyle): “Kadın kısmı bir erkeğe evlenme teklifi yapmaktan sıkılmaz mı?” (diyerek bu şekilde Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e teklifte bulunanları kınardım). Ne zaman ki: “Onlardan kimi dilersen (nevbetinden) geri bırakır, kimi de dilersen yanına alabilirsin. (Nevbetinden) geri bıraktıklarından kimi istersen (nezdine almak)da da sana güçlük yoktur…” (Ahzab, 51) meâlindeki âyet nazil oldu, (kendimi tutamayarak): “Ey Allah’ın Resûlü, görüyorum ki, Rabbin seni memnun kılmada gecikmiyor” dedim.
Buharî, Tefsir, Ahzab 7, Nikâh 29; Müslim, Rıdâ’ 49, (1464); Ebu Davud, Nikâh 39, (2136); Nesâî, Nikâh 1, (6, 54).
747 – Ümmü Hâni (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) beni istemişti. Kendisine özür beyan ettim, özrümü kabul etti. Sonra Cenab-ı Hakk şu âyeti indirdi.
“Ey Peygamber! Mehirlerini verdiğin zevcelerini ve Allah’ın sana ganimet (olarak nasib) ettiklerinden sağ elinin mâlik olduğu kadıınları, seninle beraber (Medine’ye) hicret eden amcanın kızlarını, halanın kızlarını, dayının kızlarını, teyzenin kızlarını, bir de eğer mü’min bir kadın kendisini Peygamber’e bağışlayıp da eğer Peygamber de nikâhla almak isterse onu (fakat bu sonuncusunu) diğer mü’minlere değil, yalınız sana has olmak üzere senin için helal kıldık…” (Ahzab, 50). Ümmü Hâni (radıyallahu anhâ) devamla der ki:
Bu âyet üzerine (kendi kendime): “Ben Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a helâl kılınmadım, çünkü hicret etmedim, ben Fetih günü hürriyeti bağışlananlardanım” dedim.”
Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3211).
748 – İbnu Abbâs, (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) muhâcir olan mü’min kadınlar dışında kalanlarla evlenmekten men edildi. Âyet şöyle buyurur:
“Bundan sonra kadınlar(ı alman) ve bunları herhangi zevcelerle değiştirmen, güzellikleri hoşuna gitse de, sana helâl olmaz. Sağ elinin mâlik olduğu (cariyeler) müstesna. Allah her şeye nigâhbândır” (Ahzâb 52). Kezâ Allah, “Mü’min câriyelerinizi..”
(Nisâ, 25); “Nefsini peygambere bağışlayan mü’min kadın”ı (Ahzâb, 50) helâl kıldı. İslâm’dan başka bir dinde olanların hepsini haram kılıp sonra da şöyle buyurdu. (Meâlen):
“… Kim imanı tanımayıp kâfir olursa her halde bütün yaptığı boşuna gitmiştir ve o, âhirette en çok ziyâna uğrayanlardandır” (Maide, 5).
Yine âyet-i kerime şöyle buyurur:
“Ey Peygamber! Mehirlerini verdiğin zevceleri ve Allah’ın sana ganimet (olarak nasib) ettiklerinden sağ elinin mâlik olduğu kadınları, seninle beraber (Medine’ye) hicret eden amcanın kızlarını, halanın kızlarını, dayının kızlarını, teyzenin kızlarını, bir de eğer mü’min bir kadın kendisini Peygamber’e bağışlayıp da eğer Peygamber de nikâhla almak isterse onu -(fakat bu sonuncusunu) diğer mü’minlere değil, yalnız sana has olmak üzere- senin için helâl kıldık…” (Ahzâb, 50) İşte bunlar dışında kalan bütün kadınlar Hz. Peygamber’e haram edilmiştir.
Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3213).
749 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) diyor ki: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ölmezden önce bütün kadınlarla nikâh kendisine helâl kılındı.”
Tirmizî, Tefsir, Ahzâb, (3214); Nesâî, Nikâh 2 (6, 56).
750 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Hz. Musa (aleyhi’s-selam) son derece haya sahibi ve sıkı örtünen birisi idi. İstihyası (haya duygusunun fazlalığı) sebebiyle bedeninden hiçbir yer görülmezdi. Benî İsrail’den bazıları ona eziyette bulundu. (Şöyle ki: Bir gün aralarında): “Onun bu şekilde sıkı giyinmesine bedenindeki bir kusur sebep olmasın? Muhakkak ki o, ya abraştır, ya da debbelidir (hayasında şişme vardır) veya bir başka afete maruzdur” diye dedi-kodu yaptılar. Cenab-ı Hakk Hz. Musayı bu dedikodularından tebrie etmek diledi.
Yine bir gün Hz. Musa (aleyhi’s-selam) bir tenhada, elbiselerini bir taş üzerine bırakıp tek başına suya girmiş yıkanıyordu. Yıkanması tamam olunca, giyinmek. üzere çamaşırlarına doğru yürüdü. Tam bu sırada, üzerinde giyecekler olduğu halde taş yuvarlanmaya başladı. Hz. Musa (aleyhi’s-selam) değneğini eline alıp taşı yakalamaya çalıştı. Bu sırada “Elbisem ey kaya ! Elbisem ey kaya !” diye de bağırıyordu. (Taşın peşinden koşarken) Benî İsrail’den bir cemaatın yanına kadar vardı. Hz. Musayı çıplak vaziyette gördüler, yaratılışca herkesten güzel (ve kusursuz) ve de dikodulardan beri idi. Kaya durdu. Hz. Musa (aleyhi ‘s-selam) çamaşırını alıp giydi. Sopasıyla taşa vurmaya başladı. (Ebu Hüreyre der ki): “Allah’a kasem olsun, o taşta sopa darbeleri sebebiyle üç veya dört tane bere izi var.” Şu âyet bu hâdiseye işaret etmektedir: “Ey iman edenler, siz de Musa’yı incitenler gibi olmayın. Nihayet Allah onu dedikleri şeyden temize çıkardı. O, Allah indinde yüzü (itibarlı bir zât) idi” (Ahzâb, 69).
Buhârî, Gusl 20, Enbiya 27, Tefsir, Ahzâb 11, Müslim, Hayz 75 (339), zail, 55 (339); Tirmizî, Tefsir, Ahzâb (3219).
SEBE SÛRESİ
751 – Ferve İbnu Müseyrk (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e bir gün:
“- Ey Allah’ın Resûlü, kavminden yüz çevirenlere karşı, İslâm’ı benimseyenlerle bir olup mücadele edeyim mi?” diye sordum. Onlarla savaşma hususunda bana izin verdi ve beni emir tayin etti. Ben (Medine’den) ayrılınca:
” Gutayfî ne yaptı.?” diye benden sormuş. Kendisine, gittiğim söylenince hemen peşimden birisini göndererek beni geri çağırdı ve şu talimatı verdi:
” Kavmini İslâm’a davet et. Onlardan İslam gelenlerin Müslümanlığını kabul et. Kabul etmeyenler için savaşmakta acele etme, ben sana yeni bir emir gönderinceye kadar bekle.”
Der ki: Sebe kavmi hakkındaki âyetler nâzil olmuştu. Bir adam sordu:
“- Ey Allah’ın Resûlü, Sebe de ne? Bir yer veya bir kadın mıdır?”
” Ne bir yer, ne de bir kadın değildir. Bilakis bir erkektir. On çocuklu bir Arap. Bu çocuklardan altısı Yemen cihetine gidip yerleşti, dördü de Şam cihetine gidip yerleşti. Şam tarafına gidenler Lahm, Cüzâm, Gassân ve Âmile kabilelerini ortaya çıkardılar. Yemen tarafına gidenler ise Ezd, Es’ariyyun, Hımyer, Kinde, Müzhic ve Enmâr halkını
meydana getirdiler. “
Bir adam:
” Enmâr da ne?” diye sordu.
” Enmâr, dedi, Has’am ve Becîle kabilelerinin mensup olduğu cemaattir.”
Ebu Dâvud, Hurufve’l-Kırâ’ât 1, (3978); Tirmizî, Tefsir, Sebe, (3220).
752 – Hz. Ebü Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki:
“Allahu Teâla Hazretleri semâda bir işin yapılmasına hükmetti mi, Rabb-i Teâla’nın sözüne ihtiramla, melâike (aleyhimüsselam) korku ile kanatlarını birbirine vururlar. Rabb Teâla nın işitilen sözü düz bir kaya üzerinde (hareket eden) zincirin sesi gibidir. Meleklerin kalplerinden korku açılınca (Cebrail ve Mikail gibi mukarreb meleklere):
” Rabbiniz ne buyurdu?” diye sorarlar. Onlar da:
” Allah Teâlâ hazretleri hakkı söylemiştir. Zaten O, yüce ve uludur” derler. O’nun sözünü, kulak kabartan (şeytanlar gizlice) işitir. Kulak hırsızı şeytanlar (yerden göğe kadar) birbirlerinin üstünde (zincirleme) dizilmiş ve kulak hırsızlığına hazırlanmış bulunur. – Süfyan (İbnu Uyeyne) eliyle tarif etti: Parmaklarını önce (üst üste) dizdi, sonra açtı-(En üstteki, ilâhî kelamı işitir ve alttakine verir, o da kendi altındakine verir.
Böylece gele gele sihirbaz ve kahinlerin diline kadar ulaşır. Bazan kelimeyi aşağıdakine vermeden önce bir şahap, şeytana ulaşır. Bazan şahap kendisine isabet etmezden önce kelimeyi aşağısındakine vermiş olur. (Sihirbaz ve kâhinler kendilerine bu şekilde ulaşan hırsızlama habere) yüz kadar da kendileri ilave ederek yalanlar düzerler.
Emr-i İlâhî yeryüzünde tahakkuk edince halk kendi arasında: “Bu işin olacağı bize daha önce falan falan günlerde haber verilmemiş miydi?” derler. Böylece, semada (kulak hırsız1ığı yoluyla) işitilmiş olan haber böylece tasdik edilir.”
Buharî, Tefsir, Sebe 1, Hicr 1; Tirmizî, Tefsir, Sebe, (3221).
753 – İbnu Mes’ud (radıyallahu anh) anlatıyor: “Allahu Zülcelâl hazretleri vahiy suretiyle konuştuğu zaman sema ehli bir ses işitir ki bu, demir bir zincirin düz bir kaya üzerinde hareket etmesiyle çıkan çıngırak sesine benzer. Sema ehli bu sesi duyunca korku ve haşyetten bayılırlar. Cibril (aleyhi’s-selam) kendilerine gelinceye kadar bu halde devam ederler. O gelince korku, kalplerinden açılır. Hemen: “Ey Cibril, Rabbiniz ne buyurdu?” diye sorarlar. O: “Hakkı söyledi” der. Sema ehli hep bir ağızdan: “el-Hak, el-Hak” diye söyleşirler.
Ebu Dâvud, Sünnet 22, (4738).
FÂTIR SÛRESİ
754 – Ebu Saîd (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm), “Sonra biz o kitabı kullarımızdan (beğenip) seçtiklerimize miras bıraktık. İşte onlardan kimi nefsine zulmedendir. Onların bâzısı mutedildir, onlardan bir kısmı da Allah’ın izniyle hayrat (ve hasenât yarışların)da öncü ol(up kazan)andır…!” (Fâtır, 32) âyeti hakkında şunu söyledi: “Bunların hepsi aynı makamdadır, hepsi de cennettedir.”
Tirmizî, Tefsir, Melâike (Fâtır), (3223).
755 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ): “Onlar orada şöyle bağrışırlar: “Rabbimiz, bizi çıkar, yapmış olduğumuzdan bambaşka iyi amel (ve hareketler)de bulunacağız.” Size, iyice düşünecek kimsenin düşünebileceğ’i, öğüt kabul edilebileceği kadar ömür vermedik mi? Size (azâb ile) korkutan da gelmişti. Şimdi tadın (o azâbı)! Artık zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur” (Fâtır 37) âyetinde geçen “korkutan da gelmişti” ibâresinde kastedilen şeyin Kur’ân’la gelmiş olan Muhammed (aleyhissalâtu vesselâm) olduğunu söyledi.”
(Rezin ilâvesidir, kaynağı bulunamamıştır.)
YÂ-SÍN SÛRESİ
756 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: “Her şeyin bir kalbi vardır. Kur’ân’ın kalbi de Yâ-Sîn’dir. Kim bu sureyi okursa, Cenab-ı Hakk, bu okuması sebebiyle kendisine, Kur’ân-ı Kerim’i -Yâ-Sîn hariç- on kere okumuş sevabını verir. “
Tirmizî, Sevâbu’l-Kur’ân 7, (2889).
757 – Ebu Saîdi’l-Hudri (radıyallahu anh) anlatıyor: Benî Seleme Medine’nin uzakça bir kenarında meskün idi. Mescid-i Nebevi’nin yakınlarına taşınmak istediler. Bunun üzerine şu meâldeki âyet indi:
“Şüphesiz ölüleri dirilten, işlediklerini ve eserlerini yazan biziz. Herşeyi apaçık bir kitapta saymışızdır” (Yâ-Sîn, 11). Resûlullah (aleyhissàlâtu vesselâm): “Ayak izleriniz (sevap olarak) yazılıyor” dedi.Yerlerinde kaldılar.”
Tirmizî, Tefsir, Yâ-Sîn, (3224).
758 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Antakya şehrinde fıravunlardan bir fıravun vardı. Allahu Teâla Hazretleri ora halkına elçiler gönderdi. Bunlar üç kişiydiler. İkisi önce geldi, bunları yalanladılar. Allah bunları bir üçüncüyle takviye etti. Elçiler, onları hakka çağırıp, emredilen şeyleri açıklayıp, dinlerinin bâtıl olduğunu söyledikleri vakit; peygamberlere: “Biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık, vazgeçmezseniz sizi mutlaka taşlarız. Bizden size muhakkak acıklı bir işkence de dokunur” dediler. Peygamberler de: “Sizin uğursuzluğunuz (musibetleriniz), dediler, kendi beraberinizdedir. Size nasihat edilirse mi? Hayır, siz haddi aşıp taşanlar gürûhusunuz..” (Yâ-Sîn 18-19).
Rezîn ilavesidir. Bu mânâda bir rivayet Taberî Tefsiri’nde gelmiştir (22,101).
759 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ): “O şehrin en uç, (kenar)ından koşarak bir adam geldi: “Ey kavmim, dedi, uyun o gönderilmiş olanlara; uyun sizden hiçbir ücret istemeyen o kimselere. Onlar hidayete ermiş (zâtlar)dır. Ben beni yaratana neden kulluk etmiyecekmişim? Siz (hepiniz) ancak ona döndürü(lüp götürü)leceksiniz. Ben O’ndan başka tanrılar edinir miyim? Eğer O çok esirgeyici (Allah), bana bir zarar (yapmak) isterse onların (iddia ettiğiniz) şefaati bana hiçbir fâide vermez. Onlar beni asla kurtaramazlar. Şüphesiz ben o takdirde mutlak apaçık bir sapıklık içindeyim (demek)dir. Gerçek, ben Rabbinize iman ettim. İşte bunu benden duyun. (Ona): Gir cennete, denildi. (O da): Ne olurdu dedi, kavmim bilselerdi, Rabbimin beni bağışladığını, beni (cennetle ikrâm) edilenlerden kıldığını”(Yâ-Sîn, 20-27) meâlindeki âyetler hakkında şu açıklamada bulundu: “Bu zât hayatında da, ölümünde de kavmine nasihatta bulundu.”
Rezin ilâvesidir, kaynağı bulunamamıştır.
760 – Ebu Zerr (radıyallahu anh) anlatıyor: “Ben Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ile birlikte, mescidde idim, o sırada güneş batıyordu. Bana:
” Ey Ebu Zerr, biliyor musun güneş nereye gidiyor?” diye sordu.
“- Allah ve Resûlü, daha iyi bilir” dedim.
“- Arşın altında secde etmeye gidiyor. (Secde için önce) izin ister. Kendisine izin verilir. Secde ettiği halde kendisinden bunun kabul edilmeyeceği zaman yakındır. O zaman izin ister fakat verilmez, kendisine: “Geldiğin yere dön ve battığın yerden doğ” denir. işte bunu şu ayet ifade etmektedir: “Güneş de (ilâhî bir âyettir ki) müstekarrına (duracağı zamana) kadar cereyan etmektedir…” (Yâ-Sîn, 38). Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) ilâve etti:
” Bu (durma hadisesi) ne zamandır, bilir misin? Bu, kişiye imânının fayda vermeyeceği, artık inançsız hâle geldiği zamandır.”
Buhârî, Tefsir,Yâsin 1, Bed’ü’l-halk 4, Tevhid 22, 23; Müslim, İmân 250 (159); Tirmizî, Tefsir, Yâsin,(3225).
SAFFAT SÛRESİ
761 – Semüre İbnu Cündeb (radıyallahu anh), “(Nuh’un) zürriyetini (yeryüzünde) devamlı kalanların ta kendileri kıldık” (Saffât, 77) meâlindeki âyetle ilgili şu açıklamayı rivayet etti: “Bunlar Hâm, Sâm ve Rüm’un atası Yâfes’dir.”
Tirmizî, Tefsir, Saffat, (3228-3229).
762 – İbnu Abbas ve İbnu Mes’ud (radıyallahu anhüm)’dan rivayet edildiğine göre, bunlar, “İlyâs’ın İdris (aleyhi’s-selam) olduğunu” söylüyorlardı. İbnu Mes’ud (radıyallahu anh), âyeti şeklinde okumuştur (Saffât, 130).
Rezin’in ilavesidir. İbnu Kesir bunu, İbnu Ebî Hatim’in rivayeti olarak kaydetmiştir (6, 33).
763 – Ubey İbnu Kâ’b (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e şu âyetten sordum: “Onu (Yunus’u) yüz bin veya daha çok kişiye peygamber gönderdik” (Saffât,147). Bana: “Onlar yirmi bin fazlaydılar” diye cevap verdi.”
Tirmizî, Tefsir, Saffât, (3227).
764 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), “Biziz o saf saf dizilenler, mutlak biz” (Saffât,165) meâlindeki âyetle ilgili olarak demiştir ki:
“Melâike, Rablerinin yanında, tesbih ederken saf saf olurlar.”
Rezîn ilavesidir. Bu mânâda bir rivayet Taberî Tefsiri’nde gelmiştir. (23, 67). Müslim’in bir rivayeti de bu mânâyı te’yid eder (Mesâcid 4, (522).
SAD SURESİ
765 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Ebü Tâlib hastalanınca Kureyş de Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) da yanına geldiler.Ebu Tâlib’in yanında bir kişilik yer vardı. Ebu Cehil oraya Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın oturmasını önlemek için hemen kalktı. Kureyşliler Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ı Ebü Tâlib’e şikayet ettiler. Ebu Talib:
“- Ey kardeşimin oğlu! Kavminden ne istiyorsun?” dedi. Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm):
” Kendilerinden bir kelime istiyorum. Eğer söylerlerse, bütün Araplar o kelime sayesinde kendilerine uyacak bütün Acem o kelime sâyesinde cizye ödeyecek” dedi. Ebu Tâlib atılarak:
“- Yani tek bir kelime mi?” diye sordu. Resüllullah (aleyhissalâtu vesselâm):
” Evet amcacığım tek bir kelime! Lâilâhe İllallah (Allah’tan başka ilâh yoktur!) diyecekler.”
“- Tek Allah mı? Biz son dinde bunu işitmedik, bu bir uydurmadır!” dediler. Bunun üzerine şu âyetler indi:
“Sâd. O şanlı, şerefli Kur’ân’a yemin ederim ki, (gerçek), inkâr edenler(in iddia ettikleri gibi değildir). Bilâkis (onların dışı boş) bir onur, (içi ise tam) bir tefrika içindedir. Biz kendilerinden evvel nice ümmetleri helâk ettik. O zaman ne çığlıklar kopardılar. Halbuki (o vakit, azabtaıı kaçıp) kurtulma vakti değildi. O kâfirler içlerinden (kendilerinin başına çökecek) tehlikeleri bildiren (bir peygamber) geldiğ’ine şaştılar. “Bu, dediler, bir büyücü, bir yalancıdır. O bütün tanrıları bir tek Tanrı mı yapmış. Bu cidden acayip bir şey!” Onların elebaşlarından bir güruh (birbirine): “Yürüyün, mâbudlarınıza (ibadette) sebât edin. Şüphesiz ki, arzu edilecek olan budur” diyerek kalkıp gitmişti. Biz bunu diğer dinde işitmedik. Bu, uydurmadan başka bir şey değildir. O Kur’ân aranızdan ona mı indirilmiş? dedi.” (Sâd,1- .
Tirmizî, Tefsir, Sa’d, (3230).
ZÜMER SURESİ
766 – Abdullah İbnu-z Zübeyr (radıyallahu anhümâ) babasından naklediyor: “Sonra (ey insanlar), hiç şüphesiz, hepiniz Rabbinizin huzurunda muhakemeye duruşacaksınız” (Zümer 31 ) âyeti nâzil olduğu zaman:
“- Ey Allah’ın Resülü, dedim, dünyada iken mahkeme huzurundaki duruşmamız kâfi gelmeyecek, aynı duruşmayı âhirette bir kere daha mı yapacağız?”
“- Evet!” dedi. Ben (Zübeyr):
“- Öyleyse, dedim, işimiz çok fena!”
Tirmizî, Tefsir, Zümer, (3234).
767 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Bir kavim cinayete bulaştı ve çokca adam öldürdü, zinaya bulaştı ve bunda ileri gitti. Şirke düşerek tevhid’i ihlâl etti ve bunda ileri gitti. Sonunda Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e müracat ederek:
Ey Muhammed! Bizi dâvet ettiğin şeyler gerçekten güzel. Ancak, önceden işlediğimiz günahların bir kefâreti var mı; bize önce bundan haber versen!” dediler. Bunun üzerine şu âyet indi:
“Onlar ki Allah’ın yanına başka bir Tanrı daha (katıp) tapmazlar, Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar, zina etmezler. Kim bunlar(dan birini) yaparsa cezaya çarpar. Kıyamet günü de azabı katmerleşir ve o (azabın) içinde hor ve hakir ebedî
bırakılır. Meğer ki (şirkten) tevbe edip iyi amel (ve hareket)de bulunan kimseler ola. İşte Allah bunların kötülüklerini iyiliklere çevirir. Allah çok mağfiret edici, çok esirgeyicidir” (Furkân, 68-70).
İbnu Abbas şu açıklamayı yaptı: “Allah şirklerini imâna, zinâlarını ihsâna (muhsanlık = namusluluk) çevirir (demektir” (Şu ayet de bu mesele üzerine) indi:
“De ki: “Ey kendilerinin aleyhinde (günahda) haddi aşanlar, Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah bütün günahları affeder. şüphesiz ki O, çok affedicidir, çok esirgeyicidir.” (Zümer, 53).
Nesâî, Tahrimu’d-Dem 2 (7, 86); Buharî, Tefsir, Zümer 1; Müslim, İmân 193, (122); Ebu Dâvud, Fiten 6 (4273).
768 – Esmâ Bintu Yezid (radıyallahu anhâ) anlatıyor: Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’i işittim, şu âyeti okuyordu: “De ki: “Ey Kendilerinin aleyhinde (günahda) haddi aşanlar, Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah bütün günahları affeder…” (Zümer, 53). Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) ayetin sonuna, yani “(kim ne işlemiş olursa olsun) aldırmadan” lâfzını ekledi.
Tirmizî, Tefsir, Zümer,(3235).
769 – İbnu Mes’üd (radıyallahu anh) anlatıyor: “Cebrâil (aleyhi’s-selam) Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a gelerek:
“Ey Muhammed, Allah semayı bir parmak üzerine, arzları bir parmak üzerine, dağları bir parmak üzerine, nehirleri bir parmak üzerine, diğer mahlukatı bir parmak üzerine koydu, sonra Şöyle buyurdu: “Ben (kâinat mülkünün) Melîkiyim.” Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) güldü ve: “Allah’ı hak (ve lâyık) olduğu vech ile takdir etmediler. Halbuki kıyamet günü arz toptan ancak O’nun bir kabzasıdır. Gökler de onun sağ eliyle (toplanıp) dürülmüşlerdir…”(Zümer, 67) meâlindeki âyeti okudu.”
Buhârî, Tefsir, Zümer 2, Tevhid 19, 26, 36; Müslim, Sıfatü’1-Kıyâmet 19, (2786); Tirmizî, Tefsir, Zümer (3236).
770 – İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Allahu Zülcelâl Hazretleri, semâvatı kıyamet günü dürer, sonra onları sağ eliyle alır, sonra der ki:
“Ben Melik’im cebbârlar nerede? Büyüklük taslayanlar (mütekebbirler) nerede?”. Sonra sol eliyle arzı dürer, sonra: “Ben Melik’im, cebbârlar, mütekebbirler nerede der. Buharî, Tevhid 19; Müslim, Sıfatul-Münafıkun 24,
Ebu Dâvud, Sünne 21, (4736).
HÂ-MÍM el-MÜ’MİN SURESİ
771 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Her kim akşam olunca Hâ-mim el-Mü’min süresini baştan, 3. (dahil) âyetine kadar ve âyete’l-Kürsîyi okuyacak olursa bu iki Kur’ân kıraati sayesinde sabaha kadar muhafaza olunur. Kim de aynı şeyleri sabahleyin okursa onlar sâyesinde akşama kadar muhafaza edilirler.”
Tirmizî, Sevâbu’l-Kur’ân 2, (2882).
772 – Alâ İbnu Ziyâd’ın anlattığına göre, cehennemi zikrederken bir adam kendisine:
“- Niye milleti ümidsizliğe sevkediyorsun?” diye müdahale etti. O da:
“- Allahu Tealâ: “Ey kendilerine kötülük edip aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin. Doğrusu Allah günahların hepsini bağışlar. Çünkü O, bağışlayandır, merhametlidir” (Zümer, 53) ve: “…Aşırı gidenlerin ateşlikler olduklarında şüphe yoktur” (Mü’min 43) buyurmuş olunca, ben ümidsizliğe düşürebilirim. Ne var ki, siz kötü amellerinize rağmen cennetle müjdelenmekten hoşlanıyorsunuz. Halbuki Allah, Muhammed (aleyhissalâtu vesselâm)’i itaat edenler için cennetle müjdelemek, isyan edenler için de cehennemle korkutmak üzere gönderdi.” dedi.
Buhârî, Tefsir, Hâ-mim el-Mü’min 1. Hadis muallâktır.
FUSSİLET SÛRESİ
773 – İbnu Mes’ud (radıyallahu anh) anlatıyor: “Kâ’be’nin yanında ikisi Sakifli, biri de Kureyşli veya ikisi Kureyşli biri Sakifli üç kişi biraraya geldi. Bunlar göbek yağları fazla, anlayışları kıt kimselerdi. Birisi:
” Ne konuştuğumuzu Allah işitiyor mudur, ne dersiniz?” diye bir lâf attı. Bir diğeri:
Sesli konuşursak işitir, gizli konuşursak işitmez olmalı” dedi. Üçüncü de:
Sesli konuşmamızı işitiyorsa, gizli konuşmamızı da işitiyordur” dedi. Bunun üzerine şu âyet nâzil oldu:
“Siz, ne kulaklarınız, ne gözleriniz, ne de derileriniz kendi aleyhinize şahidlik eder diye (düşünüp) sakınmadınız. Bilakis Allah yapmakta oduklarınızın birçoğunu bilmez sandınız. Rabbinize karşı beslediğ’iniz şu zannınız (yok mu?) İşte sizi o helâk etti. Bu yüzden hüsrâna düşenlerden oldunuz” (Fussilet, 22-23).
Buhârî,Hâ-mim Secde Fussilet 1, 2, Tevhid 41; Müslim, Sıfatul-Münâfıkun 5; Tirmizî, Tefsir, Hâ-mim es-Secde (Fussilet) (3245).
774 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm): “Rabbimiz Allah’tır deyip de sonra doğru yolda gidenler var ya! Onların üzerlerine “Korkmayın tasalanmayın, vaadolunduğunuz cennetle sevinin!” diye diye melekler inecektir..” (Fussilet, 30) meâlindeki âyeti okudu ve şöyle buyurdu: “İnsanlar, bunu hep söylediler. Ancak, sonradan ekserisi küfre düştü, kim bu söz üzere ölürse, o kimse istikaımeti doğru olanlardandır.”
Tirmizî, Tefsir, Hâ-Mim, Secde (Fussilet) (3247).
775 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), “Ne (her) iyilik, ne de (her) kötülük bir olmaz. Sen (kötülüğü) en güzel yol ne ise onunla önle. O zaman görürsün ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse bile, sanki yakın dost(un olmuş)tur. Bu (en güzel haslete), sabredenlerden başkası kavuşturulmaz. Buna büyük bir hisseye mâlik olandan gayrisi eriştirilmez” (Fussilet,34-35) âyetiyle ilgili olarak şu açıklamayı yaptı: “(Ayette kastedilen en iyi yol) öfke anındaki sabır, kötülüğe maruz kalındığı andaki aftır. İnsanlar bunları yaptıkları takdirde, Allah onları korur, düşmanları da kendilerine eğilir. Sanki samimi dost olur.”
Buharî, Tefsir, Hâ-mim, es-Secde (Fussilet) 1.
HÂ-MİM-AYN-SİN-KAF SURESİ
776 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) anlattığına göre, kendisine: “Ey Muhammed de ki: “Ben sizden (tebliğ hizmetine) mukâbil yakınlara sevgiden başka bir ücret istemem” (Ha-mim-Ayn-Sin Kaf (Şura, 23) âyetinde geçen “yakınlar” hususunda soruldu. Saîd İbnu Cübeyr atılarak: “Âl-i Muhammed’in yakınları”diye cevap verdi. İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ): “Acele ettin, Kureyş’in her koluna mutlaka Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın bir akrabalığı var, ondan maksad “Sizin, aramızdaki akrabalığın hakkını vermenizi dilerim” demesidir” der.
Buharî, Tefsir, Hâ-Mim-Ayn-Sin-Kaf (Şüra) 1; Tirmizî, Tefsir, Şüra, (3248).
ZUHRUF SURESİ
777 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ), “Eğer (bütün) insanlar (küfre imrenecek) bir tek ümmet hâline gelmeyecek olsalardı o çok esirgeyen (Allah)’a küfreden kimselerin evlerinin tavanlarını, üstünden çıkacakları merdivenleri, odalarının kapılarını, üzerine yaslanacakları tahtları hep gümüşten yapardık!” (Zuhruf, 33-34) âyeti hakkında şu açıklamayı yaptı: Yani: “İnsanların tamamını küffâr kılmayacak olsam, küffârın evlerine gümüşten tavan, gümüşten merdiven, gümüşten tahtlar yapardım.”
Buharî, Tefsir, Zuhruf 1. (Hadis muallaktır).
HA-MİM-DUHAN SURESİ
778 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Kim geceleyin Duhân suresini okursa, yetmiş bin melek kendisine istiğfar ettiği halde sabaha erer.”
Tirmizî Sevâbu’1-Kur’ân 8, (2890).
779 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)’nin bir diğer rivayetinde şöyle denir: “Hâ-mim ed-Duhân suresini cum’a gecesinde kim okursa mağfirete mazhar olur.”
Tirmizi, Sevâbu’l-Kur’ân 8, (2891).
780 – Mesruk (rahimehullah) anlatıyor: “İbnu Mes’ud (radıyallahu anh)’un yanında oturuyorduk, o da aramızda yatmış vaziyette idi. Kendisine bir adam geldi ve:
“- Ey Ebü Abdirrahman! Bir kıssacı (Kinde kapıları yanında), Duhân mücizesi gelerek kâfırlerin nefıslerini alıp götüreceğini, mü’minlerin ondan nezle şeklinde (çok hafıf müteessir olarak) geçiştireceğini anlatıyor” dedi. Bunun üzerine İbnu Mes’ud (radıyallahu anh) kızarak oturdu ve şunları söyledi:
“- Ey insanlar Allah’tan korkun. İçinizden bir şeyler bilenler bildiklerini söylesin. Bilmeyenler de, “Allahu a’lem (Allah bilir)” desin. Zira birinizin bilmediği bir şey için “Allah bilir” demesi en büyük ilimdir. Zira Allahu Teâla Resul-i Ekrem (aleyhissalâtu vesselâm)’i için şöyle buyurmuştur:
“Ben bu hizmetim için sizden bir ücret istemiyorum, kendiliğinden bir şey teklif edenlerden de değilim, de!” (Sâd, 86).
Şüphesiz, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm), insanlarda bir gerileme gördüğü zaman:
“Rabbim, Hz. Yusufun yedi (senesi) gibi yedi (kıtlık) senesi ver”diye bedduada bulunmuştu. Bu beddua üzerine Mekkeli müşrikleri öyle bir kıtlık yakalamıştı ki her şeyi silip süpürmüş, açlıktan lâşelerin derilerini bile yemek zorunda kalmışlardı. Onlardan biri semaya bakınca, duman gibi birşeyler görür olmuştu. Bu durum karşısında, (Mekkelilerin lideri olan Ebü Süfyan) Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e müracaat ederek:
“- Ey Muhammed, sen Allah’a taat ve yakınlarına yardım emrederek geldin. Kavmin helâk oldu. Onlar için Allah’a dua et!” dedi. Bunun üzerine Cenab-ı Hakk şu âyeti indirdi:
“Göğün, insanları bürüyecek ve gözle görülecek bir duman çıkaracağı günü bekle. Bu can yakan bir azabtır. İnsanlar: “Rabbimiz bu azabı bizden kaldır, doğrusu artık biz inananlarız” derler. Nerede onlarda öğüt almak? Kendilerine gerçeği açıklayan bir peygamber gelmişti ve ondan yüz çevirmişler “belletilmiş bir deli” demişlerdi. Biz sizden azabı az süre için kaldıracağız, siz yine de eski inkarcılığınıza döneceksiniz” (Duhan,10-15). Abdullah İbnu Mes’ud şöyle dedi:
“- Haklarında: “Onları çarptıkça çarpacağımız gün intikamımızı mutlaka alırız” (Duhan 16) buyurulanlardan hiç âhiret azabı kaldırılır mı?” Âyette geçen batşa (çarptıkca çarpma), Bedir Savaşı’ dır.”
Buharî, Tefsir, Hà-mim ed-Duhân (Duhan) 1, İstiskâ 2,13, Tefsir, Yusuf 4, Rum, Sâd; Müslim, Sıfatu’l-Münâfıkun 39, (2798); Tirmizî, Tefsir, Duhan (3251).
781 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Bir mü’min için mutlaka (semadan) iki kapı vardır: Birinden ameli yükselir, diğerinden de rızkı iner. Bu mü’min ölünce, her iki kapı da ağlarlar. Şu âyet bu duruma işaret eder: “Ne gök ne yer onların üzerine ağlamadı…” (Duhân 29).
Tirmizî, Tefsir, Duhân, (3252).
782 – Ebu Sa’id (radıyallahu anh), “Doğrusu günahkârların yiyeceğ’i zakkum ağacıdır. Karınlarında, suyun kaynaması gibi kaynayan erimiş mâden gibidir” (Duhan, 43-46) âyetinde geçen mühl (erimiş maden) tâbiri hakkında şu açıklamayı yaptı: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: “Bu (mühl) sıvı yağın dibine çöken tortu gibidir, adamın yüzüne yaklaştırılınca, yüzünün derisi derhal içine düşer.”
Tirmizî, Sıfatu Cehennem 4, (2584-2587), Tefsir, Sâil (Meâric) 3319).
AHKÂF SURESİ
783 – Yusuf İbnû Mâhik (radıyallahu anh) anlatıyor: “Hz. Muaviye (radıyallahu anh) Mervan’ı Hicaz’a vâli tayin etmişti. Bu valiliği sırasında hutbe okudu ve hutbede Yezid İbnu Muâviye’nin ismini zikretmeye başladı. Maksadı, babası (Hz. Muâviye)den sonra ona biat etmekti. Abdurrahman İbnu Ebi Bekr, ona birşeyler söyledi. (Bu söze kızan) Mervân: “Yakalayın şunu!” emretti. (Abdurrahman hemen kaçıp) Hz. Aişe (radıyallahu anhâ)’nin odasına girdi. Böylece onu yakalayamadılar.
Bunun üzerine Mervan şunu söyledi: “Bu var ya, hakkında şu âyet inen kimsedir: (Meâlen): “Ana ve babasına: “Öf size, benden evvel nice nice nesiller gelip geçtiği halde beni (tekrar diriltilip kabrimden) çıkarılacağımla mı tehdid ediyorsunuz? diyen (adam yokmu) anası, babası Allah’a yalvarırlar. (Ona): “Yazık sana. İman et. Allah’ın va’di hiç şüphesiz haktır” (derler). O ise: “Bu (dediğiniz) evvelkilerin masallarından başkası değildir” der.” (Ahkaf,17).
Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) perde gerisinden Mervân’a şu cevabı verdi: “Cenab-ı Hakk, Kur’ân-ı Kerim’de bizimle ilgili olarak, (münafıkların iftirasından) berâetimi haber veren Nür süresindeki âyetlerden başka hiçbir şey inzal buyurmamıştır.”
Buharî, Tefsir, Ahkâf 1.
784 – Alkame anlatıyor: “İbni Mes’ud (radıyallahu anh)’a dedim ki: “- Sizden kimse, cin gecesinde Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e refakat etti mi?”
“- Hayır, dedi, bizden kimse ona refakat etmedi. Ancak bir gece O’nunla (aleyhissalâtu vesselâm) beraberdik. Bir ara onu kaybettik. Kendisini vadilerde ve dağ yollarında aradık. Bulamayınca: “Yoksa uçurulmuş veya kaçırılmış olmasın?” dedik. Böylece, geçirilmesi mümkün en kötü bir gece geçirdik. Sabah olunca, bir de baktık ki Hira tarafından geliyor.
“- Ey Allah’ın Resulü, biz seni kaybettik, çok aradık ve bulamadık. Bu sebeple geçirilmesi mümkün en fena bir gece geçirdik” dedik.
“- Bana cinlerin davetçisi geldi. Beraber gittik. Onlara Kur’an-ı Kerim’i okudum” buyurdular. Sonra bizi götürerek cinlerin izlerini, ateşlerinin kalıntılarını bize gösterdi. Cinler kendisine yiyeceklerini sormuşlar. O da: “Elinize geçen, üzerine Allah’ın ismi zikredilmiş her kemik, olabildiği kadar bol etli olarak sizindir. Her deve ve at mayısı da hayvanlarınızın yemidir” buyurmuşlar. Sonra Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) bize şu tenbihte bulundu: “Sakın bu iki şeyle (kemik ve kuru hayvan mayısı) abdest bozduktan sonra istinca etmeyirı, çünkü onlar (cinnî olan) din kardeşlerinizin yiyecekleridir.”
Müslim, Salat 150 (450); Tirmizî, Tefsir, Ahkâf, (3254); Ebu Dâvud, Tah ret 42, (85).
FETİH SURESİ
785 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Ey muhammed! Doğrusu biz sana apaçık bir zafer sağlamışızdır. Allah böylece senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlar, sana olan nimetini tamamlar, seni doğru yola eriştirir” (Feth, 1-2) âyetleri Hudeybiye dönüşü Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e nâzil oldu. Ayette geçen “apaçık zafer (Feth-i Mübin)” Hudeybiye zaferidir.
Ayet inince: “Ey Allah’ın Resulü, ne mutlu, kutlu olsun, saadetli olsun, Allah Teâla hazretleri senin için ne yapacağını sana açıkladı. Acaba bize ne yapacak?” dediler. bunun üzerine şu âyet indi:
“İman eden erkek ve kadınları, içinde ebedî kalacakları, içlerinde ırmaklar akan cennetlere koyar, onların kötülüklerini örter. Allah katında büyük kurtuluş işte budur” (Feth, 5).
Buhari, Meğâzi 35, Tefsir, Feth 1; Müslim, Cihâd 97 (1786); Tirmizî, Tefsir, Feth (3259).
786 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Sabah namazı sırasında Ten’im dağından seksen kişi Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın üzerine geldiler. Niyetleri onu öldürmekti. Yakalandılar. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) onları serbest bıraktı. Bunun üzerine şu âyet indi. (meâlen): “Sizi onlara üstün kıldıktan sonra, Mekke bölgesinde, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan geri tutan, savaşı önleyen O’dur…” (Feth, 24).
Müslim, Cihad 133 (1808); Tirmizî, Tefsir, Fetih (3260); Ebu Dâvud, Cihad 130, (2677).
787 – Übey İbnu Ka’b (radıyallahu anh), “Allah, peygamberine ve inananlara huzur indirdi. Onların takva sözünü tutmalarını sağladı” (Feth, 26) ayetinde geçen “takva sözü”nden, Lailahe illallah’ın kastedildiğini Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’den işittiğini
söylemiştir.
Tirmizî, Tefsir, Feth, (3261).
HUCURAT SÛRESİ
788 – Abdullah İbnuz-Zübeyr (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Benî Temim kabilesinden binekli bir grup Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in yanına geldiler. Hz. Ebu Bekir: “Ka’kâ’ İbnu Ma’bed (radıyallahu anhümâ)’i bunlara emir tayin etmesini, Hz. Ömer (radıyallahu anh) de Akra İbnu’l-Hâbis’i emir tayin etmesini Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e söylediler. Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer’e çıkıştı ve: “Senbana muhalefet etmek istiyorsun!” dedi. Hz. Ömer (radıyallahu anh):
“Asla sana muhalefet etmeyi düşünmedim!” dedi. Aralarında ithamlaşma oldu ve sesleri yükseldi. Bunun üzerine şu âyet nazil oldu. (Meâlen):
“Ey iman edenler, Allah’ın ve Resulü’nün huzurunda (sözde ve işte) öne geçmeyin. Allah’tan korkun. Çünkü Allah hakkıyla işiten, (her şeyi) bilendir. Ey iman edenler, seslerinizi Peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Ona, sözle birbirinize bağırdığınız gibi bağırmayın ki siz farkına varmadan amelleriniz boşa gidiverir” (Hucurat, 1-2).
Buharî, Tefsir, Hucurat 1, 2, Meğazâ 67, İ’tisam 5; Tirmizî, Tefsir Hucurat (3262); Nesâi, Kazâ’ 6, (8, 226).
789 – Berâ (radıyallahu anh), “Hücrelerin arkasından sana ünleyenler, herhalde ekserisi aklı ermiyenlerdir…” (Hucurat, 4) mealindeki âyetle ilgili olarak şu açıklamayı yaptı: “Bir adam kalkıp: “Ya Resulallah, benim övmem bir yüceltme yermem de alçaltmadır” dedi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): “Böyle yapmak Allah aittir” cevabını verdi.”
Tirmizî, Tefsir, Hucurat, (3264); Ebu Dâvud, Edeb 71,(4926).
790 – Ebu Nadra (radıyallahu anh) anlatıyor: “Ebu Said el-Hudri (radıyallahu anh): “Bilin ki, içinizde Allah’ın Peygamberi bulunmaktadır. Eğer O, birçok işlerde size uymuş olsaydı şüphesiz kötü duruma düşerdiniz. Ama Allah size imanı sevdirmiş, onu gönüllerinize güzel göstermiş; küfrü, fıskı ve isyanı da size iğrenç göstermiştir..” (Hucurât, 7- mealindeki âyeti okudu ve şöyle söyledi:
” İşte bu kendisine vahyolunan peygamberinizdir (aleyhissalâtu vesselâm). Peygamberin uyması melhuz olan kimseler de -ki âyette “size uymuş olsaydı”diye zikredilenler- sizlerin en hayırlı imamlarınız olan Ashâb’dır. Dünkü durum öyle olunca bugün hâliniz nedir?”
Tirmizî, Tefsir, Hucura, (3265).
791 – Ebu Cebîre İbnu’d-Dahhâk (radıyallahu anh) anlatıyor: “Bir âyet, biz Benî Selime hakkında nâzil oldu. Şöyle ki: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) bize geldiği vakit herkesin mutlaka iki veya üç adı vardı. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bu adlarından biriyle: “Ey falan!” diye bir kimseyi çağırınca kendisine:
“- Ey Allah’ın Resûlü! O, bu isimle çağırılınca, kızar” diye ikaz ediyorlardı. İşte bu durum üzerine şu âyet indi:
“Ey iman edenler, bir kavm diğer bir kavm ile alay etmesin. Olur ki (alay edilenler Allah indinde) kendilerinden (yani alay edenlerden) daha hayırlıdır. Kadınlar da kadınları (eğlenceye almasın). Olur ki onlar (eğlenceye alınanlar) kendilerinden daha
hayırlıdır. Kendi kendinizi ayıplamayın. Birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü addır. Kim (Allah’ın yasak ettiği şeylerden) tevbe etmezse, onlar zalimlerin ta kendileridir” (Hucurât, 11).
Tirmizî, Tefsir, Hucurat (3264); Ebu Dâvud, Edeb 71, (4926).
792 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), “Ey insanlar! Doğrusu biz, sizleri bir erkekle bir kadından yarattık. Sizi milletler ve kabileler hâline koyduk ki, birbirinizi kolayca tanıyasınız..” (Hucurât, 13) ayetinde geçen şuub’u “büyük kabileler”, kabâil’i de kabilenin alt bölümü olan boylar olarak açıklamıştır.
KÂF SURESİ
793 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ), “Gecenin bir cüz’ünde ve secdelerin arkalarında da onu tesbih et” meâlindeki ayette geçen “secdelerin arkalarında” tabiriyle ilgili olarak: “Cenab-ı Hakk, tesbihi, bütün namazların ardından yapmayı emretmektedir” demiştir.
Buhârî, Tefsir, Kâf 2.
ZÂRİYÂT SURESİ
794 – Hz. Enes (radıyallahu anh), “Onlar gecenin (ancak) az bir kısmında uyurlardı” (Zariyat, 17) meâlindeki âyet hakkında şu açıklamayı yaptı: “Onlar akşamla yatsı arasında namaz kılarlardı.”
Bir rivayette şu ziyâde var: “Böylece yanları yataklarından uzaklaşır” (Secde,16).
Ebü Davud,Salât 312, (1322).
TÛR SURESİ
795 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh)’nin, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’den naklettiğine göre, Resülullah Beytu’l-Ma’mur’a her gün yetmiş bin melâikenin girdiğini görmüştür. “
Buhârî, Bed’ül-Halk 6.
796 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ)’ın rivayetine göre, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm): “Gecenin bir kısmında ve yıldızların batışından sonra dahi tesbih et” (Tur, 49) âyetinde geçen “yıldızların batışından sonra” kılınacak namazın (idbâre’s-sücud), sabahın farzından önce kılınan iki rekat; (Kâf suresinde geçen) edbâre’s-sücud ile de akşamın farzından sonra kılınan iki rek’at olduğunu söylemiştir.”
Tirmizî, Tefsir, Tür, (3271).
NECM SURESİ
797 – İbnu Mes’ud (radıyallahu anh), Necm suresinde geçen, “İki yay kadar, yahud daha yakın oldu”; keza, “Onun gördüğünü kalb yalan çıkarmadı”; keza, “Andolsun ki, O, Rabbinin en büyük âyetlerinden bir kısmını görmüştür” (Necm, 9, 11, 18) âyetlerinde Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in Cibril (aleyhisselam)’i altı yüz kanadıyla gördüğüne işaret bulunduğunu söylemiştir.
Buharî, Tefsir, Necm 1, Bed’ü’l-Halk 6; Müslim, İman 280-282 (174); Tirmizî, Tefsir, Necm (3279).
798 – Müslim merhum bir rivayetinde: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm), Cebrâil’i aslî süretinde gördü” demiştir.
799 – Tirmizî’nin İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ)’tan kaydettiği bir rivayette, İbnu Abbas: “Muhammed Rabbini gördü” der. İkrime (kendisine): “Allah, Kur’ân-ı Kerim’de (mealen): “Gözler onu idrak edemez” (En’am, 103) demiyor mu?” diye sorunca: “Amma da yaptın, bu görme işi, Cenâb-ı Hakk kendi nuru ile tecelli ettiği zaman bunu göremez demektir. Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) ise Rabbini iki sefer görmüştür” açıklamasını yapar.”
Müslim, İman 284, (176); Tirmizi, Tefsir, Necm (3275, 3276, 3277).
800 – Şa’bi anlatıyor: İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), Arafat’ta Ka’b’la karşılaştı. Ka’b’a birşeyle sordu. Bunun üzerine Ka’b öyle bir tekbir getirdi ki, dağlarda yankılar yaptı. İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) dedi ki:
“- Biz Benî Haşim’deniz!”
Ka’b da:
“- Allah rü’yeti ile kelâmını Muhammed ile Musa (aleyhimasselat vesselam) arasında taksim etti. Musa’ya Allah iki kere konuştu. Muhammed (aleyhissalâtu vesselâm) de Mirac’ta Allah’ı iki kere gördü.”
Mesrük der ki: “Hz. Aişe (radıyallahu anh)’nin yanına girdim ve “Muhammed Rabbini gördü mü?” diye sordum. Bana:
“- Öyle bir şey söyledin ki, (korkudan) tüylerim kabardı (diken diken oldu)” dedi.
“- Ağır olun, (hemen reddetmeyin) deyip şu meâldeki âyeti okudum:
“Andolsun ki O, Rabbinin en büyük âyetlerinden bir kısmını görmüştür” (Necm,18).
Buna şu cevabı verdi:
“-Bu âyet seni nereye götürmüş`? (Âyeti anlamakta hata etmişsin, âyette Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın gördüğü belirtilen şey) Cibril (aleyhisselam)’dir. Sana kim: “Muhammed Rabbini görmüştür” derse veya “Emredildiği tebligattan bir şey gizlemiştir” derse veya “Allah’ın gayb ilan ettiği şu beş şeyi bildiğini söylerse: “Kıyametin ilmi şüphesiz ki Allah’ın nezdindedir. Yağmuru O indirir. Rahimlerde olanı O bilir. Hiçbir kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Hiçbir kimse hangi yerde öleceğini bilmez…” (Lokman, 34) bilki en büyük iftira ve yalanda bulunmuştur. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın, âyette bahsedilen rü’yeti Cebrail’le ilgilidir. Efendimiz’in gördüğiü şey, Cebrail’dir. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Cebrâil (aleyhisselam)’i altı yüz kanadıyla fıtrî suretinde ancak iki defa görmüştür: Bir defasında Sidretü’l-Müntehâ’da, bir defesında da (Mekke’nin aşağısında) Ciyâd denilen yerde, ufku (her cihetiyle semayı) kaplamış vaziyette.”
Tirmizî, Tefsir, Necm (3274); Buharî, Tefsir, Mâide 7, Bed’ül-Halk 6, Tevhid 4; Müslim, İman 287, (177).
801 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), “Allah’ı bırakıp taptığınız Lât’ın, Uzza’nın ve (bunların) üçüncüsü olan diğer Menât’ın (herhangi bir şey hakkında zerrece kudretleri var mı? Bize haber verin” (Necm, 19-20) meâlindeki âyet hakkında şu ) açıklamayı yaptı: “Lât (Ka’be’yi ziyarete gelen) hacılara (yağ ile) sevik (denen yiyeceği) karıp hazırlayan bir adamdı.”
Buharî, Tefsir, Necm 2.
802 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) demiştir ki: “Ebü Hüreyre (radıyallahu anh)’nin şu rivayete temas ettiği şeyden Lemem’e daha ziyade benziyenini görmedim: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: “Allah âdemoğluna zinâdan nasibini yazmıştır. Bu mutlaka ona ulaşacaktır: “Gözlerin zinâsı nazardır, dilin zinâsı konuşmaktır. Nefis de temenni eder ve iştah duyar. Ferc de bunu tasdik veya tekzib eder.”
Buharî, isti’zân 12, Kader 9; Müslim, Kader 20, (2657); Ebü Davud, Nikâh 44, (2152).
803 – Yine İbnu Abbâs (radıyallahu anh), “(O güzel hareket edenler), lemem hâric olmak üzere günahın büyüklerinden ve fuhuşlardan kaçınanlardır” (Necm, 32) meâlindeki aynı âyet hakkında Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Ey Rabbim, sen affedicisin, hepsini affet, küçük günah işlemeyen kulun yoktur.”
Tirmizî, Tefsir, Necm, (3280).
KAMER SURESİ
804 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Kureyş müşrikleri, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’le kader mevzuunda tartışmak için geldiler. Bunun üzerine şu âyet nâzil oldu (meâlen): “O gün onlar yüzlri üstünde sürüklenirler. (Onlara) tadın cehennemin dokunuşunu” (denilir). Şüphesiz ki biz, herşeyi bir takdir ile yarattık” (Kamer, 48-49).
Müslim, Kader 19, (2656); TirmizÎ, Kader 19, (2158) Tefsir, Kamer, (3286); İbnu Mâce, Mukaddime 10, (83).
RAHMAN SURESİ
805 – Hz. Câbir (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir gün, Ashâbının huzuruna çıktı ve Rahmân suresini baştan sona okudu. Hepsi de sükût ettiler. Bunun üzerine:
“Ben bu sureyi cinlere de okudum, onlar sizden daha güzel karşılık verdiler. Şöyle ki: “Cenâb-ı Hakk’ın: “Rabbinizin hangi ni’metini tekzib edersiniz?” kavl-i şeriflerini her okuyuşumda şöyle diyorlardı: “Ey Rabbimiz, biz ni’metlerinden hiçbir şeyi tekzib edemeyiz, bütün hamdler sanadır.”
Tirmizî, Tefsir, Rahmân, (3287).
VÂKIA SURESİ
806 – İbnu Mes’üd (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) şöyle söyledi: “Kim her gece Vâkıa suresini okursa ona fakirlik gelmez. Müsebbihat’da, (Sebbeha veya Yüsebbihu ile başlıyan surelerde) bir âyet vardır, (sevabca) bin âyete bedeldir. “
Rezîn’in ilavesidir.
807 – Ebü Saîd el-Hudrî (radıyallahu anh), “(Sağcılar)… ve kadri yükseltilmiş döşeklerdedirler” (Vâkıa, 34) meâlindeki âyet hakkında, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın şunu söylediğini nakleder:
“Bunların yüksekliği sema ile arz arasındaki mesâfe kadardır. İkisi arasındaki uzaklık ise beş yüz yıllık yürüme mesafesidir.”
Tirmizî, Sıfatu’l-Ceene 8, (2543).
808 – Hz.Enes (radıyallahu anh), “Biz ceylan gözlüleri, defterleri sağından verilenler için yeniden yaratmışızdır. Onları bâkire, eşlerine düşkün ve hepsini bir yaşta kılmışızdır” (Vâkıa, 35-38) meâlindeki âyet hakkında şu açıklamayı yaptı: “Âyette mevzubahis olan yeniden diriltilenler arasında dünyada iken ihtiyarlayıp, gözlerinin feri kaçıp çapaklanmış pek yaşlı kadınlar da var.”
809 – Abdullah İbnu Ebî Bekr İbni Amr İbni Hazm (radıyallahu anh), “Hz. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın Amr İbnu Hazm (radıyallahu anh)’a yazdığı mektupta: “Kur’ân’a sâdece temiz olanlar dokunsun” emri de vardı.”
Muvatta, Kur’ân 1, (1,199).
810 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) zamanında halk yağmura kavuştu. Bunun üzerine Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm): “İnsanlar bugün iki grup hâlinde sabaha erdiler, bir grubu kâfir, bir grubu mü’mindir” dedi. Ve şöyle açıkladı: “Bazıları: “Bu yağmur Allah’ın bir rahmetidir” derken diğer bazısı: “Falan falan yıldızın uğuru doğru çıktı” dedi. Bunun üzerine şu âyet nazil oldu:
“Hayır (hakikatler kâfirlerin dedikleri gibi değildir). İşte yıldızların düştüğü yerlere and ediyorum ki, hakikaten bu, eğer bilirseniz büyük bir anddır. Muhakkak o, elbette çok şerefli bir Kur’ân’dır ki siyânet edilmiş bir kitapta (yazılı)dır. Ona tam bir surette temizlenmiş olanlardan başkası el süremez. O âlemlerin Rabbinden indirilmedir. Şimdi siz bu kelâ,mı mı hor görücülersiniz? Rızkınıza (şükür edeceğinize) siz behemahal tekzibe mi kalkışırsınız?” (Vakıa, 75-82).
Müslim, İman 127, (73).
811 – Hz. Ali (radıyallahu anh), “Rızkınıza (şükredeceğinize) siz behemahal tekzibe mi kalkışırsınız?” (Vâkıa, 82) meâlindeki âyetle ilgili olarak Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in şöyle dediğini rivayet etmiştir: “Siz Cenâb-ı Hakk’ın size verdiği şükür makamında, “falanca falanca yıldızın batışı veya falanca falanca yıldızın doğuşu sayesinde yağmura kavuştuk” diyorsunuz.”
Tirmizî, Tefsir, Vâkı’a, (3291).
HADİD SURESİ
812 – İbnu Mes’ud (radıyallahu anh) anlatıyor: “Müslüman olmamızla Cenâb-ı Hakk’ın bizi, “İman edenlerin gönüllerinin Allah’ı zikretmek üzere yumuşaması ve ondan gelen hakikate bağlanması zamanı daha gelmedi mi? Onlar, daha evvel kendilerine kitap verilip de üzerlerinden uzun zaman geçmiş, artık kalbleri kararmış bulunanlar gibi olmasınlar. Onlardan birçoğu fasıklardı” (Hadid, 16) meâlindeki âyetle azarlaması arasında dört yıllık zaman mevcuttur.”
Müslim, Tefsir 24, (3027).
813 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), “Yeryüzünü, öldükten sonra Allah’ın tekrar dirilttiğini bilin, akledersiniz diye size delillerimizi açıkladık”(Hadid, 17) meâlindeki âyetle ilgili olarak şöyle buyurdu: “Allah kalbleri kasavet ve katılıktan sonra yumuşatır, (tevhid hususunda) mutmain ve (Rabbine) yönelmiş kılar. Ölmüş kalpleri ilimle, hikmetle diriltir (Ayet bu mânayı ders vermektedir). Arzın yağmurla diriltilmesi zaten gözle görülen bir durumdur.”
Rezîn’in ilâvesidir. ed-Dürrü’l-Mensûr İbnu’1-Mübârek’in rivayeti olarak kaydetmektedir (6,175).
814 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) buyurdu ki: “Hz. İsa (aleyhisselam)’dan sonra bir kısım melikler Tevrat ve İncil’i tahrif ettiler. Aralarında mü’min olanlar da vardı, bunlar Tevrat ve İncil’i okuyorlardı. (Müminlerin okuduklarından rahatsız olan) bazıları, meliklerine şöyle dediler: “Bunların bize yaptığı hakâretten daha ağır hakâret, savurdukları küfürden daha galiz küfür görmedik. Kitapta, “Allah’ın indirdiği ile hükmetmeyenler kâfirlerin ta kendisidirler”(Mâide, 44) diye okuyup, kitaptan gösterdikleri âyetlerle bizi yaptığımız işlerden dolayı kınıyorlar (kâfır, fasık oldunuz diyorlar.) Onları çağırıp uyarın, bizim okuduğumuz gibi okusunlar, bizim inandığımız gibi inansınlar.”
Melik onları çağırıp topladı, ya ölümü ya da tahrif edilmiş haliyle Tevrat ve İncil’i okumaktan birini tercih etmelerini teklif etti: Onlar:
“- İstediğiniz bu mu? bizi bırakın (bir düşünelim)!” dediler. Sonra bunlardan bir kısmı:
“- Bize bir kule inşa edin, bizi içine tıkın, yiyecek ve içeceğimizi çekebileceğimiz (ip gibi) bir şeyler de verin, böylece bizden size hakaret sayılacak bir şey ulaşmamış olur” dedi. Diğer bir kısmı da:
“- Bırakın bizi başımızı alıp gidelim. Yeryüzünde dolaşır, vahşi hayvanlar gibi yer içeriz. Bizi kendi memleketinizde (faaliyet yapar) bulursanız öldürürsünüz” dedi. Bir grup da:
“- Bize ıssız bir arazinin ortasında evler inşa ediverin. Biz orada kendi başımıza kuyular açıp ziraat yapalım, sizinle hiç konuşmayalım, sizlere uğramıyalım da!” dedi. Bunların her kabilede samimi yakınları vardı. İsteklerini kabul ettiler (ve öldürmediler). Cenab-ı Hakk (onların kalbine, şu ayette temas buyurduğu) ruhbaniyeti inzal buyurdu:
“…Üzerlerine bizim gerekli kılmadığımız fakat kendilerinin güya Allah’ın rızasını kazanmak için ortaya attıkları rahbaniyete bile gereği gibi riâyet etmediler. İçlerinde inanmış olan kimselere ecirlerini verdik. Ama çoğu yoldan çıkmışlardır” (Hadid, 27).
Geri kalanlar da şöyle dediler:
“- Falancaların ibadet ettiği gibi biz de ibadet edelim. Falancaların yeryüzünde dolaştığı gibi biz de dolaşalım, falancaların edindiği gibi biz de evler edinelim.”
Bunlar şirkleri üzerine devam eden kimselerdi. Bunlar kendilerine uydukları (diğer) kimselerin imanlarını da bilmiyorlardı. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e nübüvvet geldiği zaman, bu ruhbanlardan pek az kimse kalmıştı. Bu kişi, mâbedinden indi, seyyah olup dolaşan bir kişi seyahatinden döndü, bir kişi de manastırından çıktı. Bunlar gelip iman ettiler ve tasdikte bulundular. (Bütün Ehl-i Kitap hakkında) Cenab-ı Hakk şöyle buyurdu: “Ey iman edenler, Allah’tan korkun. Onun peygamberine de iman edin ki, (Allah) size rahmetinden iki kat nasib versin” (Hadid, 28).
Burada zikri geçen iki kat nasibden biri: Hz. İsa (aleyhisselam)’ya İncil’e ve Tevrat’a olan imanları sebebiyledir, diğeri de Hz. Muhammed aleyhissalâtu vesselâm)’e olan imanları ve onu tasdikleri sebebiyledir.
(Ayet şöyle devam ediyor): “Sizin için yardımıyla yürüyeceğiniz bir nur lutfetsin…” (Hadid, 28). Bu nurdan maksad Kur’ân ve Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e ittiba etmeleridir.
Vahiy şöyle devam ediyor: “…Ehl-i Kitap, hakikaten Allah’ın fazl(u kerem)inden hiçbir şeye nâil olamayacaklarını, muhakkak bütün inâyetin Allah’ın elinde bulunduğunu, onu (ancak) dileyeceği kimselere vereceğini bilmedikleri için mi (küfürde inad ediyorlar? Halbuki bunu pekâla biliyorlar da). Allah büyük fazl-u kerem sâhibidir” (Hadid, 29).
Nesâî, Kad 12, (8, 231).
MÜCÂDELE SURESİ815 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) buyurdu ki: “Hamd o Allah’adır ki, bütün sesleri işitir. Israrcı (mücâdeleci) kadın Havle, Hz.Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’i evinin yanında buldu. Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a birşeyler söylüyordu. Azna ne söylediğini işitmiyordum. Cenab-ı Hakk şu âyeti indirdi:
“(Habibim) Zevci hakkında seninle direşip duran (nihayet hâlinden) Allah’a şikâyet etmekte olan (kadın)ın sözünü umulduğu veçhile Allah dinlemiştir. Allah sizin konuşmanızı zâten işitiyordu. Çünkü Allah hakkıyla işitici, kemâliyle görücüdür” (Mücâdele 1).
Buharî, Tevhid 9; Nesâî, Talâk 33, (6,168); İbnu Mâce, Talâk 25, (2063).
816 – Havle bintu Mâlik İbni Sa’lebe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Kocam Evs İbnu’s-Sâmit bana zıhârda bulunmuştu. Derhal Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e şikayete geldim.
Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a durumu arzedince bana: “Allah’tan kork, o senin amcaoğlundur” diye onun hakkında beni iknâya çalışıyordu. Ben ısrarıma devam ettim. Derken âyet nazil oldu. “(Habibim) zevci hakkında seninle direşip duran (nihayet hâlinden) Allah’aşikayet etmekte olan kadının sözünü umduğu veçhile Allah dinlemiştir…” (Mücadele,1).
Vahiy üzerine Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm):
” Kocan bir köle âzâd eder” buyurdu. Ben:
“- Onun kölesi yok!” dedim. Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm):
” Öyleyse ard arda iki ay oruç tutar” dedi. Ben tekrar:
“- Ey Allah’ın Resülü, kocam çok yaşlıdır, oruca tahammül edemez!” dedim.
” Öyleyse,dedi, altmış fakir doyursun!”
“- Onun elinde, dedim, sadaka olarak verecek hiçbir şeyi yok, (nasıl altmış fakir doyuracak?)”
” Öyleyse, dedi, ona ben yardım edeyim. Şu bir arak hurmayı al götür!”
“- Ey Allah’ın Resülü, dedim, diğer bir arak’ı da ben verip ona yardım edeyim.”
” Güzel söyledin, dedi, git bunlarla ona bedel altmış fakiri doyur. Sonra da (eski nikâhınla) amcaoğluna dön!”
Râvi bir arakın altmış sa’ miktarında bir ölçek olduğunu belirtti.
Ebü Dâvud, Talâk 17, (2214).
817 – Ali İbnu Ebî Talib (radıyallahu anh) anlatıyor: “Ey iman edenler, siz Peygambere mahrem bir şey arzetmek istediğiniz vakit bu mahrem konuşmanızdan evvel sadaka verin. Bu sizin için daha hayırlı, daha temizdir. Fakat bulamazsanız Şüphe yok ki Allah çok mağfiret edici, çok esirgeyicidir” (Mücâdele, 12) meâlindeki ayet nazil olduğu zaman Hz. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bana:
” (Bu sadakanın) bir dinar olmasına ne dersin?” diye sordu. Ben:
“- Bu miktar çoktur, tâkat getiremezler” dedim.
” Yarım dinara ne dersin?” dedi.
“- Ona da takat getiremezler” dedim.
” Öyleyse ne kadar o1sun?” dedi.
“- Bir kıl (ağırlığında altın) miktarı” dedim.
” Sen de pek parasızsınl” dedi.
Bunun üzerine şu âyet indi:
“Mahrem konuşmanızdan evvel sadakalar vereceğinizden korktunuz mu? Çünkü işte yapmadınız. (Bununla beraber) Allah sizin tevbelerinizi kabul etti. O halde namazı kılın. Zekatı verin. Allah ve Peygamberine (diğer emirlerinde de) itaat edin. Allah ne
yaparsanız hakkıyla haberdârdır” (Mücâdele,13).
Hz. Ali (radıyallahu anh) der ki: “Allah, benim sebebimle bu ümmetin mükellefıyetini hafıfletti.”
Tirmizî, Tefsir, Mücâdele, (3297).
818 – Hz. Ali (radıyallahu anh) der ki: “Bu âyet ile benden başkası amel etmedi.”
Rezîn’in ilavesidir. İbnu Kesir kaydetmiştir (4, 326).
HAŞR SURESİ
819 – Ma’kıl İbnu Yesâr (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Kim sabaha erdiği zaman üç kere “Euzubillahi’s-semi’il-alim mineş-şeytâni’r-racim” der ve Haşr suresinden üç âyet okursa, Allah onun için yetmiş bin meleği vekil tayin eder de onlar, akşam oluncaya kadar kendisine rahmet okurlar. Şâyet o gün ölecek olsa şehid olarak ölür. Akşşam vaktinde aynı şekilde okuyacak olsa, (keza sabaha kadar aynı şeyler sözkonusudur).
Tirmizî, Fedâilu’l-Kur’ân 22, (2923).
820 – İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) Benî Nadir’in hurmalığını yaktırdı ve kestirdi. Burası (Medine’de Yahudilerin ikamet ettikleri yer olan) Büveyra (denen mevki) idi. Vak’aüzerine şu âyet indi: “Herhangi bir hurma ağacını kestiniz, yahud kökleri üstünde dikili bıraktınızsa (hep) Allah’ın izniyledir. (Bu izin de) fâsıkları rüsvay edeceği için (verilmiş)tir” (Haşr, 5).
Buharî, Tefsir, Haşr 2, Hars ve Müzâra’a 6, Cihâd 154; Megâzi 14; Müslim, Cihad 139, (746), Tirmizî, Tefsir, Haşr (3298); Ebü Dâvud, Cihâd 91, (2615).
821 – Ka’b (radıyallahu anh) anlatıyor: “…O, bunların yüreklerine korku düşürdü. Öyle ki, evlerini hem kendi elleriyle hem mü’minlerin elleriyle harap ediyorlardı. İşte ey akıl ve basiret sahipleri bundan ibret alın”(Haşr, 2) meâlindeki âyet, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) tarafından Medine’den sürülen Yahudiler hakkında nâzîl oldu. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) mallarından (silah hariç), sadece develerinin taşıyabileceği kadarını götürmelerine izin vermişti. Onlar, evlerinin eşiklerinden, kapılarından ve diğer ahşap kısımlarından tutup yıkıyorlardı. Benî Nadir’in hurmalığı hassaten Resul-i Ekrem’in idi, O’na bunu Cen b-ı Hakk tahsis etmişti.”
Rezîn’in ilâvesidir. Bu rivâyetin manasında uzunca bir rivâyeti, Ebu Dâvud tahric etmiştir.
(Harâc, 23, (3004).
822 – İbnu Ömer (radıyallahu anh): “Allah’ın onların mallarından Peygamberine verdiği fey’e gelince, siz bunun üzerine ne ata ne deveye binip koşmadınız…” âyeti hakkında şunu söyledi:
“Resülullah (aleyhissalâtu vuesselâm) Fedek ahâlisi ve ismen belirttiği ancak şu anda hatırlayamadığım köylerle sulh yaptı. Bu esnada (Hayber’in geri kalan köylerinde yaşayan) ahaliyi muhâsara etmişti. Bu (muhasara altındaki)ler, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e sulh için hey’et gönderdiler. Ayette geçen”Siz bunun üzerine ne ata ne de deveye binip koşmadınız” demek, “Siz savaşmadınız” demektir.
Zührî der ki: Benu’n Nadir münhasıran Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a ait idi. Çünkü orayı zorla fethetmediler, anlaşarak fethettiler. Bu sebeple Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) buradan elde edilen ganimeti sadece Muhâcirler arasında taksim etti. Ondan, Ensâr’dan olanlara, ihtiyaç sâhibi iki kişi hâriç, kimseye bir şey vermedi.”
Ebü Dâvud, Harâc 19, (2971).
823 – Hz. Ömer (radıyallahu anh) anlatıyor: “Benî Nadir’in emvali, Cenab-ı Hakk’ın Resulüne (aleyhissalâtu vesselâm) fey’ kıldığı, üzerine at ve deve koşulmayan (yani savaşsız elde edilen) mallardandı. Ureyne köyleri, Fedek, tıpkı (Kureyza ve Nadir’in emvali gibi) sırf Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a ait yerlerdi. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buralardan elde edilen gelirlerden ailesinin bir yıllık nafakasını ayırırdı. Geri kalanı da Allah yolunda hazırlık olmak üzere silah ve binek için sarfederdi. (Nitekim ayette şöyle buyrulmuştur): “Allah’ın (fethedilen diğer küffâr) memleketleri ahalisinden Peygamberine verdiği fey’i, Allah’a, Peygamberine, hısımlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalanlara aittir. Tâ ki bu mallar içinizden yalnız zenginler arasında dolaşan bir devlet olmasın…” (Haşr, 7). (Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e intikal eden) bu pay, bu sayılanlara ve ayrıca “evlerinden ve mallarından çıkarılmış olan fakirlere, onlardan önce (Medine’yi) yurt ve iman evi edinmiş olan kimselere, kendilerinden sonra gelenlere aittir.” Bu âyet, (kıyamete kadar gelecek) mü’minlerin tamamına şâmildir. Tek istisnayı köle olarak sahib olduklarınız teşkil ediyor. Köleleriniz dışındaki her Müslüman bu payda hisse ve hak sahibidir.”
Ebu Dâvud, Harâc 19, (2965, 2966).
824 – Ebü Hüreyre (radıyallahu anh), “Kendilerinde fakirlik ve ihtiyaç olsa bile (onları, Muhacirleri) öz canlarından daha üstün tutarlar..” (Haşr, 9) meâlindeki âyetle ilgili olarak şu açıklamayı yaptı:
“Ensar’dan birinin evine misafır geldi ve geceyi yanında geçirdi. Ev sâhibinin evinde kendisinin ve çocuklarının yiyeceğnnden başka yiyecek bir şey yoktu. Hanımına: “Çocukları uyut, ışığı söndür ve mevcut yiyeceği misafıre yaklaştır” diye emretti. Bunun üzerine âyet indi.
Tirmizî, Tefsir,Haşr, (3301).
825 – Hz. Enes (radıyallahu anh), “Ehl-i Kitap’tan o kafiır kardeşlerine: “Açıdolsun, eğer siz yurtlarınızdan çıkarılırsanız biz de muhakkak sizinle beraber çıkarız, sizin aleyhinizde hiçbir kimseye ebedî taat etmeyiniz. Eğer sizinle harp ederlerse muhakkak ve muhakkak biz, size yardım ederiz” diyen o münafıkları görmedin mi? Halbuki Allah şâhidlik eder ki, onlar hakikaten ve katiyyen yalancıdırlar” (Haşr, 11), meâlindeki âyette zikri geçen kimsenin münâfıkların başı Abdullah İbnu Übey olduğunu, bu sözü Benî Nadir Yahudilerini Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in Medine’den çıkarmak istediği zaman, onları Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e karşı tahrik etmek için söylediğini belirtir.”
Rezîn’in ilavesidir.
MÜMTAHİNE SURESİ
826 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) kadınlarla biatı (elle musafaha etmeden) sözle yapıyor ve şu âyette belirtilen şartları koşuyordu: “Allah’a hiçbir şeyi eş tutmamaları, hırsızlık yapmamaları, zinâ etmemeleri, evlâtlarını öldürmemeleri, elleriyle ayakları arasında bir iftira düzüp getirmeleri, (emredilecek) herhangi bir iyilik hususunda sana âsi olmamaları..” (Mümtahine,12). Hz.Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’in eli, mâlik olmadığın hiçbir kadının eline asla değmedi. Kadınlar, bu şartları kendi sözleri ile ikrar edince, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm): “Artık gidin, sizinle biat ettik” derdi (ve musafahada bulunmadan onlarla biatını tamamlardı). Hayır, Allah’a yemin olsun, asla onun eli hiçbir kadının eline değmedi. Fakat kadınlarla sözle biat akdi yaptı.”
Buhari, Tefsir, Mümtahine 2, Talâk 20, Ahkâm 49; Müslim, İmârât 88 (1866); Tirmizî, Tefsir, Mümtahine, (3303).
827 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ), (kadınlar biatıyla ilgili âyette geçen), “Herhangi bir iyilik hususunda sana âsi olmasınlar” şartı hakkında şunu söylemiştir: “Bu, Allah’ın kadınlara koşmuş bulunduğu bir şarttır.”
Buharî, Tefair, Mümtahine 3.)
SAFF SURESİ
828 – Abdullah İbnu Selâm (radıyallahu anh) anlatıyor: “Kendi aralarında müzâkere eden bir grup Ashâbın arasında oturuyordum.
“Keşke, diyorlardı Allah nazarında hangi amelin daha muteber olduğunu bilsek de onu yapsak.” Bunun üzerine şu meâldeki ayet nazil oldu: “Göklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Allah’ı tesbih ve tenzih etmektedir. O, gâlib-i mutlaktır, yegane hüküm ve hikmet sahibidir. Ey imân edenler, yapamayacağınız şeyi niçin söylersiniz? Yapamayacağınızı söylemeniz, en şiddetli bir buğzu (davet etmiş olmak) bakımından Allah indinde büyüdü” (Saff, 1-3). Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) yanımıza gelerek vahyi okudu.”
Tirmizi, Tefsir, (3306).
CUM’A SURESİ
829 – Hz. Câbir (radıyallahu anh) anlatıyor: “Biz Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’le birlikte namaz kılarken yiyecek maddesi taşıyan bir kervan geldi. Cemaatte bulunanlar, (camiyi bırakıp) kervanı karşılamaya koştular. Câmide on iki kişi kaldı. Hz. Ebu Bekir ve Ömer (radıyallahu anhümâ) kalanlar arasındaydı. Bu durum üzerine şu âyet nâzil oldu. (meâlen): “Onlar bir ticâret, yahud bir oyun, bir eğlence gördükleri zaman ona yönelip dağıldılar. Seni ayakta bıraktılar. De ki: Allah nezdindeki (sevab, mü’minler için) eğlenceden de, ticâretten de hayırlıdır. Allah, rızık verenlerin en hayırlısıdır” (Cum’a, 11).
Buharî, Tefsir, Cum’a 2, Büyü 6, Cum’a 38; Müslim, Cum’a 36, (863); Tirmizî, Tefsir, Cum’a, (3308).
MÜNAFIKÛN SURESİ
830 – Hz. Câbir (radıyallahu anh): “…Medine’ye dönersek, şerefli kimseler alçakları and olsun ki, oradan çıkaracaktır” (Münafıkün, meâlindeki âyet hakkında şu açıklamayı yapmıştır: “Bunu söyleyen (meşhur münafık) Abdullah İbnu Übey İbni Selül’dür.”
Buharî,Tefsir, Münâfıkun 5, 7; Müslim, Birr 62, (2584); Tirmizî, Tefsir, Münâfıkün, (2312).
831 – Zeyd İbnu Erkam (radıyallahu anh) anlatıyor: “Bir sefer esnasında Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’le beraber çıkmıştık. Bir ara bütün askerler sıkıntıya düştü. Übey İbnu Selül (fırsattan istifade) şöyle dedi: “Resülullah’ın yanındakilere infak etmeyin de etrafından dağılsınlar.” Ayrıca şunu da ilâve etti: “Hele Medine’ye bir dönelim, aziz olanlar, zelil olanları oradan sürüp çıkaracaktır.” Ben hemen gelip bu sözleri Hz. Peygamber’e haber verdim. Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) Übey İbnu Selül’e adam göndererek yanına çağırdı ve “Böyle mi söyledin?” diye sordu. İbnu Selül, böyle bir davranışa yer vermediğine dâir yemin etti. (Orada bulunanlar bu söze inanarak): “Zeyd, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a yalan söyledi” dediler. Bu sözlerine çok üzüldüm. Öyle ki, Cenab-ı Hakk beni tasdiken şu vahyi indirdi: “(Ey Muhammed) münafıklar sana gelince, “Senin, şüphesiz Allah’ın peygamberi olduğuna şehâdet ederiz” derler. Allah, senin kendisinin peygamberi olduğunu bilir, bunun yanında münafıkların yalancı olduklarını da bilir…” (Münâfıkün,1).
(Zeyd) der ki: “Sonra Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm), (onlara: “Özür dileyin de) sizin için Allah’tan mağfiret taleb edeyim”dedi ise de başlarını çevirip gittiler.”
Zeyd İbnu Erkam (radıyallahu anh), “..Onlar tıpkı sıralanmış kof kütük gibidirler…” (Münâfıkün 4) meâlindeki âyetle ilgili olarak da şu açıklamayı yaptı: “Münafıklar yakışıklı kimselerdi.”
Buharî, Tefsir, Münafıkün 1, 2; Müslim, Sıfâtu’l-Münâfıkün 1, (2772); Tirmizi, Tefsir, Münâfıkün, (3309, 3310).
832 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) bir keresinde: “Kimin haccedecek kadar veya zekât farz olacak kadar malı olur da bu farzları ifâ etmezse, ölüm sırasında geri dönüş (rec’a) taleb eder” buyurmuştu.
Bir adam kendisine: “Ey İbnu Abbâs, Allah’tan kork, geri dönüşü küffâr taleb edecektir” dedi. İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ): “Ben size bu hususta âyet okuyayım” dedi ve şu âyeti okudu:
“Ey iman edenler, sizi ne mallarınız, ne evlâtlarınız Allah’ın zikrinden alıkoymasın. Kim bunu yaparsa işte onlar hüsrâna uğrayanların tâ kendileridir. Herhangi birinize ölüm gelip de: “Ey Rabbim, beni yakın bir müddete kadar geciktirseydin de sadaka verip dursaydım, iyi adamlardan olsaydım” diyeceğinden evvel size rızık olarak verdiğimizden (Allah yolunda) harcayın. Halbuki Allah hiçbir kimseyi eceli gelince, asla geri bırakmaz. Allah ne yaparsanız, hakkıyla haberdardır” (Münâfıkün 9-11 )
Adam tekrar: “Zekât vermeyi gerekli kılan miktar nedir?” diye sordu. İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ): “Mal iki yüz (dirheme) ulaşır ve geçerse.” Adam: “Pekâlâ, haccı gerekli kılan şey nedir`?” diye sordu. İbnu Abbas:
“- Azık ve binek!” cevabını verdi.
Tirmizî, Tefsir, Münâfıkün, (3313).
TEGÂBÜN SURESİ
833 – Alkame hazretlerinin İbnu Mes’ud (radıyallahu anh)’dan naklettiğine göre, İbnu Mes’ud, “…Kim Allah’a iman ederse (Allah) onun kalbini doğruya götürür..” (Teğâbün,11) meâlindeki âyetle ilgili olarak şu açıklamayı yapmıştır: “Bunlar kişinin mâruz kaldığı musibetlerdir. İnanan kişi, (Allah’ın lütfu ve keremi ile) bu musibetlerin Allah’tan olduğunu bilir, Allah’ın takdirine teslimiyet gösterip, razı olur (ve Sabreder).”
Buharî, Tefsir, Tegabün 1.
834 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ), “Ey iman edenler, eşlerinizin evlatlarınızın içinde hakikaten size düşman olanlar da vardır. O halde onlardan sakının..” (Teğâbün 14) meâlindeki ayet hakkında şu açıklamayı yaptı: “Bu hitaba maruz kalan kimseler bir kısım Mekkeli erkeklerdir. Bunlar, hicret ederek Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e gelmek isterler, fakat kadın ve çocukları kendilerini terketmelerini istemeyerek hicretlerine mümânaat etmişlerdir. Bu kimseler bilâhare hicret edip gelince, halkın, din hususunda çok şey öğrenmiş olduğunu görürler. Bunun üzerine (kendilerinin önceden hicret etmelerine mâni olan) zevce ve evlâtlarını cezalandırmak istediler. Bu hâl karşısında Cenab-ı Hakk mezkur âyeti inzâl buyurdu.”
Tirmizi, Tefsir” Teğâbün, 3314).
TALAK SURESİ
835 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ)’tan rivayet edildiğine göre, “Ey Peygamber! Kadınları boşayacağınızda, onları, iddetlerini gözeterek boşayın..” (Talâk 1) meâlindeki âyeti, “…iddetlerinin önünde boşayın” diyerek kıraat etmiştir (okumuştur)”
Muvatta, Talâk 79, (2; 587); Müslim, Talak 14, (1471).
İmam Mâlik der ki: “Bununla, her temizlik devresinde bir kere boşaması gerektiğini kastedmiştir. “
TAHRİM SURESİ
836 – Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatıyor: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) balı ve tatlı şeyleri severdi. Ayrıca, ikindi namazlarını kıldıktan sonra (hergün) kadınlarını teker teker ziyaret eder, her birine yaklaşır (sohbette bulunurdu.) Bu ziyaretlerinin birinde Hz. Hafsa (radıyallahu anhâ)’nın yanına girmişti. Bu defa onun yanında, her zamanki kaldığı mutad müddetten fazla kaldı. Ben bunu kıskanarak sebebini (Resülullah’ın diğer hanımlarından) sordum. Bana: “Yakınlarından bir kadın Hafsa’ya bir okka (Tâif) balı hediye etti, Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’a ondan şerbet yapıp ikram etmiş olmalı, (o da şerbet hatırına sohbetini biraz uzatmıştır)” dediler. Ben:
“- Öyleyse, kasem olsun biz de ona mutlaka bir hile kurmalıyız!” dedim. Sevde (radıyallahu anhâ)’ye:
“- (Hafsa’dan sonra sıra senin) O girince sana yaklaşacak. Sana yaklaşınca O’na: “Ey Allah’ın Resûlü! Sen megâfıh mi yedin?” diyeceksin. (Ben biliyorum ki, o sana:) “Hayır!”diyecek. O zaman sen de:
“Öyleyse senden burnuma gelen bu koku da ne?” diyeceksin.” Bir rivayette Hz. Aişe şu açıklamayı yapar: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) kendisinde kötü bir koku hissedilmesine tahammül edemez, buna çok üzülürdü (Bu sebeple gerçeği. itiraf ederek) muhakkak “Hafsa bana bal şerbeti ikram etti” diyecek. O zaman sen kendisine “Demek ki arı, balını urfut ağacından almış” diyeceksin. (Senden sonra bana uğradığı zaman) ben de böyle hareket edip aynı şeyleri söyleyeceğim. Ey Safıyye, sana uğradığı zaman sen de aynı şeyleri söyle! dedim.”
Hz. Aişe anlatmaya devam etti:
“Sevde (bilâhere bana) dedi ki: “Kendinden başka ilâh bulunmayan Allah’a kasem olsun, bana tenbih ettiğin şeyleri, Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) kapıdan görünür görünmez, senden korktuğum için (unutmadan) hemen söylemek istedim.” Ne ise, Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) kendisine yaklaşınca Sevde: “Ey Allah’ın Resûlü meğâfır mi yediniz?” der:
“Hayır!” cevabını alır. Bunun üzerine aralarında şu konuşma geçer:
“- Öyleyse bu koku da ne?”
” Hafsa bana bal şerbeti ikram etti. “
“- Demek ki arı urfut yemiş.”
Hz. Aişe (radıyallahu anhâ) anlatmaya devam ediyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bana uğrayınca ben de aynı şeyleri söyledim. Keza, Safıyye (radıyallahu anhâ)’ye uğrayınca o da aynı şeyleri söyledi.
Müteâkiben Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) Hafsa (radıyallahu anhâ)’nın yanına girince:
“- Ey Allah’ın Resûlü sana o şerbetten ikram edeyim mi?” diye sorar. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm):
“- Hayır, ihtiyacım yok!” cevabını verir. (Bu durumu işittiği zaman) Sevde (radıyallahu anhâ):
“- Allah’a kasem olsun balı ona haram ettik!” dedi. Ben kendisine:
“- Sus, (sesini çıkarma)” dedim.”
Buhârî, Talâk 8, Nikâh 103, Et’ime 32, Eşribe 10, 15, Tıb 4, Hiyel 5; Müslim, Talâk 20, (1474); Ebü Davud, Eşribe 11, (3715); Nesâî, Talâk 16, (6,151,152).
837 – Bir başka rivayette (Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm): “Zeyneb Bintu Cahş’ın yanında bal şerbeti içtim, artık bir daha onu içmeyeceğim” der ve şu âyet nâzil olur:
“Ey Peygamber, sen zevcelerinin hoşnudluğunu arayarak, Allah’ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun? (Bununla beraber üzülme) Allah çok mağfiret edici, çok esirgeyicidir. Allah, yeminlerinizin (keffâretle) çözülmesini size farz kılmıştır. Allah sizin yardımcınızdır. Ve O, hakkiyle bilendir, tam hüküm ve hikmet sâhibidir.
Hani Peygamber, zevcelerinden birine gizli bir söz söylemişti. Bunun üzerine o (zevce) bunu haber verip de Allah da ona bunu açıklayınca (peygamber) bunun ancak bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti. Artık bunu kendisine söyleyince o (zevce) “Bunu sana kim haber verdi?”dedi. (Peygamber de), “Bana her şeyi bilen, her şeyden haberdar olan (Allah) haber verdi” dedi.
Eğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz (ne âlâ, çünkü) hakikaten sizin kalpleriniz kaymıştır, (yok) onun aleyhinde birbirinize arka verirseniz, hiç şüphesiz Allah bizzat onun yardımcısıdır, Cebrail de mü’minlerin sâlih olanları da. Bunların ardından bütün melekler de (ona) yardımcıdır…” (Tahrim 1-4).
(Ayet-i kerimede geçen) “Eğer her ikiniz de Allah’a tevbe ederseniz” ibaresinde kastedilen iki şahıs Hz. Hafsa ve Hz. Aişe (radıyallahu anhümâ)’dir. (Yine âyet-i kerimede geçen) “Hani Peygamber, zevcelerinen birine gizli bir söz söylemişti…” ibaresinde zikri geçen gizli söz, Resülullah’ın: “Bal şerbeti içtim, artık bir daha içmeyeceğim, bu hususta yemin de ettim, ancak bunu bir başkasına açma” şeklindeki sözleridir.”
838 – Hz. Enes (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın zaman zaman birleştiği bir câriyesi vardı. Hz. Aişe ve Hz. Hafsa (radıyallahu anhümâ) (cariyeye temasını önlemek için) peşini bırakmadılar. Sonunda Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) bu cariyeyi nefsine haram etti. Bunun üzerine: “Ey Peygamber, sen zevcelerinin hoşnudluğunu arayarak, Allah’ın sana helâl kıldığı şeyi niçin kendine haram ediyorsun?…” diye başlayan Tahrim süresi nazil oldu.”
Nesâî, İşretu’n-Nisâ, 4, (7, 71).
MÜLK SURESİ
839 – Ebu Hüreyre (radıyallahu anh) anlatıyor: “Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Kur’ân-ı Kerim’de otuz âyetlik (şanı yüce) bir süre vardır. Bu süre (kendisini okuyan) kimseye (kıyamet günü) şefaat eder ve Allah’ın onu affetmesini sağlar. Bu süre Tebârekellezî bi-Yedihi’l-Mülk’dür.”
Ebü Dâvud, Salat 327, (1400) (veya Ramazan 10); Tirmizî Sevâbu’l-Kur’ân 9, (2893).
Ebü Dâvud’daki rivayette: “(Okumak suretiyle) arkadaşlığını kazanan kimseye sûre şefaat eder” denilmiştir.
840 – Tirmizî’de, İbnu Abbâs’tan gelen bir diğer rivayette, İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) Resülullah (aleyhissalâtu vesselâm)’ın şöyle dediğini belirtir: “Bu süre (kabir azabına, veya kabir azabına sebep olan günahlara karşı) engeldir, bu süre kurtuluş sebebidir, kişiyi kabir azabından kurtarır.”
Tirmizî, Sevâbu’l-Kur’ân 9, (2892).
Rezîn şunu ilâve etmiştir: “İbni Şihab demiştir ki: “Humeyd İbnu Abdirrahmân’ın bana haber verdiğine göre, Resülullah şöyle buyurmuştur: “Mülk suresi, kabirde, arkadaşı yerine mücadele eder (ve onu azabtan korur).”
NUH SURESİ
843 – İbnu Abbâs (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: “Nuh (aleyhisselam) kavminde mevcut olan putlar sonradan Araplara intikal etmiştir.
Şöyle ki: Vedd adındaki put Devmetu’l-Cendel’de idi ve Kelb kabilesine aitti. Süvâ’ adındaki put Hüzeyl’in idi. Yeğüs adındaki put Murâd kabile sine aitti. Sonra Benu Gutayf’ın oldu, Sebe’ye yakın Curf nâm mevkideydi. Yeuk, Hamedân’a aitti. Nesr, Himyer’in, Âl-i Zi’l-Kelâ’ın idi. Bu put isimleri aslında Nuh kavmindeki sâlih kimselere aitti. Şeytan bu sâlihler ölünce kavimlerine şu telkini yaptı: “Sâlih kişilerinizin oturmuş oldukları yerlere (onların hâtırasına dikitler dikin ve bunlara onların isimlerini verin”. Halk bu telkine uyup, söyleneni yaptı. Bidayette tapınma yoktu. Ancak ne zaman ki bunlar helâk olup gittiler ve haklarındaki bilgi de unutuldu, bu putlara tapınmaya başladılar.”
Buharî, Tefsir, Nuh 1.
CİN SURESİ
844 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) şöyle demiştir: “Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm), cinlere Kur’ân okumadığı gibi, onları görmedi de. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) bir grup ashâbıyla Ukâz panayırına gitmek niyetiyle yola çıktı. Bu esnada, şeytanlarla, semâdan gelen haber arasına engel konmuş idi. (Bundan dolayı, mutad olarak semâdan haber getiren) şeytanlar üzerine şahâblar gönderildi. Böylece şeytanlar kavimlerine (eli boş ve habersiz) döndüler. Kavmi:
“- Ne var, niye (boş) döndünüz?” diye sordular. Onlar:
“- Bizimle semâvî haber arasına mânia kondu, üzerimize şahablar gönderildi. (Biz de kaçıp geri geldik)” dediler.
“- Bu, dediler, yeni zuhur eden bir şey sebebiyle olmalı, arzın doğusunu ve batısını dolaşın, (bu engel hakkında bir haber getirin).”
(Yeryüzünü taramak üzere gruplar halinde yola çıktılar. Bunlardan) Tihâme tarafına giden bir grup, (Ukâz panayırına giderken yolda ashabıyla sabah namazı kılmakta olan Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)’e (Nehle denen yerde) rastladı. Kur’ân-ı Kerim’in tilâvetini duyunca durup kulak kabarttılar.
“- Bizimle semavı haber arasına engel olan şey işte bu!” deyip kavimlerine döndüler. Onlara şöyle dediler:
“- Biz hakiki hayranlık veren bir Kur’ân dinledik ki o, Hakk’a ve doğruya götürüyor. Bundan dolayı biz de ona imân ettik. Rabbimize (bundan sonra) hiçbir şeyi asla ortak tutmayacağız..” (Cin 1-2)
Bunun üzerine Cenab-ı Hakk Peygamberine (aleyhissalâtu vesselâm) vahyederek durumu bildirdi: “(Habibim) de ki: Bana şu hakikatler vahyolunmuştur: “Cinden bir zümre (benim Kur’ân okuyuşumu) dinlemiş de (şöyle) söylemişler: “Bize, hakiki hayranlık veren bir Kur’ân dinledik ki o, Hakk’a ve doğruya götürüyor…” (Cin 1-Cin’in sözü 15. ayette biter).
Buharî, Tefsir, Cinn 1, Ezan 105; Müslim, Salat 149, (449); Tirmizi, Tefsir, Cinn, (3320).
MÜZZEMMİL SURESİ
845 – İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ) Müzzemmil suresinde geçen: “Ey (esvâbına) bürünen (habibim), gecenin birazı hâriç olmak üzere kalk, yarısı miktarınca, yahud ondan birazını eksilt. Yahut (o yarının) üzerine (ilâve edip) artır. Kur’ân’ı da açık açık tâne tâne oku…” (Müzzemmil 1- 4) âyetleri hakkında şu açıklamayı yaptı: Bu âyeti, aynı surede yer alan: “…O, buna sizin tâkat getiremiyeceğ’inizi bildiğ’i için size karşı (ruhsat cânibine) döndü. Artık Kur’ân’dan kolay geleni okuyun…”(Müzzemmil 20) müteâkip bir âyet neshetti.”
İbnu Abbâs (radıyallahu anh) devamla, surede geçen: “Şüphesiz gece kalkışı daha te’sirli ve o zaman okumak daha elverişlidir” (6. ayet) meâlindeki âyette geçen, “gece kalkışı”ndan murad, gecenin evvelidir. Böylece mâna şu oluyor: “Gecenin evvelinde kalkmak, gece namazı olarak Allah’ın size farz kıldığı ibâdeti yerine getirmenize daha elverişlidir.” Bunun sebebi şudur: İnsan bir kere uyudu mu, ne zaman uyanacağını bilemez.
“Şüphesiz gece kalkışı daha tesirli ve o zaman okumak daha elverişlidir” ayetinde geçen “okumak daha elverişlidir”den maksada gelince “Kur’ân’ı anlamak, Kur’ân’da fıkıh sâhibi olmak” demektir. İbnu Abbâs, “Gündüzleyin seni uzun uzun alıkoyacak işler var” (7. âyet) meâlindeki âyeti de, “Kur’ân okumaktan çokca uzak kalmak” şeklinde anlamıştır.
Ebu Dâvud, Salât 306, (1304).
846 – Bir başka rivayette şöyle denir: Müzzemmil suresinin baş tarafı indiği zaman mü’minler, Ramazan ayındaki kalkışları gibi geceleri kalkarlardı. Bu hâl surenin (ruhsat getiren) son kısmı nâzil oluncaya kadar devam etti.”
Ebu Davud, Salat 206, (1305); (Ebu Dâvud’un bâzı tanzimlerinde bu hadisler Kıyâmu’l-Leyl başlığı altında kaydedilmiştir.)
- Bu konuyu yanıtlamak için giriş yapmış olmalısınız.